Sprawy nauki

05 Czerwca

Obraz: mockuphone.com

Dziennikarz FA uniewinniony! Sąd oddalił zarzuty o braku autoryzacji i zniesławienia członka Rady NCN

Uniewinnieniem naszego dziennikarza, Mariusza Karwowskiego, zakończył się w pierwszej instancji proces, jaki wytoczył mu prof. Krystian Marszałek, członek Rady Narodowego Centrum Nauki. Sąd oddalił zarzuty o braku autoryzacji wypowiedzi oraz zniesławienia naukowca. Wyrok nie jest prawomocny.

Poszło o artykuł „Paper mills: członek Rady NCN pod lupą Komisji ds. etycznych” opublikowany na naszym portalu półtora roku temu. Sprawa „papierni” na nowo rozgrzała wówczas środowisko naukowe w Polsce. Przez ostatnich kilka lat na łamach „Forum Akademickiego” wielokrotnie zwracaliśmy uwagę na istnienie „spółdzielni” publikacyjnych i „fabryk artykułów” oraz na inne nierzetelne lub podejrzane praktyki publikacyjne zarówno po stronie autorów, jak i wydawców. Już w 2022 roku problem dokładnie opisała Jolanta Szczepaniak w tekście pt. Fabryki artykułów.

Z kolei o zatrudnianych w Polsce geniuszach, których dorobek publikacyjny (bo przecież nie naukowy!) dorównuje noblistom, pisał też Piotr Kieraciński, redaktor naczelny „Forum Akademickiego”. Nawiązywał do historii, która właśnie na początku 2025 roku na nowo roznieciła emocje wokół „paper mills”. Chodziło m.in. o dorobek pakistańskiego badacza Muhammada Bilala.

W przestrzeni publicznej zaczęły się wówczas pojawiać i inne nazwiska, m.in. prof. Krystiana Marszałka, zasiadającego w Radzie Narodowego Centrum Nauki. Zwrócono uwagę na jego współpracę z wyjątkowo aktywnym publikacyjnie Irańczykiem Aminem Mousavi Khaneghahem. Opisaliśmy to dokładnie we wspomnianym na wstępie artykule. Wskazaliśmy w nim, że sprawie przygląda się Komisja ds. etycznych Rady NCN. Sam zainteresowany zaprzeczył na naszych łamach, aby „kiedykolwiek uczestniczył w oszustwie tzw. papermillów”. Obszerne fragmenty jego pisemnej wypowiedzi dla FA zamieściliśmy w tamtym tekście.

Prof. Marszałek nie zgodził się z treścią publikacji i podnosił, że naruszyła ona jego dobre imię oraz reputację naukową. Po lekturze uznał, że jest ona „nieprawdziwa, obraźliwa i narusza [jego] dobra osobiste w postaci: dobrego imienia, renomy, czci i godności oraz jego dobrej sławy”. W konsekwencji postanowił wytoczyć proces karny przeciwko naszemu dziennikarzowi Mariuszowi Karwowskiemu.

Powstępowanie prowadził Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa. Dotyczyło m.in. sposobu wykorzystania w publikacji pisemnego stanowiska prof. Krystiana Marszałka oraz zniesławienia jego osoby. Zdaniem skarżącego artykuł stanowił „próbę wzbudzenia sensacji”. Zarzucił też sugerowanie w tekście, że zaniedbał on swoje obowiązki oraz brał udział w nielegalnym procederze. Miało go to poniżyć w oczach opinii publicznej i narazić na utratę zaufania niezbędnego do wykonywania zawodu i zajmowanego stanowiska. Oprócz tego, że był wówczas (i nadal jest) członkiem Rady NCN, pełnił też wtedy funkcję przewodniczącego Komisji Nauk o Życiu w Radzie NCN.

W ocenie sądu zarzuty związane z publikacją nie dały podstaw do przypisania red. Karwowskiemu odpowiedzialności karnej. Sąd nie podzielił zarzutu braku autoryzacji wypowiedzi. Przypomnijmy, wypowiedź do tekstu była udzielona pisemnie, jej autor miał zatem czas, by ją przemyśleć, następnie przygotować i zredagować. Nie był to bowiem ani wywiad prowadzony na żywo, ani nagrywany, zaś wszelka korespondencja między dziennikarzem a naukowcem odbywała się drogą mailową. Sytuacja, w której osoba przesyłająca odpowiedzi w formie pisemnej (dosłownie później cytowane) domaga się ich autoryzacji, nie ma podstaw ani w prawie, ani w praktyce dziennikarskiej. Dodatkowo, w myśl Prawa prasowego, jeśli dziennikarz wiernie cytuje otrzymany tekst bez zmiany jego sensu, nie podlega karze za brak autoryzacji. Sąd podzielił w tym zakresie linię obrony.

Nie dopatrzył się również podstaw do przypisania dziennikarzowi odpowiedzialności za zarzucane mu naruszenie dobrego imienia prof. Marszałka. Sąd stwierdził, że treść artykułu pozbawiona jest twierdzeń o charakterze ocennym, jak również zarzutów formułowanych pod adresem prof. Krystiana Marszałka, a także subiektywnych czy zmanipulowanych przedstawień faktów.

Tym samym red. Mariusz Karwowski został uniewinniony od popełnienia zarzucanego mu czynu. Wyrok nie jest prawomocny.

Prof. Krystian Marszałek jest członkiem Rady NCN od 2022 roku. Od stycznia 2025 roku kierował pracami Komisji Nauk o Życiu. To jedna z trzech komisji głównych Rady NCN (obok Komisji Nauk Humanistycznych, Społecznych i o Sztuce oraz Komisji Nauk Ścisłych i Technicznych). Do kompetencji tych ciał należy m.in. wskazywanie propozycji składu zespołów ekspertów oceniających wnioski w konkursach NCN. Już po niespełna roku, w listopadzie, został odwołany z tego stanowiska. Na nasze pytanie o powód odwołania w tym konkretnym przypadku agencja odpowiedziała najmniej konkretnie jak tylko można: „Przewodniczący Rady może w dowolnym momencie wskazać inną osobę do przewodniczenia pracom komisji, kierując się lepszym dopasowaniem stylu pracy, komunikacji, efektywnością etc.”.

Dodajmy, że Rada Narodowego Centrum Nauki składa się z 24 naukowców reprezentujących różne dyscypliny nauki. Gremium to określa m.in. warunki przeprowadzania konkursów na granty, ustala wysokość środków finansowych przeznaczonych na badania w ramach poszczególnych dyscyplin lub grup dyscyplin, a także wybiera zespoły ekspertów odpowiedzialnych za ocenę wniosków złożonych w konkursach.

RED