Rok 2026 już się zaczął

Kolejny artykuł z serii FA, pośrednio świadczący o tym, że obecnie publikacje są niemiarodajne i w związku z tym nie powinny stanowić podstawowego kryterium przy ocenie naukowców i instytucji naukowych. Natomiast praktycznie wszystkie "renomowane" wydawnictwa naukowe są drapieżne, ponieważ każą twórcy płacić za jego własny produkt, żerując tym samym na naukowcu (społeczeństwu) i wykorzystując fakt, że jest on oceniany właśnie na podstawie kryterium publikacyjnego. Moim zdaniem podstawowym kryterium do oceny pracy naukowca powinna być przydatność społeczna wyników jego badań, a reforma systemu nauki powinna zmierzać w kierunku określenia jak takiej oceny w sposób rzetelny dokonać.

Drapieżność nie jest zerojedynkowa. Cechy charakterystyczne dla drapieżnych czasopism, np. pobieranie opłat od autorów, tworzenie wielu nowych czasopism przez jednego wydawcę w krótkim czasie, rozsyłanie maili namawiających do publikowania itd., występują w różnym natężeniu u różnych wydawców. Na skali absolutnej "drapieżność" większości czasopism i wydawców stale rośnie. Także poziom społecznej akceptowalności dla takich zachowań się zmienia. To, za co kiedyś wieszano psy na MDPI, obecnie robią na wielką skalę Elsevier, Springer i inni. Dlatego też listy drapieżnych czasopism i wydawców sprzed lat tracą na znaczeniu. Więc jeszcze raz: ciągłe spektrum, a nie ostry podział na drapieżców i niedrapieżców.

Byłem jednym z tych naukowców. Dziękuję za artykuł, bo wyjaśnił mi to zaskoczenie.

Cieszę się, że w końcu pojawił się głos rozsądku. Nie wiem kiedy stanie się to oczywiste dla "tęgich" głów, że korporacje wydawnicze nie są non-profit i ich celem jest zysk. Nie ukrywajmy po co jest Springer, Elsevier, T&F czy MDPI. Każde z nich ma na celu zysk, to naprawdę intratna działalność. Po drugie, chciałbym usłyszeć, czym jest predatory journals? Nie można tego opierać o definicję, że prowadzi agresywną politykę, bo czym jest ta agresja, kiedy to jest agresja, a kiedy nie. 100 maili od jednego wydawcy czy 200?
Jeśli chodzi o ewaluację to najbardziej zasadnym wydaje mi się, aby przedstawiać do niej tylko wybrane publikacje (1/2/3 - można na tym debatować - w zależności od czasu i tego czy jest to pozycja dydaktyczna, dyd-bad. czy badawcza). Uważam, że dydaktyczni też powinni przedstawiać pracę, bo przecież uczelnia powinna i kształcić i prowadzić badania. Te prace powinny być poddawane do oceny merytorycznej, a nie na zasadzie tego, gdzie zostało to upowszechnione. Równie dobrze może to być serwis z preprintami. Chodzi o to, co wynika z tej pracy. Recenzenci powinni rzetelnie przeczytać i wydać wnioski. Jeśli nie ma nowości, to proszę o podanie prac, w których faktycznie jest to samo. Jeśli nie ma poprawnej metodologii to przedstawić, co jest w źle w danym układzie. A nie na zasadzie, to jest dość słaba nowość, to nie zostało w pełni przedstawione - jak to ma miejsce teraz.

Uważam, że w obecnej debacie dotyczącej jakości i etyki publikacyjnej zasadne jest precyzyjne posługiwanie się pojęciem „drapieżnych wydawnictw”, odnosząc je przede wszystkim do określonych praktyk wydawniczych, a nie do samych czasopism. Analizując sposób funkcjonowania największych komercyjnych wydawców, takich jak Elsevier czy Springer, można zauważyć liczne działania, które coraz częściej wskazuje się jako przykłady agresywnej, nadmiernie komercyjnej polityki publikacyjnej.
Jednym z charakterystycznych elementów tej strategii jest masowe tworzenie tzw. companion lub partner journals powiązanych z uznanymi, prestiżowymi tytułami. Czasopisma te funkcjonują głównie w modelu open access, a ich profil wydawniczy w wielu przypadkach zdaje się być ukierunkowany w mniejszym stopniu na utrzymanie wysokiego poziomu naukowego, a w większym na generowanie przychodów. Dodatkowo, sposób procedowania manuskryptów w tych dużych wydawnictwach często pozostawia wiele do życzenia: czas oczekiwania na decyzję redakcyjną bywa skrajnie długi, a jakość recenzji nierzadko oceniana jest jako niejednolita lub niewystarczająco rzetelna.
Na tym tle MDPI, mimo toczących się dyskusji i kontrowersji, jawi się jako podmiot bardziej transparentny, sprawny organizacyjnie i responsywny wobec autorów oraz recenzentów. W rezultacie stosowanie wobec niego określeń charakterystycznych dla klasycznych „predatory publishers” wydaje się nieuzasadnione.

Wydawnictwa drapieżne to Wiley, Springer, T&F i Elsevier? Nikt tyle kasy z polskiej (i nie tylko polskiej) nauki nie upolował co oni.