Od duszego czasu czujemy, e co niedobrego dzieje si z wiedz ogln przecitnego obywatela Polski. Wanie Monika Olejnik pouczya w TVN−24 obecnego ministra edukacji, e nie mwi si „prosz pani”, ale „prosz pani”. To, e s ludzie, ktrzy nie syszeli o Nagrodzie Nobla Wisawy Szymborskiej, ju nas nie dziwi. Przestaje denerwowa gazetowa informacja, e kwas siarkowy ma wzr chemiczny HCl, dykta to rodzaj tektury, fale radiowe potrafi by szybsze od wiata, CD−ROM jest nonikiem magnetycznym, a XVII wiek to epoka napoleoska. Takie dane uzyskaem z tak zwanych dziennikw centralnych w cigu ostatniego miesica. Nie naley z tego wyciga wniosku, e jeszcze gorzej jest w prasie regionalnej, ale trzeba by czujnym. W kadym razie co chwila jestemy zaskakiwani rewelacjami, ktre burz nasz wiedz szkoln. Z uytkowego punktu widzenia informacje takie pozornie nie maj adnego znaczenia. Ani nie wpywaj na nasze samopoczucie, ani nie chwiej budetem domowym, ani nie utrudniaj zasypiania. Nawet gdyby na tym tle pojawiy si nowe dowody na pasko Ziemi, wiat si nie zawali.
Ciekawostk uraczy nas „Dziennik. Polska, Europa, wiat” (z 14.02. 2007, str. 32) pirem Urszuli Maeckiej, ktra niedokadnie przeczytawszy artyku w „New Scientist” poinformowaa, e amerykascy naukowcy wanie odkryli przyczyn kaca poalkoholowego, czyli toksyczne dziaanie aldehydu octowego. Bez trudu znalazem, e wie ta zostaa oparta na artykule Lisy Melton z numeru 2590 (12.02.2007). Istotnie, w ostatnich latach pojawio si kilkanacie prac badawczych, ktre nieco poszerzaj wiedz na ten temat, ale to, e przyczyn kaca jest aldehyd octowy (etanal), byo wiadomo ju w XIX wieku. Charakter chemiczny aldehydu octowego wyjani Justus von Liebig w 1834, jego syntez po raz pierwszy przeprowadzi Otto Roelen w 1838, a w XX wieku za nieznajomo przemiany alkoholu w organizmie i toksycznoci aldehydw z dwj wylatywao si z egzaminu na drugim roku studiw. Temat ten znajdowa si w programach nauczania szk rednich, a nawet zawodowych, nie tylko medycznych i chemicznych. Nie wiem, czy teraz si znajduje, w kadym razie ja uczyem si o tym w liceum w latach 60. Tak si zoyo, e kiedy zdawaem na medycyn, wylosowaem kartk z pytaniem o przemian alkoholu w organizmie. Pochwalono mnie za to, e wiedziaem, i aldehyd octowy znajduje si w tkankach rwnie u niepijcych. Taki byem mdrala.
Rzecz interesujca, e dziennikarka pomina nazwisko autorki artykuu, z ktrego skorzystaa. To zakrawa na plagiat. Nie przejrzaa rocznikw szacownego czasopisma „New Scientist”, w ktrym w kko si pisze, e aldehyd octowy jest produktem przemiany alkoholu nie tylko w wtrobie, ale w jelitach i miniach, e produkuj go take bakterie wystpujce m.in. w jamie ustnej, e jego stenie w organizmie jest zwikszane przez palenie tytoniu, i co z tego moe wynika. A s to wiadomoci podrcznikowe, ktre Melton zebraa w postaci popularnego artykuu przegldowego i uzupenia nowszymi informacjami o moliwych metodach usuwania kaca. Tymczasem na pierwszej stronie „Dziennika” widnieje news, z ktrego si dowiadujemy: „O tym, e alkohol szkodzi, mwi si od dawna. Ale teraz amerykascy naukowcy dopiero odkryli, co tak naprawd w alkoholu jest grone dla zdrowia” (podpis: pkm). Mwi si od dawna? Tak, od zamierzchej staroytnoci. Teraz dopiero odkryli? Tak, w XIX wieku. W samym artykule („Picie bez konsekwencji”) czytamy: „Udao si wreszcie pozna i zidentyfikowa wroga tych wszystkich, ktrzy chcieliby do woli cieszy si napojami alkoholowymi”.
Nietrudno zgadn, na czym polegao konstruowanie tych tekstw. Zaoono, e czytelnicy o niczym nie maj zielonego pojcia, e wszystko mona w nich wmwi, a jeli jeszcze wiadomo ma posmak sensacji, to z ca pewnoci wmawia warto, wreszcie – e nikt nie bdzie tego sprawdza u rda.
Dezinformacja w zakresie wiedzy encyklopedycznej jest sta bolczk prasy. Redaktorzy dziaw naukowych nie zadaj sobie trudu, eby zajrze do podrcznika albo choby zapyta przez telefon kogo biegego w danej dziedzinie, najlepiej dobrego maturzysty. Sdz, e dezinformacja tego rodzaju jest nietoksyczna. By moe nie zdaj sobie sprawy z tego, e ich artykuy s dokadnie czytane i zapamitywane. Tymczasem tak si nieszczliwie dzieje, e wielu ludzi zakada zeszyty i wkleja do nich wszystko, co si pojawia w dziaach nauki „Dziennika”, „Gazety Wyborczej”, „Rzeczpospolitej”, bo jest tam podane, trzeba przyzna, atwiej ni w podrczniku, przejrzyciej, jzykiem potocznym, z rysunkami. Czasem takie zbiorki mona nawet kupi na aukcjach portalu Allegro.
A potem modzie ze zdumieniem dowiaduje si na studiach czego innego. Nie bez powodu kry przemiewcza opinia, e polskie studia wysze polegaj gwnie na douczaniu rzeczy podstawowych.