Aktualności
Sprawy nauki
26 Stycznia
Źródło: MNiSW
Opublikowano: 2024-01-26

Wiceminister Marek Gzik o innowacjach, ewaluacji i reformie PAN

Wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego prof Marek Gzik był gościem podcastu „Co tam, PANie, w polityce (naukowej)?”. Rozmawiano m.in. o innowacjach, ewaluacji oraz reformie PAN.

Podcast prowadzony przez prof. Dariusza Jemielniaka, wiceprezesa PAN, rozpoczął się od gorącego tematu finansowania nauki. Minister zwrócił uwagę, że finansowanie nauki w Polsce jest dalekie od tego, jakie ma miejsce w krajach wysoko rozwiniętych, gdzie na ten cel przeznacza się ok. 3% PKB (u nas 1%). Tymczasem, jeśli mamy ambicje budowania silnej, konkurencyjnej gospodarki, to musi się ona opierać na wiedzy, na badaniach. A kto ma je realizować, jak nie dobrze opłacani naukowcy? – pytał.

Mam nadzieję, że 30-proc. podwyżki zagwarantowane w budżecie będą na tyle odczuwalne, że przede wszystkim zahamują odpływ do przemysłu szczególnie tej młodej, dobrze zapowiadającej się kadry naukowej – mówił.

Wspomniał, że do tej pory środki z budżetu trafiały niekoniecznie do tych ośrodków, które kształtowały jakość naukową. Ma się to zmienić – teraz inwestycje mają przynieść jak najlepsze efekty w możliwie krótkim czasie. Przypomniał, że budżet na badania i rozwój wzrósł o 7 mld zł – do poziomu 38 mld zł. Tylko niewielka część tych środków przeznaczana jest na finansowanie badań podstawowych. Efekt? W ostatnim konkursie OPUS współczynnik sukcesu spadł do 8%.

To jest olbrzymie marnotrawstwo potencjału naukowego. Zdajemy sobie sprawę, jak wiele czasu zajmuje pisanie wniosku. Tymczasem dostaje zaledwie osiem projektów na sto. Dlatego przyglądamy się możliwościom zwiększenia budżetu NCN. Nie chcę obiecywać, że to będzie 100, 200 czy 500 milionów złotych, ale wierzę, że uda się w znaczący sposób to wsparcie dla agencji wzmocnić – zapowiedział.

Z kolei pod nadzór MNiSW trafi już wkrótce Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, które ma zostać zasilone pieniędzmi z KPO. Dzięki temu ruszą konkursy i stworzy się szansa na dodatkowe środki dla nauki oraz poprawę jej współpracy z biznesem. NCBR ma, wedle słów wiceministra, zostać przywrócone dla środowiska naukowego. Gość D. Jemielniaka mówił również o zwiększeniu skuteczności w pozyskiwaniu środków europejskich.

W ciągu ostatnich lat znacznie poprawiliśmy nasz potencjał naukowy, głównie jeśli chodzi o infrastrukturę badawczą. Ale ten potencjał to przede wszystkim ludzie. Często nasze zasoby kadrowe angażujemy we wszystko: naukę, dydaktykę, czynności organizacyjne, a nawet do obsługi technicznej. To musi się zmienić.

Zapowiedział powołanie zespołu, który będzie miał za zadanie ocenić, dlaczego w naszym kraju poziom finansowania działań na styku biznesu i nauki jest na stosunkowo niskim poziomie oraz jak wyglądają dobre praktyki w inny krajach.

Mamy badania podstawowe i badania związane bardziej już z komercjalizacją, ale wciąż brakuje programów finansujących badania stosowane. Chodzi o etap przejścia z pomysłu na trzeci poziom doskonałości technologicznej, co mogłoby już być jakimś działającym urządzeniem albo funkcjonującą technologią. To zbudowałoby znacznie bogatszą ofertę współpracy z przemysłem.

Odniósł się także do kwestii ewaluacji jakości działalności naukowej. Z początkiem stycznia minister Dariusz Wieczorek ogłosił nową-starą listę czasopism. Okazuje się, że to nie koniec.

Zastanawiamy się, czy dość gruntownie nie zmienić zasad oceny, przemodelować tak naprawdę kryteriów, ustawić innych wag, być może poszerzyć zakres ewaluacji… Jednym z wariantów branych pod uwagę jest wydłużenie okresu oceny. Ale na razie nie ma ostatecznej decyzji. Osobiście jestem zwolennikiem potraktowania tego okresu jako przejściowego – zastrzegł M. Gzik.

Na koniec wspomniał o planowanej reformie Polskiej Akademii Nauk. Źle oceniając powstanie Akademii Kopernikańskiej, zauważył jednak potrzebę zmian w PAN-ie.

Polska Akademia Nauk jest niedoskonała. To wiemy. Mamy chyba wszyscy świadomość tego, że czas nie stoi w miejscu. Wszyscy się reformują. Powinniśmy spojrzeć na te niedoskonałości i próbować zreformować najważniejszą instytucję naukową w kraju. Ale też musimy się do tego najpierw przygotować. Jesteśmy otwarci na różne pomysły, nie wykluczam tego, że reforma może być daleko idąca – podsumował prof. Marek Gzik.

Całą rozmowę można obejrzeć na kanale YouTube PAN.

MK

Dyskusja (5 komentarzy)
  • ~muzealnik 26.01.2024 20:08

    Krótko: należy oddzielić finansowanie PAN od Uczelni Wyższych., które oprócz nauki uczą! Gonitwa za utraconym czasem i publikacjami w szkołach wyższych (a to odbywa się kosztem studentów) obniża poziom nauczania. Tym samym większość adeptów uczelni wyższych, pracując potem w nauce i ucząc innych, zaniża poziom postępu naukowego w Polsce (wyrabianie punktów i indeksów nie odzwierciedla poziomu ich wiedzy).

    • ~Wojciech 27.01.2024 02:46

      Nauka bez nauczania to nie nauka tylko zwykła ciekawość. Cenna i ważna, ale to nie nauka. Nauka to rozmowa, która wymaga drugiego człowieka.

      • ~Marcin Przewloka 27.01.2024 10:10

        Nauczanie jest obecna w instytutach PAN. Na poziomie powyzej BSc lub MSc. Tak wiec nie jest to nauka bez nauczania.

        Mysle, ze warto przyjrzec sie i przedyskutowac propozycje @muzealnik. Zastanowic sie, jakie bylyby plusy i minusy tego rozwiazania oraz jakimi drogami mozna by bylo wprowadzic je w praktyce.

  • ~kk 26.01.2024 17:34

    Z pewnością chociaż o 1 rok, tak aby okres ewaluacji trwał nie krócej niż 5 lat.

    Tak na prawdę ostatni rok ewaluacji niewiele zmienia i wszystko obecnie dzieje się w trzech pierwszych latach, a to trochę krótki okres dla dobrych publikacji przy dość rozciągniętym okresem od złożenia artykułu do jego ukazania się i to sprawia pójście na skróty w obszarze publikowania.

  • ~ZF 26.01.2024 12:49

    Oczywiście, że należy wydłużyć okres ewaluacji: zaczął się w październiku 2023, lista już została w arbitralny sposób zmieniona, na czym straciły niektóre dobre, uniwersyteckie czasopisma, lista będzie zmieniona po raz kolejny, nie wiadomo kiedy i według jakich kryteriów, a okres ewaluacyjny leci.