Witamina D – ile to za dużo? Czy wysoka temperatura pozbawia mleko wartości odżywczych, a biopsja rozsiewa raka? Jak weryfikować treści i demaskować fałszywe informacje powielane w przestrzeni publicznej? Jak rozpoznawać mechanizmy, za pomocą których są tworzone? Po czym poznać, że news jest manipulacją i jak sprawdzić zdjęcie, zanim je udostępnimy? Na te i wiele innych pytań odpowiedzą wspólnie badacze i badaczki Uniwersytetu Warszawskiego, znani popularyzatorzy nauki oraz ambasadorzy projektu „Nauka Sprawdza”.
Tydzień Walki z Dezinformacją Naukową ma zwrócić uwagę nie tylko na wyzwania związane z dezinformacją, ale przede wszystkim dostarczyć praktycznych informacji i narzędzi wspierających odporność informacyjną i krytyczne myślenie. Od 16 do 22 listopada opublikowane zostaną najnowsze raporty o dezinformacji wykorzystującej treści naukowe, w największych polskich miastach odbędą się pokazy filmowe połączone z dyskusjami, a w wybranych szkołach – warsztaty edukacyjne.
Popularyzatorzy nauki w kampanii informacyjnej UW
Jedną z ambasadorek kampanii jest aktorka Wiktoria Gąsiewska. Do inicjatywy dołączyli także znani popularyzatorzy nauki, influencerzy i specjaliści, którzy wezmą pod lupę fałszywe przekonania i narracje dotyczące m.in. diet, medycyny, mikrofalówek, samochodów elektrycznych, klimatu, środowiska, wpływu technologii Bluetooth na zdrowie czy rzekomej szkodliwości smartwatchy. W akcję zaangażowali się m.in.: Janina Bąk, Konrad Skotnicki, Maja Kamińska i Damian Paradowski, Adrian Rokowski, Dawid Polak, dr Damian Parol, Bartek Skrobisz, Julia Kaffka oraz Ada Stępień.
W ramach programu zespół naukowców UW przygotował serię materiałów edukacyjnych wspierających nauczycieli w rozwijaniu u uczniów umiejętności krytycznej analizy informacji i rozpoznawania dezinformacji wykorzystującej treści naukowe. Na stronie „Nauka Sprawdza” znajdują się gotowe skrypty lekcji i prezentacje dla uczniów szkół podstawowych (klasy 7–8) i licealnych przygotowane przez Fundację Przeciwdziałamy Dezinformacji.
Przydatnym narzędziem może być także Vademecum o dezinformacji – kompendium wiedzy i praktycznych wskazówek: jak poznać, że news jest manipulacją i jak działają mechanizmy dezinformacji. Znajomość Vademecum daje coś więcej niż wiedzę teoretyczną: uczy czytania informacji z krytycznym dystansem, rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych, zanim się kliknie, udostępni lub przekaże dalej, i buduje odporność na manipulację – także wtedy, gdy trafimy na propagandę emocji, a nie faktów. W praktyce pomaga odpowiedzieć sobie na pytanie, które w obecnej infosferze staje się kluczowe: czy to, co właśnie czytam, mogę uznać za wiarygodne – i jak to sprawdzić, zanim fałszywa informacja zdąży zrobić swoje?
Pokazy filmowe i dyskusje w całej Polsce
Tydzień Walki z Dezinformacją Naukową to nie tylko media społecznościowe. W Łodzi, Warszawie, Wrocławiu i Krakowie odbędą się pokazy filmowe połączone z prelekcjami oraz dyskusjami. Szczególnym punktem programu będzie spotkanie i projekcja filmu „Franz Kafka” z udziałem jego reżyserki, Agnieszki Holland (19 listopada, Warszawa).
Pełny program i informacje o zaproszonych gościach dostępne są na stronie naukasprawdza.uw.edu.pl.
W ramach kampanii Centrum Współpracy i Dialogu UW opublikuje również serię raportów specjalistycznych, w tym opracowanie „Dezinformacja naukowa w polskiej infosferze. Architektura, przykłady, źródła” przygotowane przez Instytut Monitorowania Mediów. Pojawią się też opracowania o tym, jak dezinformacja dociera do rodziców, jak błędy rozumowania statystycznego stają się mechanizmem dezinformacji naukowej oraz jak memy i virale mogą trafić w ręce dezinformatorów. Wszystkie raporty będą publikowane na stronie projektu.
MK