Pod koniec ubiegego roku doszo do istotnej rozbienoci pomidzy kierownictwem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyszego a Zwizkiem Nauczycielstwa Polskiego i Krajow Sekcj Nauki NSZZ „Solidarno”, w kwestii uksztatowania stawek wynagrodze pracownikw szkolnictwa wyszego w 2007. W pierwotnej wersji rozporzdzenia ministerstwo proponowao pozostawienie dolnych granic stawek wynagrodzenia zasadniczego na niezmienionym poziomie i bardzo selektywne zwikszenie ich grnych granic. Od 150 proc. dla grupy profesorw, a do 0 proc. dla pracownikw niebdcych nauczycielami akademickimi. Uzasadniono, e w ten sposb bdzie mona zatrudnia w polskich uczelniach wybitnych naukowcw zagranicznych, w tym take obywateli polskich osigajcych sukcesy w pracy naukowej za granic. Uzasadnienie to jest nieprzekonujce.
Strona zwizkowa proponowaa podwyszenie dolnych granic stawek o ok. 10 proc. i grnych o 20 proc., obejmujce wszystkich zatrudnionych. Z podwyszeniem dolnych granic wizaa si obawa o to, czy niektrym uczelniom nie zabraknie rodkw na wynagrodzenia.
W swoim stanowisku zwizki zawodowe kieroway si nastpujcymi wzgldami: nie powinno si narusza adu pacowego wyraonego relacj 3: 2: 1: 1 (rednie wynagrodzenia w grupach: profesorw, adiunktw, asystentw, pracownikw niebdcych nauczycielami akademickimi); o randze uczelni decyduje kadra o najwyszych kwalifikacjach, jednak trzeba zachowa umiar i dostrzec, e do dobrego funkcjonowania uczelni potrzebne jest zaangaowanie wszystkich pracownikw. Przyjcie takiego samego procentowego zwikszenia stawek dla wszystkich grup pracowniczych pozwala zachowa wyej wymienion relacj pacow, natomiast kwoty podwyek bd uzalenione od rangi pracownika; praktycznie od dwch lat nie byo waloryzacji wynagrodze w szkolnictwie wyszym. Jeeli wic w tym roku rysuj si moliwoci pewnej poprawy lub choby waloryzacji pac, to powinna by ona adresowana do caej spoecznoci pracownikw uczelni publicznych.
Ministerstwo tylko czciowo uwzgldnio propozycje zwizkw zawodowych. Nie podwyszono dolnych granic stawek, natomiast grne granice podwyszono wszystkim grupom pracowniczym, zachowujc zrnicowanie procentowe, lecz nie tak przesadzone, jak w pierwszej propozycji.
Rozporzdzenie zostao opublikowane i obowizuje w 2007. Jednak problem pozosta. Pod koniec lutego minister udostpni do konsultacji Zaoenia do ustawy o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyszym. Wynika z nich zamiar wprowadzenia nowego porzdku pacowego. Proponuje si, aby w rozporzdzeniu ministra byy podawane tylko dolne granice uposaenia, a w dotacji kierowanej do uczelni nie byoby wydzielonych rodkw na wynagrodzenia. Trzeba tu nadmieni, e w ostatnich latach zaniechano wyranego okrelania, jaka cz dotacji powinna by przeznaczona na wynagrodzenia. Sygnalizowane to byo porednio w pismach przewodnich kierowanych do rektorw.
Propozycje ministra wygldaj racjonalnie, lecz tylko na pierwszy rzut oka. Zaniechanie okrelania grnych granic uposaenia doprowadzi do rozchwiania adu pacowego. Mona wnioskowa o deniu resortu do porzucenia relacji 3: 2: 1: 1, ktra zyskaa akceptacj rodowiska akademickiego. Jedyne znane mi uwagi odnosiy si do zbyt niskiego oszacowania rednich wynagrodze w grupie pracownikw niebdcych nauczycielami akademickimi. Zwracano uwag, e w tej grupie jest wielu pracownikw z wyszym wyksztaceniem, a take z doktoratem. Suszna wic byaby relacja 3: 2: 1: 1,2.
Rozpito pomidzy przecitnym wynagrodzeniem w grupie profesorw i w grupie asystentw okrela liczba 3. Oczywicie profesor zwyczajny, ktrego wynagrodzenie jest rwne grnej stawce wynagrodze, zarabia ponad trzykrotnie wicej ni rednio wynagradzany asystent. Jest to znaczna rozpito, wiksza ni w wielu krajach Unii Europejskiej. Wydaje si, e przyjta w polskim publicznym szkolnictwie wyszym relacja wynagrodze do dobrze – a nawet odwanie – rozrnia znaczenie poszczeglnych grup pracownikw. Trzeba zaznaczy, e w przypadku, gdy uczelnia posiada rodki spoza budetu pastwa, ustawa Prawo o szkolnictwie wyszym pozwala na zwikszenie wynagrodze ponad wysoko ustalon na podstawie rozporzdzenia ministra. Operatywne uczelnie maj wic moliwo odpowiednio zwikszonego uhonorowania wyrniajcych si pracownikw. Tak moliwo stwarzaj te corocznie przyznawane nagrody za osignicia naukowe i dydaktyczne.
Jestem przekonany, e przyjta relacja pomidzy wynagrodzeniami poszczeglnych grup pracownikw szkolnictwa wyszego powinna by zachowana. Od ministra nauki mona oczekiwa poprawy relacji wszystkich wynagrodze w szkolnictwie wyszym do przecitnego wynagrodzenia w gospodarce. Takie oczekiwanie znajduje wsparcie w ustawie Prawo o szkolnictwie wyszym. W art. 151 jest wskazanie, e przecitne miesiczne wynagrodzenia nie powinny by mniejsze ni okrelone w ustawie.
W kwestii drugiej, dotyczcej uszczegowienia informacji co do przeznaczenia dotacji kierowanej do uczelni, wydaje si, e zasadne jest informowanie o rodkach przeznaczonych na wynagrodzenia. Okrelone w ustawie relacje przecitnych wynagrodze do kwoty bazowej s dyspozycj wskazujc, jeeli rzetelnie odczytamy ustaw, jaka cz dotacji budetowej dla szkolnictwa wyszego przeznaczona jest na wynagrodzenia. Powinno to by wykazane w pismach informujcych o dotacji kierowanej do poszczeglnych uczelni. Pogld, e naruszaoby to autonomi uczelni jest niesuszny, gdy nie mamy do czynienia z autonomi nieograniczon, lecz autonomi w ramach obowizujcego prawa. Ustawodawca uchwalajc dyspozycje co do wysokoci wynagrodze uzna, e czynnik ludzki wymaga szczeglnego poszanowania. Nie powinno to pozostawa tajemnic kuchni przy formowaniu budetu pastwa dla szkolnictwa wyszego.