Autorzy „Deklaracji Sztokholmskiej” wskazują, że nauka opiera się na uczciwości i wiarygodności, i że coraz częściej jest zagrożona przez fałszywe publikacje naukowe, a do obiegu naukowego trafiają corocznie ogromne liczby fałszywych prac, co prowadzi do marnowania pieniędzy, utraty zaufania i zniekształcenia wiedzy. Proponują też opracowanie globalnego planu reformy publikowania naukowego.
Nasz artykuł w kwartalniku PAN „Nauka”, poprzedzony skróconym dokumentem opublikowanym w „Forum Akademickim”, spotkał się z dużym zainteresowaniem środowiska naukowego. Za wszystkie głosy, także te polemiczne, bardzo dziękujemy. Wiele osób wskazywało, że zgadza się z naszą diagnozą, obserwują zjawiska przez nas opisane w swoim miejscu pracy: uczelni, instytucie naukowym czy naukowo-badawczym. Wielu z czytelników naszego artykułu obawia się, że nie istnieją skuteczne mechanizmy pozwalające na uzdrowienie globalnego systemu publikacji naukowych. Jesteśmy w tej kwestii realistami – bez szerokiego, środowiskowego porozumienia, bez silnego, wspólnego oddziaływania na decydentów nic się w tej sprawie nie wydarzy.
Jak wskazywaliśmy w artykule, procesy przez nas opisywane mają charakter ogólnoświatowy, nie są ograniczone do polskiej rzeczywistości. Na początku listopada brytyjskie The Royal Society opublikowało komunikat podsumowujący wyniki niedawnej konferencji zorganizowanej w Sztokholmie przez Royal Swedish Academy of Sciences. Uczestnicy konferencji przygotowali deklarację o konieczności reform systemu publikacji naukowych zwaną „Deklaracją Sztokholmską”. Argumentacja autorów deklaracji jest zbieżna z naszymi argumentami: wskazują oni, że nauka opiera się na uczciwości i wiarygodności, i że coraz częściej jest zagrożona przez fałszywe publikacje naukowe, a do obiegu naukowego trafiają corocznie ogromne liczby fałszywych prac, co prowadzi do marnowania pieniędzy, utraty zaufania i zniekształcenia wiedzy.
Aby przywrócić kontrolę społeczności akademickiej nad systemem publikacji naukowych, autorzy Deklaracji proponują opracowanie globalnego planu reformy publikowania naukowego. Wskazują przy tym, że współczesny system publikowania wyników prac naukowych zmaga się z poważnymi problemami: (1) proces publikacji został w dużej mierze skomercjalizowany – wielkie wydawnictwa osiągają ogromne dochody z opłat za publikacje finansowane ze środków publicznych; (2) obserwuje się gwałtownie rosnącą falę niskiej jakości publikacji, które nie są poddawane procesowi rzetelnej recenzji; (3) rośnie zagrożenie ze strony „fabryk artykułów”, które masowo produkują fałszywe prace naukowe i sprzedają autorstwo badaczom działającym pod presją wymogów publikacyjnych; (4) postępuje „punktoza”, w której uczelnie i instytuty oceniają naukowców głównie na podstawie liczby publikacji i cytowań, a nie jakości badań, co sprzyja powstawaniu treści o niskiej jakości; (5) postępuje zanieczyszczenie literatury naukowej fałszywymi raportami, a odróżnienie wiarygodnych wyników od fałszywych staje się coraz trudniejsze. Ten proces istotnie spowalnia rzeczywisty postęp nauki.
Deklaracja Sztokholmska zaleca:
1. Przywrócenie naukowcom kontroli nad systemem publikacyjnym. Wydawnictwa naukowe powinny działać bez zysku (non-profit), być prowadzone przez uczelnie, akademie, stowarzyszenia naukowe i biblioteki, a autorzy powinni zachowywać prawa do swoich tekstów.
2. Nagradzanie za jakość badań, a nie ilość publikacji czy cytowań. System ocen i nagród powinien skupiać się na rzetelności metodycznej i znaczeniu badań prowadzonych przez naukowców, a nie na liczbie publikacji i wskaźnikach bibliometrycznych typu impact factor i indeks Hirscha.
3. Wykrywanie i zwalczanie oszustw naukowych. Powinny powstać niezależne organizacje, które wykrywają i katalogują fałszywe prace, prowadzą rejestry nieuczciwych wydawnictw oraz uczą i propagują zasady etyki publikowania.
4. Wprowadzanie regulacji prawnych dotyczących publikacji naukowych. Powinny zostać wprowadzone przepisy karzące produkcję i sprzedaż fałszywych artykułów, przekupstwo w publikacjach oraz nieuczciwe praktyki autorów.
Deklaracja skierowana jest do uczelni, akademii nauk, fundacji i rządów i ma zjednoczyć środowisko naukowe na całym świecie wokół wspólnego celu, jakim jest odbudowanie zaufanie do nauki, ograniczenie liczby oszustw i uczynienie wiedzy bardziej dostępną i wiarygodną.
Podzielamy argumentację zawartą w Deklaracji, apelujemy do polskich instytucji naukowych o przyłączenie się do tej inicjatywy oraz rozpowszechnianie idei „czystego publikowania” w krajowych i międzynarodowych instytucjach naukowych.
Adam Liebert, Romuald Zabielski, Michał Mrozowski
Kolejny głos w sprawie patologii w publikowaniu i konieczności odejścia od obecnego systemu.
https://theconversation.com/the-5-stages-of-the-enshittification-of-academic-publishing-269714
Nie podejmuję się przetłumaczyć tytułu. 😁
Dla mnie b. cenne są dwa spostrzeżenia. Po pierwsze (i to zasługiwałoby na oddzielną wypowiedź) dostrzeżenie paraleli między patologiami procesu publikacyjnego i innymi zjawiskami w życiu społecznym. Po drugie, wskazanie braku alternatywnego sposobu oceny jako przyczyny utrwalania obecnego stanu. Szkoda trochę, że jak sięgnąłem w głąb, do tej deklaracji CoARA, to znalazłem tam ogólnikowe zapisy, mało klarowne i dość ciężkie w lekturze.
Ja bym postawił na prostotę sformułowań, nawiązał nieco do stylistyki marszałka Piłsudskiego i przetłumaczył jako "zafajdanie". :D
Jeszcze w uzupełnieniu mojej ostatniej wypowiedzi. Proszę rozważyć przykład bibliometrii. Cwana organizacja jedna z drugą stwierdziła, że po prostu wyliczy pewne wskaźniki dla czasopism i zrobi z tego bazę danych. Teoretycznie - pusta deklaracja, a władztwo nad państwami i nauką w nich te organizacje miały żadne. A w praktyce? Przeorano światową naukę.
Czasem zwykłe spisanie czegoś ma ogromną moc sprawczą.
Bibliometria została wprowadzona a następnie stała się złotym cielcem, bo środowisko sobie tego życzyło. Nauka to w dużej mierze targowisko próżności (vanity fair), co wynika z mentalności dużej części środowiska naukowego o wybujałych ambicjach.
Powstała, bo środowisko sobie życzyło, czy tylko została złotym cielcem, bo sobie życzyło? Serio pytam, bo pańskie zdanie można odczytać na 2 sposoby, ja tak dobrze tej historii nie znam a to ciekawa kwestia. Zawsze sądziłem, że to było zagranie wydawców.
Ja też jej nie znam dokładnie, bo jak powstawała bibliometria to nie było mnie na świecie. 😊 Znam ją od jakichś 35 lat, ale tak mi napisał chat GPT:
Impact factor (wskaźnik cytowań czasopisma) został opracowany i wprowadzony w latach 60. XX wieku przez Eugena Garfielda (Institute for Scientific Information, ISI) jako narzędzie do oceny i porównywania czasopism naukowych.
Garfield wielokrotnie podkreślał, że impact factor:
❌ nie służy do oceny pojedynczych artykułów
❌ nie służy do oceny naukowców
❌ nie jest miarą „jakości” badań
Więc może ta druga wersja jest bardziej prawdopodobna?
Głos ważnych podmiotów, deklaracje mają znaczenie. Nieraz, choćby po latach, przybiera konkretne formy praktyczne, legislacyjne (choć ostatnio częściej tak dzieje się w złych sprawach, np. związanych z, ogólnie mówiąc, z polityczną poprawnością). W technice widać to jeszcze wyraźniej. Standardy, które są w zasadzie manifestami niezależnych organizacji, są powszechnie przyjmowane przez biznes.
Kropla drąży skałę, może jednak kiedyś coś z tego wyjdzie.
Scopus oraz Web of Science powinno usunac z indeksowania czasopisma publikujace znaczaca liczbe bardzo slabych prac lub tolerujacych oszustwa naukowe. Aktualnie może to być nawet 80% czasopism (w przeliczeniu na liczbe artykulow)
To byłby pierwszy - dość prostu krok we właściwym kierunku
A kto, i na podstawie jakich kryteriów będzie oceniał, że czasopismo "publikuje znaczącą liczbę bardzo słabych prac"? Znaczącą tzn. jaką? Bardzo słabych czyli jakich? Mających błędy merytoryczne? Czy może nie będące przełomowymi (np. badanie struktury krystalograficznej nowych związków chemicznych). Kto poświęci na to czas i kto zapłaci za ten poświęcony czas? Czekam na rozsądne propozycje.
Liczbowe dane bibliometryczne, jak chociażby IF, pozwalają właśnie oszacować (bardzo zgrubnie, ale jednak) jakość publikowanych prac. Słabe się po prostu słabo cytują i IF czasopisma jest niski. Oczywiście, system nie jest idealny, ale życzę powodzenia z oceną które czasopismo "publikuje znaczącą liczbę bardzo słabych prac"?
Clarivate sukcesywnie usuwa z Journal Master List czasopisma, które "nie spełniają kryteriów jakości". Ale robi to ostrożnie i powoli, choć wczoraj usunął kilkanaście kolejnych, m.in. kolejny zeszmacony tytuł Elseviera - Journal of Molecular Liquids, bardzo popularny wśród polskich autorów, tak samo jak np. STOTEN i Chemosphere. Scopus niczego nie usunie, a już na pewno żadnych tytułów Elseviera, bo to przecież jego wewnętrzna baza.
Tylko kto to wszystko będzie oceniał? Kto oceni moje artykuły i wyda opinię, że są dobrej jakości lub złej jakości? Co będzie obiektywną miarą tej jakości? Ocena ekspercka? To śmieszne! Tak, jak przy hab? Habilitanta z 800 cyt i h index 18 uczciwie osiągniętymi ocenia prof uczelni z 75 cytowaniami. Czy oceniający ma doświadczenie, wiedzę, obycie, orientację co, gdzie i jak się publikuje? Czy wie, co jest ważne aktualnie w nauce? Bardzo wątpię!
Po drugiej stronie jest jeszcze gorzej. Każdy, urzędnik nawet, nie naukowiec, może doskonale odróżnić naukowca lepszego od gorszego - po tym, ile punktów i wskaźników uzbierał. Taki z hirschem 25 jest, wiadomo, o kilka klas wyżej od takiego z hirschem 18. Czy o to nam chodzi? Chyba każdy intuicyjnie wyczuwa, że jest coś nie w porządku. Świat się robi podejrzanie prosty.
Ocena bibliometryczna ma i tę wadę, że jest aktem jednorazowym i błyskawicznym. Lepiej, gdyby więcej do powiedzenia miała tradycja jednostki, autorytet uczonego tam zatrudnionego, na pewno ułożenie nauki wymaga więcej spokoju. A jak konkretnie? Nie wiem, cofnąć się w przeszłość te 30, 50 czy 100 lat, jakoś to działało (jak kto nie chce, że w Polsce, to na Zachodzie) i dawało efekty.
" Lepiej, gdyby więcej do powiedzenia miała tradycja jednostki"
Tradycja jednostki, czyli co? Czyli zwyczaje nie mające umocowania w prawie? ("Trzeba mieć 3 obronionych doktorantów żeby być profesorem", "Trzeba mieć pracę przeglądową jednoautorską", a może "Trzeba zdobyć 10 milionów złotych finansowania"?)
"autorytet uczonego tam zatrudnionego"
Wiemy. Profesor Marian jest wybitny, bo wszyscy wiedzą, ze jest wybitny. To, że przez całe życie nie uzbierał 200 cytowań to dlatego, że nikt nie rozumie jego wąskiej tematyki. Takie przypadki na polskich uczelniach są, i niestety mówię tu o naukach ścisłych.
Tak jeszcze mogło się wydawać 20 lat temu. Ale teraz przecież i pan, i wszyscy widzą, do czego doprowadziła determinacja w sprowadzaniu naukowca do liczb.
Nie chcę już angażować państwa dywagacjami, jak szacować imponderabilia w rodzaju tradycji uczelni, bo nie wiem (trzeba chyba wrócić do przeszłości; ponadto chyba umieją to dziś kandydaci na studia w Stanach podczas wyboru uczelni - uczelnia jest biznesem jak każdy inny, a a oni za naukę płacą). Powiem panu tylko jedno: ja się dziś nie boję osób, które funkcjonują w nauce mając niskie wskaźniki. Ja się boję tych, którzy mają wskaźniki wysokie - a zdarzyło mi się z nimi podyskutować raz i drugi i wiem, że to kompletni ignoranci.
"zdarzyło mi się z nimi podyskutować raz i drugi i wiem, że to kompletni ignoranci."
Szkoda, że wykład Amina Mousaviego Khaneghaha na ruskiej konferencji Biocon2023 nie jest już dostępny. Został usunięty kilka dni po tym, jak w styczniu umieściłem do niego link na For Better Science. Trwał ponad godzinę, ale udało mi się dotrwać do siódmej minuty, takie plótł banialuki. Ale został na youtubie 2-minutowy wywiad, który też daje pewien obraz jego kompetencji.
https://www.youtube.com/watch?v=f1LOGCa4kB4
Zresztą na temat tych kompetencji znam opinie pracowników Instytutu Dąbrowskiego. Ten pan jest ekspertem FAO i WHO,
https://ibprs.pl/en/amin-mousavi-khaneghah-d-sc-international-expert-fao-and-who/
współredaktorem naczelnym czasopisma Quality Assurance and Safety of Crops & Foods
https://ibprs.pl/en/quality-assurance-and-safety-of-crops-foods-impact-factor-4-q2/
i zasiada w radach redakcyjnych kilku innych czasopism, co pozwala mu przyjmować setki albo i tysiące artykułów swoich kumpli. To tak a propos tej bibliometrii. Tak, niestety, funkcjonuje obecnie nauka.
Poprawił mi pan humor tym śmiesznym przykładem, kiedy akurat miałem humor zły :).
No ale cóż, to jest właśnie deprymujące, że obok poszczególnych gałęzi nauki wyrastają jak cienie bliźniacze pseudonauki o identycznej nazwie i takim właśnie charakterze, "jak na załączonym obrazku".
Wspaniały specjalista. Nie wiem, o co Panu chodzi ;)
A poważnie. Przecież każdy, kto posłucha nawet tego dwuminutowego "wywiadu", a trochę zna się na rzeczy, będzie wiedział wszystko, co niezbędne. Podobnie, nie znam nikogo w tej działce, kto by traktował poważnie wspomniane pismo, pomimo w miarę wysokich wskaźników. Bo tam nie publikuje się znaczących wyników.
Powstały dwa takie trochę odrębne światy. Niby są te wszystkie punkty, IF i inne miary, a jednak każdy sensowny naukowiec i tak wie, gdzie warto, a gdzie nie warto. Nie do końca zatem się zgadzam ze stwierdzeniem, że "tak funkcjonuje obecnie nauka". Tak funkcjonują różne okołonaukowe patologie.
Mnie zdumiewa fakt, że mimo iż większość naukowców wie co jest "dobrą" nauką a co nie to przynajmniej niektórzy eksperci NCN/NAWA nie potrafią zauważyć oczywistych absurdów: NAWA finansowała pracę pan Hameda Niroumanda, który w swoich pracach ogłosił, że mieląc pałkę wodną otrzymał PIKOCZĄSTKI, którymi następnie wzmacniał materiały budowlane: https://pubpeer.com/publications/90C0148778799A1E1CD968B3DB4E22 (takich prac jest więcej).
Bibliometria rządzi nauką od lat. Ponad 10 lat temu, kiedy zaczynałem studia doktoranckie niesławny był przypadek interfyscyplinarnej konferencji dla doktorantów z całej Polski i sąsiednich krajów. Opłata była dość nieduża, ale skutkowała: (1) wystąpieniem ustnym na konferencji międzynarodowej, (2) publikacją w materiałach pokonferencyjnych z ISBN, (3) publikacją rozdziału w monografii w ISBN. Na mojej uczelni dawało to w sumie doktorantowi więcej punktów we wniosku o stypendium na tzw "działania projakościowe" niż publikacja w Nature. Wielu doktorantów jeździło na te konferencje, pieszczotliwie przez nich samych nazywane "ści**wem", trochę z konieczności (jeśli choć jedna osoba zdecydowała się pojechać to z automatu podwyższała progi punktowe wszystkim.
"Niby są te wszystkie punkty, IF i inne miary, a jednak każdy sensowny naukowiec i tak wie, gdzie warto, a gdzie nie warto."
A o tym to już też pisałem kilka razy.
"tak funkcjonuje obecnie nauka"
To takie trochę nie końca uprawnione uogólnienie. Chciałem podkreślić, że naukowców w ten sposób funkcjonujących przybywa gwałtownie i czerpią z tego ogromne korzyści - stanowiska, granty, nagrody. I niewielu ludzi to obchodzi.
Z jednej strony ma Pan rację, ale... Wysłałem dobrej jakości manuskrypt, oczywiście moim zdaniem, do bardzo dobrego czasopisma z mojej działki i proces recenzji trwa już rok. Trzecia runda recenzji i kolejne odpowiedzi i końca nie widać. Ja naprawdę już nie chcę tego ciągnąć, nie chce już czekać, nie widzę w tym już żadnego sensu. Jeśli teraz nie będzie decyzji tylkoznow kolejne pytania... to wybieram najlepsze czasopismo z MDPI i tam wysyłam. Oczywiście nie ma gwarancji sukcesu, ale po miesiącu będę miał recenzje na które opowiem i będę wiedział co dalej. Pójdzie to przynajmniej jakoś sprawniej. Będę miał wprawdzie publikacje w journalu o połowę mniejszym IF niż tu, gdzie się staram, z OA i dobrym pozycjonowaniem...
Już kilka razy na tym forum wyrażałem zdziwienie takimi sytuacjami. Co prawda nie publikuję dużo, żeby nie zaśmiecać literatury, ale nigdy mi się nie zdarzyło, żeby proces recenzji trwał dłużej niż 4 miesiące, szczególnie w tych lepszych czasopismach - Elsevier, ACS, FEBS. Nie wiem, o jakie konkretnie czasopismo chodzi, ale rozumiem rozgoryczenie i chęć złożenia do MDPI. Trzeba oczywiście jeszcze mieć środki na APC, jeśli nie ma się voucherów.
Przychodzi informatyk do lekarza i mówi: Panie doktorze, boli mnie w kolanie. A lekarz na to: Dziwne, u mnie nie boli.
Powoływanie się na indywidualne doświadczenie to najniższy poziom argumentacji. Jeśli u pana proces recenzji nigdy nie trwał dłużej niż 4 miesiące, to albo pracuje pan w takiej dziedzinie, gdzie na recenzje czeka się krótko, albo po prostu pan sam ma tzw. szczęście. Nie ma ta anegdota żadnej wartości dla tych, którym na recenzję zdarza się czekać ponad rok, a zapewniam pana, że spotyka to tak wielu uczonych, że w żadnym razie problemu lekceważyć nie można.
MDPI ma odpowiedź na tę bolączkę. Czy wydawnictwa z Wielkiej Piątki (które są sto razy bardziej drapieżne niż MDPI) mają? Przypuszczam, że wątpię.
Ależ Pan zaciekle broni tego MDPI. Taki cytat z artykułu Anny Abalkiny na temat tej ruskiej papierni, do które link już kilka razy tu umieszczałem:
“Analysis of offers and papers potentially originating from the paper mill allowed me to identify at least one episode of questionable collaboration between editors of MDPI journals and ‘International Publisher’ LLC. Twenty of 21 identified papers published in MDPI journals had a specific feature: they were co-authored by scholars associated with one Eastern European country; 18 of them were affiliated with University C, and two had an affiliation with University D in this Eastern European country. One might suggest that these co-authors dishonestly purchased a co-authorship slot, but I suspect that the relationship is of a different nature. Some of these Eastern European co-authors were editors of several MDPI journals or guest editors of special issues. One could suggest that it is a coincidence, but some of the offers on the 123mi.ru website explicitly mentioned that one co-authorship slot of the paper was reserved for the editor of the journal or the editor of the journal from this particular country. This co-authorship pattern in MDPI journals served as a good indicator of other dishonest papers. Four MPDI journals (Sustainability [Switzerland], Journal of Theoretical and Applied Electronic Commerce Research, Energies, Mathematics) were involved in this kind of suspicious collaboration patterns.”
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/leap.1574?msockid=343261559b416bc41a36754b9a126a24
Niech Pan zgadnie, o jaki kraj wschodnioeuropejski chodziło? Bingo! Zarobił Pan voucher na 100 CHF do wykorzystania przy następnym artykule opublikowanym w tym wydawnictwie. Dochodzenie w toku. Co oczywiście nie oznacza, że w innych wydawnictwach takie rzeczy się nie zdarzają. Też się zdarzają. Tylko, że MPDI ma i proporcjonalnie i w wartościach bezwzględnych o wiele więcej wydań specjalnych niż, jak Pan to nazywa, „Wielka Piątka”. Dlatego przekrętów też jest proporcjonalnie więcej.
Proszę pana, w MDPI opublikowałem (nieodpłatnie) raptem dwie prace na sto czyli raczej niewiele. Nie odpowiada mi ich model biznesowy ale o tym porozmawiamy z innej okazji. Mam tylko wrażenie, że najazd na MDPI jest w interesie Wielkiej Piątki a Wielka Piątka to dopiero pokaz, co to jest wydawnictwo drapieżne. Nie podoba mi się odwracanie uwagi od prawdziwego problemu.
Nie mam problemów z pozyskaniem darmowego artykułu. Nie jestem też zbieraczem voucherów, a recenzje przyjmuję bardzo rzadko, głównie wtedy, gdy artykuł jest z mojej działki i jestem rzeczywiście czymś zainteresowany. Moim zdaniem pewna część artykułów publikowanych w MDPI powinna być opublikowana w bardzo dobrych journalach. MDPI zgarnia z rynku pewną pulę bardzo dobrych artykułów. Zalety? Dla mnie szybki proces recenzyjny, całkiem ok IF w niektórych przypadkach, OA oraz dobre pozycjonowanie. Opowiadania pewnych prof, że drapieżne i że tak łatwo opublikować, że wszystko publikują tylko wystarczy zapłacić, kontekście rocznego oczekiwania na finał nie robią na mnie żadnego wrażenia...
Robią niestety wrażenie na niektórych recenzentach grantów i w postępowaniu habilitacyjnym i profesorskim. Dlatego problemu nie można zostawić w szarej strefie. Albo unieważniamy MDPI albo traktujemy je tak samo jak pozostałe drapieżne wydawnictwa w rodzaju Springera. Ale musi być gilotyna.
Unieważnić. Wyrzucić z listy. Jak ja chcę to zobaczyć...
Też jestem za. Ale w pierwszej kolejności Springer, Elsevier, Wiley i Taylor&Francis. Najpier karać należy bardziej winnych.
W rzeczy samej. Ministerstwo nauki i szkolnictwa wyższego pracuje nad nowym rozporządzeniem o ocenie jednostek naukowych. Niech uwzględnią owe ZALECENIA.
Do prawdy nieprawdopodobne ileż jeszcze powstanie aktów, deklaracji, zaleceń, rekomendacji. A klasyk rzekłby: "karawana jedzie dalej". Drodzy, wydawnictwa to jest biznes, bardzo dochodowy. Poproście je, aby był non-profit - nie wiem, może ja żyję w alternatywnej rzeczywistości, ale nie chce mi się wierzyć, że wyrzuca się "kurę znoszącą złote jaja". Czy Ci wszyscy z komisji tak by postąpili, śmiem wątpić, acz nie wiem :)
Powodzenia, teraz czekamy na Deklaracje Berlińską, a potem Warszawską. :)