Sprawy nauki

01 Grudnia

Rektorzy: Nasze uczelnie tracą możliwość konkurowania z zagranicznymi ośrodkami

O zwiększenie środków budżetowych na naukę, uelastycznienie mechanizmów finansowania publicznego sektora szkolnictwa wyższego oraz zmianę przepisów ograniczających rozwój uczelni zaapelowali rektorzy w stanowisku przyjętym podczas ostatniego Zgromadzenia Plenarnego KRASP.

W Krakowie obradowało Zgromadzenie Plenarne Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich. W jego trakcie przyjęto stanowisko w sprawie finansowania nauki i szkolnictwa wyższego.

Rektorzy z zaniepokojeniem przyjęli projekt budżetu państwa na przyszły rok. Przypomnijmy, założone w nim wydatki na sektor nauki i szkolnictwa wyższego tylko nieznacznie przekraczają 1% PKB. Tak rekordowo niski wynik, zdaniem sterników uczelni, utrwala tendencję obniżania nakładów na ten cel, w efekcie czego tracimy możliwość konkurowania z państwami o rozwiniętym potencjale naukowym. Tymczasem, jak przypominają, reforma z 2018 roku miała spowodować szybkie zwiększenie międzynarodowej rozpoznawalności polskich ośrodków oraz rozwój badań i kształcenia.

Spadek nakładów oraz dotychczasowy mechanizm ewaluacji niekorzystnie wpływają na autonomię rozwoju polskich uczelni. To zaś negatywnie oddziałuje na poziom gospodarki, która – bez badań naukowych i przełomowych inwestycji – zachowuje charakter „odtwórczy” – przekonują rektorzy.

W ich ocenie, temu negatywnemu trendowi mogłoby przeciwdziałać zapewnienie bardziej adekwatnych nakładów finansowych. Nie ulega bowiem wątpliwości, dodają rektorzy, że sektor ten odgrywa kluczową rolę we wczesnych etapach innowacji, zaś inwestycje w naukę warunkują bezpieczeństwo technologiczne i gospodarcze państwa. W piśmie podkreślono, że niedofinansowanie skutkuje sztywnością wydatków. Co to oznacza? Gros środków przeznacza się na wynagrodzenia, a w dalszej kolejności na utrzymanie infrastruktury. Ledwie ułamek promila w skali budżetu państwa idzie na badania, w tym zakup materiałów oraz mobilność naukowców i publikacje.

Również zatrzymanie kadry akademickiej nie będzie możliwe bez zapewnienia dobrych warunków do pracy i awansów. Chodzi nie tylko o poziom wynagrodzeń, lecz także niewystarczająco rozwiniętą infrastrukturę badawczą, utrudniającą prowadzenie badań w odpowiednio wysokim standardzie. „Narastająca luka pokoleniowa, wyrażająca się odpływem młodych naukowców i brakiem zainteresowania kształceniem w szkołach doktorskich, stwarza realne zagrożenia dla rozwoju nauki i niezależności kraju od zagranicznych technologii” – przestrzegają rektorzy.

Jakkolwiek krótkoterminowe oszczędności budżetowe przynoszą doraźne korzyści fiskalne, w dłuższej perspektywie przekładają się na erozję potencjału badawczego i kadrowego Polski. W efekcie praca w tym sektorze przestaje być atrakcyjna dla uzdolnionych absolwentów, którzy chcieliby podążać ścieżką rozwoju naukowego – dodają.

W ramach tworzenia lepszych warunków dla rozwoju postulują między innymi powiązanie wynagrodzeń pracowników sektora akademickiego ze wskaźnikami makroekonomicznymi, systematyczne zwiększanie wydatków do poziomu określonego w strategiach rozwoju państwa, wprowadzenie minimalnego udziału wydatków przeznaczonych bezpośrednio na badania naukowe oraz przyjęcie spójnej, wieloletniej polityki w obszarze nauki i szkolnictwa wyższego.

W trosce o rozwój innowacyjnej gospodarki, dobrobyt społeczeństwa oraz kształtowanie intelektualnych elit przyszłości, apelujemy o zwiększenie środków budżetowych na naukę i szkolnictwo wyższe, uelastycznienie mechanizmów finansowania publicznego sektora szkolnictwa wyższego oraz zmianę przepisów ograniczających rozwój uczelni – podsumowują rektorzy obradujący na Zgromadzeniu Plenarnym KRASP w Krakowie.

MK

Stanowisko Zgromadzenia Plenarnego KRASP