Szkoły wyższe

17 Lutego

Źródło: Uniwersytet Gdański

Równe szanse, wysokie ambicje. Jak UG zmienia system oceny nauczycieli akademickich

Wierzymy, że odpowiedzialna reforma systemu oceny to nie tylko zmiana formalnych zasad. To element konsekwentnie realizowanej strategii Uniwersytetu Gdańskiego, który aktywnie współtworzy debatę o przyszłości ewaluacji badań i przekłada jej postulaty na konkretne rozwiązania instytucjonalne – piszą dr Katarzyna Świerk, dyrektorka Biura Nauki UG, oraz prof. Wiesław Laskowski, prorektor ds. badań naukowych UG.

Po wprowadzeniu na Uniwersytecie Gdańskim niezależnej oceny badań naukowych przez zewnętrzne rady ekspertów, przyszedł czas na kolejny etap – reformę systemu oceny nauczycieli akademickich. Było to zobowiązanie, które świadomie podjęliśmy, przystępując do Koalicji na rzecz Reformy Oceny Badań Naukowych (CoARA). Jednym z kluczowych rezultatów tego procesu stało się wdrożenie pakietu rozwiązań wspierających osoby powracające z długotrwałych urlopów związanych z rodzicielstwem lub zdrowiem, a także pracowników rozpoczynających karierę w Uniwersytecie Gdańskim.

Budujemy kulturę pracy, w której naukowcy wyznaczają sobie ambitne cele i konsekwentnie podnoszą standardy własnych osiągnięć. W dużej mierze już tak się dzieje. Pełna realizacja tej wizji wymaga jednak zapewnienia wszystkim równych szans i porównywalnych warunków rozwoju. Wysokie wymagania muszą iść w parze ze sprawiedliwą i wyważoną oceną. Naszą ambicją jest stworzenie środowiska przyjaznego prowadzeniu badań – w granicach obowiązujących regulacji prawnych oraz dostępnych środków finansowych. Chcemy współtworzyć standardy odpowiedzialnej ewaluacji w Polsce, pokazując, że zrównoważony rozwój naukowca nie jest hasłem, lecz praktyką instytucjonalną. Rozumiemy go jako organizowanie warunków pracy w taki sposób, by umożliwić harmonijne łączenie działalności badawczej, dydaktycznej i organizacyjnej z życiem rodzinnym oraz innymi rolami społecznymi.

Reformę przygotowaliśmy w sposób systematyczny i oparty na dowodach. Po przystąpieniu do CoARA, jako jedyna uczelnia w Polsce, uzyskaliśmy grant na jej opracowanie i wdrożenie. Przez pół roku analizowaliśmy funkcjonowanie dotychczasowych rozwiązań, prowadziliśmy konsultacje w różnych grupach pracowników oraz zleciliśmy zewnętrzny audyt kryteriów i procedur. Ostatecznie zdecydowaliśmy się na model oceny oparty na osiągnięciach.

W każdym z obszarów działalności nauczyciel akademicki wykazuje określoną liczbę dokonań z przyjętego katalogu. Na ocenę naukową istotny, choć nie wyłączny, wpływ mają osiągnięcia publikacyjne. Kluczowe jest jednak to, że kryteria zostały wypracowane przez środowisko naukowe i przyjęte przez rady dyscyplin, odrębnie w każdej z nich.
Reforma nie została narzucona odgórnie – była efektem dialogu. W toku prac wyraźnie wybrzmiał jeszcze jeden wniosek: system powinien w sposób bardziej adekwatny uwzględniać sytuację osób rozpoczynających karierę oraz tych, którzy wracają do pracy po dłuższej przerwie.

Obowiązujące przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przewidują wydłużenie okresu oceny o czas długotrwałej nieobecności. W naszej uczelni cykl oceny trwa cztery lata – to maksymalny dopuszczalny okres. Regulacje ustawowe nie uwzględniają jednak momentu, w którym przypada przerwa. Jeśli na przykład roczny urlop zostanie wykorzystany w pierwszym roku cyklu, pracownik ma po powrocie pełne cztery lata na odbudowanie aktywności naukowej. Jeżeli jednak przerwa przypada w jego ostatnim roku, ocena następuje już rok po powrocie. Dla wielu osób, zwłaszcza prowadzących badania indywidualne, co jest częste w naukach humanistycznych i części nauk społecznych, to zbyt krótki czas na ponowne zorganizowanie warsztatu pracy, odnowienie współpracy czy aktualizację wiedzy badawczej.

W praktyce prowadziło to do napięć i poczucia nierównego traktowania. Dlatego zdecydowaliśmy się na rozwiązanie systemowe: w takich sytuacjach kryteria oceny są obniżane proporcjonalnie o 25%. W czteroletnim cyklu oznacza to faktyczne „odjęcie” jednego roku przypadającego w niekorzystnym momencie. Podobne podejście przyjęliśmy wobec nowo zatrudnionych asystentów i adiunktów. Ich pierwsza ocena uwzględnia naturalny okres wdrożenia i budowania dorobku w nowym środowisku akademickim.

Uznaliśmy jednocześnie, że sama modyfikacja zasad oceny nie wystarczy. Dlatego uruchomiliśmy program małych grantów UGrants-Acceleratio – elastyczne wsparcie finansowe umożliwiające szybszy powrót do aktywności badawczej. Środki można przeznaczyć na udział w konferencji, wyjazd do partnera krajowego lub zagranicznego, badania pilotażowe czy zakup podstawowego wyposażenia. To relatywnie niewielkie, lecz celowane finansowanie pozwala szybciej odbudować sieci współpracy, zweryfikować nowe pomysły badawcze i odzyskać rytm pracy po
przerwie.

Wierzymy, że odpowiedzialna reforma systemu oceny to nie tylko zmiana formalnych zasad. To element konsekwentnie realizowanej strategii Uniwersytetu Gdańskiego, który aktywnie współtworzy debatę o przyszłości ewaluacji badań i przekłada jej postulaty na konkretne rozwiązania instytucjonalne. Budujemy wspólnotę akademicką opartą na zaufaniu, równości szans i długofalowym myśleniu o rozwoju nauki – wspólnotę, w której ambitne cele idą w parze z realnym wsparciem i troską o człowieka.

Katarzyna Świerk, Wiesław Laskowski