Stanowczy protest przeciwko zmianom w regulaminach konkursowych wystosowali do Rady Narodowego Centrum Nauki członkowie Komitetu Biologii Molekularnej Komórki PAN. Ich zdaniem nowe uregulowania zatrzymają rozwój najprężniej działających zespołów badawczych w Polsce.
Pod koniec października Komitet Biologii Molekularnej Komórki PAN zorganizował debatę z udziałem m.in. prof. Tomasza Dietla, przewodniczącego Rady NCN. Dyskusja dotyczyła wprowadzonych we wrześniu ograniczeń w liczbie składanych wniosków konkursowych. Przypomnijmy, w obliczu braku zwiększenia na przyszły rok dotacji podmiotowej dla agencji (wyniesie 69,3 mln zł i będzie tylko o ok. 2 mln zł wyższa niż obecnie) Rada NCN zdecydowała, że od stycznia będzie można być wskazanym jako kierownik projektu tylko w jednym wniosku rocznie. Ponadto, od 2028 roku osoby, które w ostatniej dekadzie otrzymały dwa granty OPUS, będą mogły się starać o kolejny pod warunkiem, że uzyskają wcześniej finansowanie w konkursach Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) lub w ciągu ostatnich pięciu lat aplikowały tam i oceniono ich projekt co najmniej w pierwszym etapie.
Zmiany są niezwykle szkodliwe, doprowadzą do drastycznego obniżenia poziomu polskiej nauki i zatrzymają rozwój najsilniejszych, najprężniej działających zespołów badawczych. Badania naukowe wymagają ciągłości pracy, a odcięcie najbardziej efektywnych liderów od możliwości finansowania zdestabilizuje ich grupy, prowadząc do zjawiska „drenażu mózgów”. Co więcej, drastyczne limity w składaniu projektów doprowadzą do patologii, takich jak zjawisko „kierowników zastępczych”, opieranie wniosków na osobach, które spełniają wymogi formalne, aby wniosek złożyć, ale nie są rzeczywistymi pomysłodawcami i liderami proponowanych badań – czytamy w liście, który jest owocem wspomnianej debaty KBMK PAN.
Biolodzy przypominają, że Polska już teraz przoduje w Europie pod względem liczby wniosków do ERC z oceną „C” (najsłabszą). Dodają, że przymus aplikowania o granty europejskie byle tylko móc startować w konkursach krajowych wygeneruje kolejną lawinę takich wniosków.
To marnotrawstwo czasu i energii, które wiąże się również z drastycznymi kosztami społecznymi i psychicznymi ponoszonymi przez badaczy, potęguje ogólną frustrację i dramatycznie pogłębia obserwowany już kryzys zdrowia psychicznego i nasili problem wypalenia zawodowego w środowisku naukowym – zauważają autorzy listu.
W dalszej części wskazują różnicę profili obu instytucji: o ile w konkursach NCN promuje się projekty poparte obszernymi badaniami wstępnymi, o tyle ERC wspiera badania wysoce ryzykowne (przełomowe). Zdaniem biologów ocena krajowych projektów „powinna opierać się wyłącznie na doskonałości merytorycznej wniosku, a nie wymuszonych i sztucznych zobowiązaniach do aplikowania do agencji europejskich bez uprzedniego zapewnienia strukturalnego wsparcia”. Proponują w zamian – oprócz zwiększenia finansowania NCN – wydłużenie karencji dla najsłabiej ocenionych wniosków, ustalenie zależnej od dyscypliny maksymalnej wysokości środków w przyznawanych grantach lub wprowadzenie oddzielnych alokacji dla dwóch typów grantów w tym samym panelu.
Oznaczałoby to dedykowanie niższej maksymalnej wysokości dofinansowania dla grantów o wysokim ryzyku i przełomowym charakterze oraz wyższego poziomu dofinansowania dla grantów o mniejszym ryzyku, popartych silnymi podstawami w postaci wyników wstępnych – piszą w liście.
Kończąc, apelują do Rady NCN o wycofanie się ze szkodliwych limitów i powrót do polityki opartej na rzetelnej ocenie naukowej. Pod listem podpisali się m.in. prof. Marek Figlerowicz, prof. Wiesław Gruszecki, prof. Jacek Jaworski, prof. Leszek Kaczmarek, prof. Bożena Kamińska-Kaczmarek, prof. Antoni Różalski, prof. Zofia Szweykowska-Kulińska, prof. Marek Tchórzewski, prof. Grzegorz Węgrzyn, prof. Przemysław Wojtaszek i prof. Piotr Ziółkowski.
To nie pierwszy tego typu głos płynący ze środowiska. Na naszych łamach prof. Wojciech Dragan z Wydziału Psychologii Uniwersytetu SWPS w Warszawie, przewodniczący Komitetu Psychologii Polskiej Akademii Nauk, pytał, „czy chcemy budować system, który przede wszystkim wyłania najlepszych spośród tych, którym udało się przetrwać, czy może system, który stwarza warunki, by jak najwięcej znakomitych naukowców mogło rzeczywiście rozwinąć swój potencjał”. Z kolei dr hab. inż. Magdalena Zielińska z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie pisała, że „program finansowania powinien wynikać przede wszystkim z charakteru pomysłu badawczego, a nie z liczby wcześniejszych grantów”.
Mariusz Karwowski
Problem polega na tym, że w pierwszym etapie ocena nie jest zbyt rzetelna i wygląda raczej jak polowanie na jakieś przywary kierownika, żeby można się było przyczepić. Ma za mało wypromowanych doktorów, nie organizował konferencji, nie jest dość doświadczony w analizie konkretnego problemu, nie tańczy i nie śpiewa, NIE KIEROWAŁ GRANTEM. To nie jest rzetelna ocena wniosku, tylko szukanie pretekstu, by wniosek odrzucić. Jeśli mamy oceniać rzetelnie wniosek, to w ogóle nie powinniśmy oceniać kierownika. Ale rozumiem, że dla wiecznych kierowników jest to niewygodne.
Nie widzę też problemu w kwestii "kierowników zastępczych". To chyba naturalne zjawisko? Członkowie zespołu nabierają doświadczenia i to oni składają kolejne wnioski o finansowanie w konkursach krajowych. Liderzy zaczynają celować wyżej i składają wnioski w bardziej wymagających konkursach. Nie chcecie mi chyba Państwo powiedzieć, że to ci liderzy dostają te najniższe oceny w ERC, prawda? Bo jeśli dostają, to może coś jest nie tak?
Argument Pani Prof. Zielińskiej w ogóle brzmi kuriozalnie. Skoro program finansowania nie powinien wynikać z liczby wcześniejszych grantów, to liczba wcześniejszych grantów nie powinna być oceniana. A jest.