Dosownie kilka dni temu wychodziem z mojego duszpasterstwa akademickiego – przygotowywalimy tam spotkanie, a ja potrzebowaem chwili na przewietrzenie si. W drzwiach napotkaem przygarbionego chopaka o nieobecnym spojrzeniu. Wyjani mi, e jest studentem I roku i czuje si zagubiony w nowym, wielkim miecie. Nie mia tu wczeniej adnych znajomych, a na roku (cho na jego kierunku jest ponad 100 osb) nie zdoa pozna nikogo. Kiedy by ju bliski zaamania, kto zasugerowa mu, by zacz chodzi do ktrego z wrocawskich duszpasterstw akademickich. Wybr pad na moje.
Musz powiedzie, e jako osoba zwizana z duszpasterstwem od ponad 5 lat stykaem si z takimi sytuacjami wielokrotnie. Studenci nie mogcy odnale si we Wrocawiu, wanie u nas odnajdywali swoj przysta. DA jest miejscem, gdzie wierzcy student moe wiele zyska. Jednak rozmowy z wieloma kolegami studentami, jak i z pracownikami mojej uczelni, uwiadomiy mi, jak wiele jest mitw i nieporozumie wok tego tak powszechnego przecie ruchu.
W wikszych orodkach duszpasterstw jest kilkanacie (we Wrocawiu 15), w mniejszych przynajmniej jedno. Prowadz je zakony i zgromadzenia ksiy – zawsze dominikanie, franciszkanie wszystkich trzech odamw i salezjanie, czsto redemptoryci, czasem jezuici. Ponadto duszpasterstwa akademickie funkcjonuj przy niektrych parafiach prowadzonych przez ksiy diecezjalnych, zwaszcza jeeli koci pooony jest blisko budynkw uczelnianych czy akademikw. W zalenoci od czuwajcego nad danym DA zgromadzenia i osoby samego duszpasterza (lub duszpasterzy, w duych DA bywa, e jest dwch) duszpasterstwo ma nieco odmienny charakter (wikszy nacisk na modlitw lub na formacj intelektualn, na wsplnot lub indywidualny rozwj duchowy). Podstawowe zadania DA pozostaj jednak zawsze takie same: 1) pogbianie wiedzy na tematy zwizane z wiar, 2) przygotowanie do maestwa, 3) formacja intelektualna (filozoficzna, spoeczna), 4) organizacja ycia kulturalnego, 5) stwarzanie okazji do pomagania potrzebujcym i, last but not least, 5) dostarczanie okazji do poznania szerszego grona znajomych.
Stereotypy na temat duszpasterstw s dwa. Pierwszy to wyniesiony przez wielu studentw i pracownikw uczelni jeszcze z rodzinnych parafii obraz typowej oazy – grupy ludzi siedzcych w kaplicy lub wok ogniska i piewajcych piosenki religijne do wtru gitary. Drugi to wizja grupy „jajogowych” (czy, jak to si obecnie mawia, „wyksztaciuchw”) rozmawiajcych o zawiych kwestiach teologicznych (w rodzaju: „Ile diabw mieci si na ebku od szpilki”). Naley jednak uwiadomi sobie, e DA odgrywaj wan rol w ksztatowaniu rodowiska akademickiego, zarwno na poziomie studentw, jak i pracownikw naukowych. Efekty dziaalnoci DA s szersze ni zadania, ktre te wsplnoty sobie stawiaj.
Nie zanurzajc si tu w kwestie zwizane bezporednio z wiar lub niewiar w Boga, patrzc z czysto wieckiego punktu widzenia, DA daje studentowi wan rzecz: szans na umocnienie moralnego krgosupa. Uformowany przez tak wsplnot student bdzie mniej skonny do kierowania si etyk sytuacyjn, a w konsekwencji mniejsza jest szansa, e np. zdecyduje si na plagiat. Oczywicie znajd si tacy, ktrzy bd twierdzi, e w duszpasterstwach s tacy sami oszuci i karierowicze, jak wszdzie, ale jeli u kogo pesymistyczny obraz rzeczywistoci jest dostatecznie mocno zakorzeniony, to czowiek taki nie potrzebuje go ju weryfikowa i ten artyku rwnie go nie przekona.
Druga funkcja DA to umieszczanie zainteresowa i (czasem) bada prowadzonych przez danego studenta w kontekcie innych nauk. Brzmi to mdrze, ale jest znacznie prostsze: po prostu nie kady student ma czas i okazj czsto kontaktowa si z ludmi studiujcymi inne kierunki. Dyskutujc z nimi, opowiadajc o tym, czym sam si zajmuje i wysuchujc opowieci innych, czsto uwiadamia sobie swoje braki, zaczyna widzie powizania midzy rnymi sposobami poznawania wiata, nie zamyka si tylko w swojej dziedzinie.
Trzecia funkcja to wciganie zadowalajcych si dotd puszk piwa i komputerem studentw w orbit ycia kulturalnego. W niejednym duszpasterstwie dziaa dyskusyjny klub filmowy, organizowane s wyjcia do teatru. Troch czym innym jest pj na przedstawienie reklamowane na plakacie zawieszonym w uczelni i liczy na to, e uda si namwi kilku znajomych z grupy, a czym innym – i tam w gronie ludzi, ktrych si zna i lubi.
Czwart funkcj duszpasterstwa akademickiego jest uczenie modego czowieka odpowiedzialnego podejcia do ycia. Temat odpowiedzialnoci za swoje ycie, przyjanie, zwizki jest czsto poruszany na kazaniach i spotkaniach dyskusyjnych. Przede wszystkim jednak mona sprawdzi si w praktyce – podj si konkretnego dziea charytatywnego, uczestniczy w przygotowaniu imprezy czy wyjazdu, a czasem nawet poprowadzi spotkania jakiej grupy – biblijnej, filozoficznej, kulturalnej. W DA duszpasterze s z reguy obecni, ale spotkaniami i pomoc potrzebujcym zajmuj si najczciej sami studenci.
Pita funkcja DA to formacja intelektualna – mwi tu o tej niezwizanej z wiar. W niektrych duszpasterstwach odbywaj si spotkania powicone studiowaniu myli konkretnych filozofw, w innych zaprasza si na spotkania jako goci znanych naukowcw, mw stanu, mylicieli i pisarzy. Dyskusje na takich spotkaniach wyrabiaj u uczestnikw umiejtno prowadzenia spokojnej i rozsdnej debaty (inna sprawa, e z wielu takich spotka wynosiem gorzk wiadomo, e s ludzie, z ktrymi dyskutowa nie sposb).
Szsta forma dziaalnoci duszpasterstw jest najbardziej chyba „medialna” i najlepiej widoczna: wdraanie studentw do pomagania potrzebujcym. Praktycznie kade DA organizuje przynajmniej jeden wolontariat. Spektrum jest tu bardzo szerokie: od gotowania zupy dla biednych, poprzez pomoc w hospicjach, domach dziecka, wietlicach dla dzieci, schroniskach dla bezdomnych, przewodnictwo dla niewidomych, a do organizacji wikszych zbirek pienidzy, odziey, ywnoci i podrcznikw. Oprcz zasadniczego celu (pomoc potrzebujcym) dziaalno taka wyrabia w studencie przekonanie, e suenie blinim jest czym wanym w yciu, a nie fanaberi. Nie chodzi tu nawet o powicanie czasu, ale o sam postaw.
Sidma, i moim zdaniem (cho to kontrowersyjny pogld) zdecydowanie najwaniejsza, warto DA jest zwizana z yciem towarzyskim. Ludzie, ktrym znajdowanie znajomych i przyjaci przychodzi bez wikszego problemu, nie zawsze zdaj sobie spraw, jak trudno jest y w nowym miecie czy choby tylko w nowym rodowisku osobom niemiaym czy zwyczajnie mniej przebojowym. Zwaszcza e czasy studenckiej braci spdzajcej ze sob po zajciach dugie godziny miny chyba bezpowrotnie. Kady ma ju swoich znajomych. W DA ludzie s wobec siebie yczliwsi, maj wicej czasu i wol wchodzenia we wzajemne relacje.
Wszystko, co napisaem powyej, brzmi raczej jak prospekt reklamowy. Skoro duszpasterstwa to taki raj na ziemi, czemu nie trafia tam 70−80 proc. studentw? Powodw jest wiele. Paradoksalnie problemem rzadko jest brak silnej wiary. Wiele duszpasterstw wrcz stara si przycign ludzi pogubionych, aby im pomc (co niekoniecznie musi oznacza nawracanie, a na pewno nie na si).
Rozmowy z osobami, ktre nie zagrzay duej miejsca w adnym duszpasterstwie, pokazuj, e tym, co najczciej odrzuca studentw od tego typu wsplnot, jest ich hermetyczno. Przy caej deklarowanej otwartoci na nowych ludzi niektre DA to zamknite grupki znajcych si od kilku lat osb o podobnym sposobie mylenia. „Nowy” moe chodzi na wiele spotka i angaowa si w wiele przedsiwzi, pozostaje jednak czowiekiem „z zewntrz”, nie wciganym w gbsze wizi towarzyskie i nie branym serio w dyskusjach (tak dzieje si zwaszcza w mniejszych duszpasterstwach). Niektrych studentw odrzuca klimat panujcy w danym DA – zbyt intelektualny lub, odwrotnie, zbyt „oazowy” (piewy z gitar, modlitwy Odnowy w Duchu witym), a nie maj czasu lub ochoty na szukanie wrd duszpasterstw tego, ktre najbardziej by im odpowiadao. Zdarza si, e w konkretnym DA prym wiod silne osobowoci, ktre przechwyciy wszystkie inicjatywy, jak i uwag duszpasterza, co sprawia, e inne chcce co zdziaa osoby gin w ich cieniu i w kocu sfrustrowane odchodz. Zdarzaj si duszpasterstwa mao prne, hodujce zasadzie: „spotkamy si w kociele, pomodlimy si, a potem pjdziemy na piwo i jako to bdzie” – nie pobudzaj „nowego” do jakiejkolwiek aktywnoci.
Z perspektywy piciu lat mog powiedzie, e bycie aktywnym czonkiem jednego z wrocawskich duszpasterstw akademickich uksztatowao mnie jako czowieka. Tu umocniem wiar, utrwaliem zasady moralne, poznaem wikszo moich przyjaci, nauczyem si pomagania potrzebujcym i odpowiedzialnoci za innych, rne dziea i samego siebie. Wane jest, aby wadze rnych uczelni miay wiadomo, e studentom s potrzebne wartoci, ktre wanie w DA mog znale. Nie chodzi o reklamowanie przez uczelni konkretnych wsplnot (byoby to naruszenie zasady wieckoci pastwowych szk wyszych). Warto jednak, by duszpasterstwom uatwiano promowanie siebie i swoich inicjatyw w murach uczelni. Warto, by obowizywaa tu zasada „przyjaznego rozdziau Kocioa od pastwa”.