Nad rozwiązaniami, dzięki którym możliwe będzie rozwijanie turystyki kulturalnej w skali, która nie zakłóca codziennego rytmu życia mieszkańców, pracują naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Budżet czteroletniego projektu, finansowanego przez European Urban Initiative, wynosi ponad 6,2 mln euro.
Organizowane w miastach wydarzenia kulturalne przyciągają ludzi z całego świata. Tworzą w ten sposób atmosferę międzykulturowego dialogu, wzmacniają wizerunek miasta i stanowią istotną inwestycję w kulturalny i symboliczny kapitał jego mieszkańców. Wiele z tych imprez organizowanych w historycznych przestrzeniach staje się nieodłączną częścią niematerialnego dziedzictwa miasta, przyczyniając się zarówno do fizycznej, jak i symbolicznej metamorfozy danego miejsca.
Kraków, dla którego szeroko pojęta kultura jest jednym z filarów turystyki, potrzebuje jednakże takiej oferty kulturalnej, która zachowa równowagę między interesami mieszkańców, przedsiębiorców z branży i turystów, a ponadto będzie miała na uwadze działania proekologiczne. Dlatego podejmuje działania na rzecz badania i regulacji ruchu turystycznego. Właśnie ruszył projekt „SCT HUB – Codesign the Future of Sustainable Cultural Tourism” (Współprojektowanie przyszłości zrównoważonej turystyki kulturowej), w ramach którego mają zostać opracowane rozwiązania pozwalające na rozwijanie turystyki kulturalnej bez zakłócania codziennego rytmu życia mieszkańców. W przedsięwzięcie zaangażowani są badacze z Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Powstanie m.in. living lab innowacji, który będzie działał według partycypacyjnego modelu współpracy i unikalnej metodologii wytwarzania innowacji. Projekt zakłada także zbieranie danych, działania partycypacyjne z interesariuszami, wykorzystanie wiedzy ekspertów branżowych i innowacji miejskich oraz generowanie i prototypowanie rozwiązań. Końcowym efektem będzie pierwsze na świecie narzędzie oparte na sztucznej inteligencji, które dostarczy rekomendacje działań w zakresie efektywnego i zrównoważonego zarządzania zrównoważoną turystyką kulturową. Będą mogły z niego korzystać wszystkie instytucje kultury i inne miasta.
Celem projektu jest stworzenie przestrzeni, w której możliwy będzie regularny dialog i współpraca między przedstawicielami sektorów kultury i turystyki. Wybranym do tego miejscem jest centrum Krakowa, w dzielnicy Wesoła. Tam właśnie powstanie Centrum Zrównoważonej Turystyki Kulturalnej (Sustainable Cultural Tourism Hub). Do jego zadań należeć będą m.in. przeprowadzenie złożonego procesu badawczego oraz włączenie mieszkańców, przedstawicieli kultury oraz branży turystycznej do dyskusji o przyszłości Wesołej i Krakowa.
Naukowcy z Wydziału Zarządzania i Komunikacji UJ zastosują w swoich badaniach, oprócz typowych metod i technik badań społecznych, badania netnograficzne oraz badania oparte na sztuce (art based research), które w sposób systematyczny wykorzystują proces artystyczny czy faktyczne tworzenie ekspresji artystycznych we wszystkich formach sztuki, jako podstawowy sposób rozumienia i badania doświadczenia zarówno przez badaczy, jak i zaangażowanych do badań ludzi. W myśl stwierdzenia, że artyści, pisarze i tancerze – podobnie jak naukowcy – mają do przekazania ważną wiadomość dotyczącą reguł świata społecznego, badania oparte o sztukę są szczególnie zaangażowaną praktyką badawczą mającą przyczynić się do zmiany społecznej.
Trzon zespołu badawczego tworzą naukowcy reprezentujący dwie dyscypliny naukowe: nauki o zarządzaniu i jakości oraz nauki o sztuce. Projektem po stronie Uj kieruje dr hab. Ewa Bogacz-Wojtanowska. Zespół będą wspierać także naukowcy z Campus Living Lab – to jeden z najnowszych projektów realizowanych przez Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ, powiązany z dominującą na WZiKS UJ linią badawczą tzw. badań użytecznych.
Liderem przedsięwzięcia jest Gmina Miejska Kraków, a partnerami, obok UJ, są: Krakowskie Biuro Festiwalowe, Agencja Rozwoju Miasta Krakowa, Stowarzyszenie Organizacja Turystyczna Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa, Fundacja Polish Heritage). Budżet projektu, zaplanowanego do 2028 roku, wynosi ponad 6 mln 200 tys. euro. Kraków, jako jedno z pierwszych miast w Polsce (oprócz Stalowej Woli), uzyskał na ten cel dofinansowanie z European Urban Initiative (EUI).
Europejska Inicjatywa Miejska jest unijnym mechanizmem na lata 2021–2027. Ma na celu finansowanie projektów promujących nowe rozwiązania z obszaru zachowania i przekształcania dziedzictwa kulturowego, regeneracji przestrzeni miejskich, cyrkularności czy neutralności węglowej. Wcześniej działania te były wspierane przez Urban Innovative Actions (2014–2020). Z tego źródła na miejskie projekty popłynęło w sumie 372 mln euro.
W nowym mechanizmie zarezerwowano aż 450 mln euro. Kraków otrzymał środki w ramach drugiej edycji EUI, w której na projekty przeznaczono w sumie 120 mln euro. O środki ubiegały się miasta z 21 państw Unii Europejskiej. Krakowski wniosek był jednym ze 112 zgłoszonych do konkursu.
Mariusz Kopiejka, źródło: UJ