Życie akademickie

01 Października

Rada Młodych Naukowców rekomenduje zmiany w ministerialnych stypendiach

Doprecyzowanie zasad przyznawania podwyższonej punktacji za publikacje wieloautorskie, wprowadzenie odrębnej oceny dla artykułów przeglądowych, uwzględnienie w dorobku krajowych nagród – to propozycje zmian w programie stypendialnym dla wybitnych młodych naukowców. Zarekomendowano także podwyższenie stypendium, którego wysokość pozostaje na poziomie z 2019 roku.

W czerwcu Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego rozstrzygnęło już 21 konkurs dla wybitnych młodych naukowców. Spośród 1640 wniosków wyłoniono 230 stypendystów. Będą oni otrzymywać wsparcie w wysokości 5390 zł miesięcznie przez okres trzech lat. Na ten cel resort przeznaczył w sumie ponad 44 mln złotych.

Od pewnego czasu dużo kontrowersji wzbudzają zasady tego konkursu. Pisali o tym na naszych łamach m.in. dr Stanisław Krawczyk czy dr Elżbieta Wątor-Wilk. Teraz głos w tej sprawie zabrała także Rada Młodych Naukowców.  Zespół doradczy ministra proponuje zmiany, których celem ma być zwiększenie przejrzystości i rzetelności procesu oceny oraz zapewnienie, aby kryteria w możliwie pełnym stopniu uwzględniały rzeczywisty dorobek i różnorodne ścieżki rozwoju kariery naukowej.

RMN w piśmie adresowanym do ministra Marcina Kulaska rekomenduje jednoznaczne doprecyzowanie zasad przyznawania podwyższonej punktacji za publikacje wieloautorskie. Obecne kryteria mają charakter uznaniowy i mogą prowadzić do różnic w interpretacji. Jako przykład podano sformułowania typu „ponadprzeciętne”, „przełomowe”, „wskaźnik cytowań na wyjątkowym poziomie”, które są na tyle niejednoznaczne, że mogą powodować subiektywne oceny ekspertów. Dlatego RMN proponuje wykreślić zapis umożliwiający podwyższenie do 100% punktów bazowych za publikację wieloautorską albo – przy jego zachowaniu – dodać, że ma ona być opublikowana w czasopiśmie z pierwszego decyla w danej dyscyplinie (w 10-proc. najwyżej sklasyfikowanych czasopism), a młody naukowiec pełnił przy jej przygotowaniu wiodącą rolę, czyli był pierwszym autorem z dominującym wkładem w powstanie artykułu (powyżej 50%) i/lub autorem korespondencyjnym. Ekspert oceniający wniosek miałby obowiązek przedstawienia uzasadnienia przyznania lub nieprzyznania podwyższonej liczby punktów.

Rada rekomenduje również uniezależnienie punktacji publikacji od liczby jej autorów. Dziś jest ona automatycznie obniżana wraz ze wzrostem liczby autorów, co może być odbierane jako zachęta do ograniczania współprac naukowych przez młodych badaczy.

W naukach biologicznych, medycznych i innych dziedzinach eksperymentalnych najważniejsze oraz najbardziej kompleksowe badania często powstają dzięki współpracy wielu zespołów, wykorzystaniu różnych modeli badawczych, specjalistycznych metod i zaawansowanej infrastruktury. Duża liczba współautorów nie musi zatem oznaczać mniejszego wkładu poszczególnych osób, lecz może świadczyć o interdyscyplinarności, skali i jakości przeprowadzonych badań. Ocena powinna koncentrować się przede wszystkim na rzeczywistym wkładzie kandydata, w szczególności na autorstwie pierwszym, ostatnim, korespondencyjnym lub pierwszym współdzielonym, a nie na samej liczbie osób wymienionych w publikacji – czytamy w piśmie do ministra.

Kolejna z rekomendacji dotyczy wprowadzenia odrębnych zasad oceny artykułów przeglądowych. Miałyby być wyłączone z pełnej oceny punktowej i „wyceniane” niżej od artykułów z wynikami oryginalnych badań (np. na poziomie 50% wartości punktów bazowych). Takie rozróżnienie, zdaniem RMN, pozwoliłoby docenić znaczenie tych drugich osiągnięć.

Inna z propozycji to uwzględnienie w ocenie osiągnięć naukowych prestiżowych nagród i wyróżnień krajowych, m.in. Nagrody Prezesa Rady Ministrów za rozprawę doktorską czy osiągnięcia naukowe będące podstawą nadania stopnia doktora habilitowanego, Stypendium START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Stypendium L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki, Nagrody Naukowej Tygodnika „Polityka”, Nagrody Narodowego Centrum Nauki.

Do rozważenia, jako kolejny pomysł, jest także zwiększenie do 10 limitu publikacji naukowych wskazywanych przez osobę ze stopniem doktora (przy zachowaniu limitu 5 publikacji dla doktoranta) i utrzymaniu w obu przypadkach wymogu przedstawienia co najmniej 3 najważniejszych osiągnięć, w których kandydat jest pierwszym autorem lub wiodącym współautorem. Zdaniem Rady, pozwoliłoby to ekspertom na pełniejsze zapoznanie się z dorobkiem osób aplikujących o stypendium, w szczególności kandydatów znajdujących się na bardziej zaawansowanym etapie kariery naukowej, których dorobek może być bardziej rozbudowany.

Zarekomendowano również usunięcie zapisu wykluczającego możliwość uwzględniania staży zagranicznych dofinansowanych w ramach długoterminowych wyjazdów na praktyki programu Erasmus+, uwzględnienie staży zagranicznych krótszych niż 3 miesiące i wprowadzenie stałej punktacji za uzyskane i realizowane projekty badawcze.

Pozyskane projekty badawcze nie powinny być ponownie oceniane przez ekspertów, pod względem ich innowacyjności i znaczenia dla rozwoju dyscypliny, tak jak odbywa się to obecnie podczas oceny wniosków (…) Przeszły już niezależną ocenę ekspercką, obejmującą między innymi wartość naukową, nowatorski charakter badań, wykonalność oraz dorobek kierownika projektu. Punktowane powinno być zarówno kierowanie projektem, jak i udział w nim w charakterze wykonawcy, przy czym za kierowanie projektem przyznawana punktacja powinna być wyższa – wskazano.

Propozycje Rady Młodych Naukowców dotyczą także samej organizacji procesu oceny wniosków, m.in. zapewnienia udziału co najmniej dwóch ekspertów reprezentujących każdą z dyscyplin naukowych objętych oceną oraz wprowadzenia dodatkowej oceny w przypadku istotnej rozbieżności ekspertów.

Ponadto RMN postuluje zwiększenie wysokości stypendium. Obecna wartość – 5390 zł – pozostaje na niezmienionym poziomie od 2019 roku. Dlatego w piśmie do szefa resortu zaproponowano wprowadzenie mechanizmu regularnej waloryzacji stypendium poprzez powiązanie go z określoną częścią minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego profesora w uczelni publicznej.

MK

Rekomendacje dotyczące zasad oceny i przyznawania stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców