Trzy badaczki z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN, Instytutu Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych im. Włodzimierza Trzebiatowskiego PAN oraz Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie zostały finalistkami tegorocznej Nagrody im. Artura Rojszczaka. Laureatkę konkursu organizowanego przez Klub Stypendystów Fundacji na rzecz Nauki Polskiej poznamy w maju.
Nagroda im. Artura Rojszczaka jest indywidualną nagrodą pieniężną (5 tys. zł) przyznawaną młodym uczonym, którzy wyróżniają się nie tylko osiągnięciami w pracy badawczej, dydaktycznej lub społecznej oraz umiejętnościami przekraczania granic swojej specjalizacji, ale również humanistyczną postawą, uczciwością i pasją naukową, Kandydatów zgłaszają członkowie Klubu na podstawie informacji własnych i przekazanych im przez środowisko naukowe.
W tym roku konkurs organizowany jest po raz dwudziesty. Właśnie poznaliśmy trójkę finalistów jubileuszowej edycji. Do nagrody zostały nominowane same badaczki:
W swoim dorobku łączy perspektywę historii globalnej, studiów postkolonialnych i humanistyki cyfrowej, wnosząc istotny, dekolonialny wkład do międzynarodowych badań nad nierównościami Globalnego Południa. Szczególne znaczenie mają jej publikacje książkowe popularyzujące doświadczenia społeczności wykluczonych w różnych kontekstach kulturowych: „Marginalizados”, „Wolni i Zniewoleni” oraz „Cabo Verde: Paraíso do Atlântico”. Prace te łączą rzetelną analizę historyczną z wrażliwością społeczną, przyczyniając się do poszerzania świadomości społecznej na temat dziedzictwa niewolnictwa, przemocy strukturalnej oraz mechanizmów marginalizacji i wykluczenia.
Zaproponowała nowatorską analizę afrykańskich archiwów kolonialnych, ujawniając systemowe uprzedzenia w procesach digitalizacji oraz ograniczenia modeli sztucznej inteligencji nieprzystosowanych do afrykańskich korpusów historycznych. Rozwinęła badania nad społecznymi sieciami komunikacji osób zniewolonych, wyzwoleńców, ludności rdzennej i afrykańskiej w portugalskim imperium atlantyckim, rekonstruując ich sprawczość mimo strukturalnej opresji. Rozwija interdyscyplinarne badania nad przepływami informacji, komunikacją i kryzysami w świecie nowożytnym, reinterpretując te procesy z perspektywy społeczności podporządkowanych oraz krytycznie podważając eurocentryczne modele opisu przeszłości i produkcji wiedzy, dążąc do sprawiedliwości epistemicznej i realnej zmiany sposobu opowiadania historii kolonialnej. Stworzyła MAPE Engine – narzędzie AI wspierające krytyczną analizę archiwów kolonialnych poza ograniczeniami dawnych kategorii administracyjnych.
Wśród jej osiągnięć badawczych jest m.in. opracowanie nowej klasy luminescencyjnych czujników ciśnienia. Manometry, bazujące na luminescencji jonów Cr3+, umożliwiają wyjątkowo czuły i precyzyjny odczyt ciśnienia, przy jednoczesnej niewrażliwości sygnału na fluktuacje temperatury badanego obiektu. To przełom w odniesieniu do dotychczasowych rozwiązań, w których wpływ temperatury znacząco ogranicza dokładność pomiaru. Opracowała także innowacyjny znacznik pamięci termicznej oparty na po raz pierwszy opisanym mechanizmie odwodnienia luminoforu. Rozwiązanie to umożliwia odczyt maksymalnej temperatury inkubacji obiektu, zapewniając wysoką czułość i możliwość odczytu w różnych trybach luminescencyjnych.
Działalność naukową łączy z aktywnym zaangażowaniem społecznym, zwłaszcza na rzecz wzmacniania pozycji kobiet w nauce. Jako ambasadorka programu „Dziewczyny do Nauki!” brała udział w kampanii popularyzującej ścieżki kariery naukowej wśród młodych kobiet. W 2024 roku została laureatką stypendium L’Oréal UNESCO Dla Kobiet i Nauki. Aktywnie pomaga osobom z innych krajów w adaptacji do polskiego systemu akademickiego oraz funkcjonowaniu w nowym środowisku kulturowym, wspierając ich w sprawach formalnych, organizacyjnych i integracyjnych. Działania te obejmują również mentoring naukowy.
Naukowo koncentruje się na projektowaniu nowoczesnych formulacji lekowych o zwiększonej skuteczności terapeutycznej oraz dodatkowych właściwościach nutraceutycznych. Celem jej badań jest tworzenie nowych, lepiej działających postaci leków, umożliwiających zmniejszenie dawki substancji czynnej przy zachowaniu, a często nawet wzmocnieniu efektu terapeutycznego. W ten sposób przenosi ideę pomocy chorym – zapoczątkowaną w pracy wolontariackiej – na grunt badań naukowych. Postrzega bowiem naukę nie jako cel sam w sobie, lecz jako narzędzie realnej pomocy człowiekowi – służące poprawie jakości życia, ochronie zdrowia oraz budowaniu świadomego społeczeństwa. W okresie pandemii COVID-19, wraz z zespołem, opracowała formulację mogącą wspierać leczenie zakażenia wirusem SARS-CoV-2.
Istotnym elementem jej aktywności jest działalność społeczna, popularyzatorska i organizacyjna. Angażuje się w wydarzenia naukowe i warsztaty edukacyjne oraz popularyzuje naukę w mediach społecznościowych, pokazując skuteczne łączenie nauki i komunikacji społecznej. W pracy z dorosłymi i młodzieżą podkreśla rolę kobiet w nauce, czego dowodem jest udział w akcjach #odważnewnauce, stypendium L’Oréal UNESCO dla Kobiet i Nauki oraz nagroda PWN STEM „Siła kobiet w nauce”.
Finalistki wybrano w wewnętrznym głosowaniu członków Klubu Stypendystów FNP spośród zgłoszonych kandydatów. Nominowana trójka zostanie zaproszona na Finał Nagrody, który odbędzie się w maju. Zaprezentują tam swoje naukowe i pozanaukowe pasje i osiągnięcia. Na podstawie tych prezentacji uczestnicy Zjazdu w drodze głosowania wybiorą zwyciężczynię.
Nagroda jest ustanowiona dla upamiętnienia tragicznie zmarłego doktora Artura Rojszczaka, jednego z założycieli Klubu Stypendystów Zagranicznych FNP. Był filozofem analitycznym i historykiem filozofii, znawcą pism i tradycji Franza Brentany. Obronił doktorat pod kierownictwem Jana Woleńskiego w 1997 roku. Pracował kolejno na Uniwersytecie Jagiellońskim, Salzburskim (1994) i na State University of New York. Dzięki stypendium Fundacji na rzecz Nauki Polskiej prowadził także badania na Uniwersytecie Buffalo (1998–99). W 1999 roku współorganizował XI Międzynarodowy Kongres Logiki, Metodologii i Filozofii Nauki (11th International Congress of Logic Methodology and Philosophy of Science) w Krakowie.
Mariusz Karwowski
Brawo Dziewczyny!
"Stasia Płaczka" a może by tak zapłakała i zawołała "gdzie te chłopy, no gdzie" Feministki z pewnością pochowały się i udają, że jest OK. Co by nie było "Chłop ze wsi z 7 uniwersytetami" gratuluje Paniom, z nutką tęsknoty by jakiś chłop się załapał do nagrody, oczywiście jeśli zasługuje. Myślę, że Panie też zasługują, a nie feminizm wsparł.
Chłopie ze wsi - niby gratulujesz ale jednocześnie podważasz warunkujac swoje uznanie - jeśli nie wsparł feminizm. Taki akcencik wprowadzający wątpliwość.... Hm. Twojego awansu nikt nie podważa tylko dlatego, że jesteś chłopem. Po prostu jestes świetny.
Faceci, zwłaszcza naukowcy są znakomici, kobiety nie muszą ich szukać i płakać gdzie te chłopy. Znajdą ich właśnie w PANie, na Uniwersytetach, Politechnikach i Instytutach.
Stasia Płaczka w jakim ty świecie żyjesz? W instytucie PAN gdzie byłem, to istny babiniec, choć kiedyś było po równo, a teraz to same panie, a chłopa to trudno znaleźć. Ot i porobiło się, a chciałem pochwalić Panie, widząc co i jak się robi przez panie by to PANIE były najważniejsze w nauce, nie wspomnę o szkołach. Pozdrawiam Stasia Płaczka, nie płacz, uśmiechnij się Stanisławo, będzie raźniej i przyjemniej, chłop ze wsi nie za bardzo lubi płaczu, no ma taką naturę.