Żółwie trójpazurzaste – typowe dla klimatu tropikalnego – występowały w epoce miocenu, czyli około 12 mln lat temu, również na terenie dzisiejszej Polski. Zespół paleontologów z Uniwersytetu Warszawskiego oraz dwóch instytutów Polskiej Akademii Nauk opisał pierwsze bezdyskusyjne skamieniałości tych zwierząt z tego obszaru.
Żółwie trójpazurzaste (rodzina Trionychidae) to grupa żółwi wodnych, współcześnie występujących głównie w strefach tropikalnych. Paleontolodzy z Wydziału Biologii i Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz z Instytutu Paleobiologii PAN i Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN opisali pierwsze bezdyskusyjne skamieniałości tych żółwi z obszaru Polski. Znaleziska wypełniają istotną lukę w europejskim zapisie mioceńskim i przesuwają znany zasięg tej grupy znacznie dalej na północ, niż dotychczas dokumentowano.
Obecność żółwi ciepłolubnych na obszarze dzisiejszej Polski około 12 mln lat temu wskazuje, że lokalne warunki środowiskowe nadal sprzyjały organizmom termofilnym, mimo postępującego ochłodzenia klimatu po mioceńskim optimum klimatycznym, które nastąpiło kilka milionów lat wcześniej.
Skamieniałości pochodzą z trzech stanowisk środkowego miocenu w południowej Polsce (okolice Kielc) i zachowały się w osadach powstałych w czasie wycofywania się dawnego Morza Paratetydy oraz rozwoju środowisk przybrzeżnych. Odnaleziony materiał obejmuje niekompletną czaszkę będącą najbardziej informatywnym okazem oraz fragmenty pancerza.
Aby „zajrzeć do wnętrza” czaszki bez jej niszczenia, badacze zastosowali skanowanie mikrotomografem komputerowym, a następnie wykonali trójwymiarowe rekonstrukcje cyfrowe zachowanych kości. Anatomia skamieniałej czaszki została porównana z szerokim zestawem referencyjnym, obejmującym dziesiątki współczesnych okazów żółwi trójpazurzastych oraz kluczowe skamieniałości. Pozwoliło to ocenić, które cechy czaszki mają rzeczywistą wartość diagnostyczną, a które wykazują zbyt dużą zmienność wewnątrzgatunkową, by mogły być uznane za wiarygodne. Na podstawie analizy cech morfologicznych odkryta czaszka została wstępnie przypisana do gatunku Trionyx cf. vindobonensis.
Nowe spojrzenie na biogeografię
Wyniki badań wnoszą nowe spojrzenie na biogeografię żółwi mioceńskich w Europie. Wcześniejsze mioceńskie znaleziska, m.in. z obszaru dzisiejszych Czech, przypisywano do rodzaju Rafetus, należącego do tej samej rodziny co Trionyx. Na tej podstawie formułowano hipotezę o różnym zasięgu żółwi tych rodzajów na teranie Europy. Stwierdzenie obecności Trionyx w Polsce w środkowym miocenie podważa to założenie i sugeruje dynamiczne zmiany zasięgów, a także możliwą konkurencję ekologiczną między tymi liniami ewolucyjnymi.
Odkrycie stanowi również ważną wskazówkę dotyczącą dawnych szlaków migracji zwierząt. Ponieważ skamieniałości występują wzdłuż dawnych północnych obrzeży Paratetydy, badania sugerują, że północne wybrzeże tego rozległego akwenu mogło pełnić funckję korytarza dyspersyjnego dla organizmów ciepłolubnych w skali całej Eurazji.
Wyniki badań ukazały się w czasopiśmie „Journal of Anatomy”.
MK, źródło: UW