Prof. Karol Łopatecki z Uniwersytetu w Białymstoku oraz dr Paweł Krokosz z Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie zostali laureatami prestiżowej Marc Raeff Book Prize 2026. Ich monografię pt. „Adam Weyde and the Modernization Processes in the Russian Army during the Reign of Peter I” kapituła uznała za wzór skrupulatnego warsztatu naukowego i znaczący wkład w poznanie epoki Piotra I.
Marc Raeff Book Prize to wyróżnienie o międzynarodowej randze przyznawane od 2011 roku. Honoruje publikacje o wyjątkowej wartości naukowej i trwałym znaczeniu dla poznania imperium rosyjskiego w „długim XVIII wieku”. Organizatorem konkursu jest ECRESA, stowarzyszenie afiliowane przy Association for Slavic, East European, and Eurasian Studies – ASEEES. Organizacja skupia ponad 3500 członków i należy do najważniejszych środowisk badaczy Europy Wschodniej i Eurazji.
Konkurs obejmuje różne dyscypliny i tradycje badawcze. W edycji 2026 przyjmowano prace w językach angielskim, rosyjskim, francuskim i niemieckim. Oceniano ich wartość naukową, oryginalność i jakość pisarstwa. Laureatami, po raz pierwszy w historii nagrody, zostali badacze z Polski: prof. Karol Łopatecki z Uniwersytetu w Białymstoku oraz dr Paweł Krokosz z Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, autorzy monografii „Adam Weyde and the Modernization Processes in the Russian Army during the Reign of Peter I”.
Ta nagroda potwierdza znaczenie polskich badań w międzynarodowej dyskusji o Rosji. Łączą one warsztat historyczny z pytaniami o potęgę państwa, mechanizmy władzy i relacje między państwami, ważnymi również dla nauk o stosunkach międzynarodowych – tłumaczy prof. Karol Łopatecki z Wydziału Stosunków Międzynarodowych UwB.
W przypadku publikacji „Adam Weyde and the Modernization Processes in the Russian Army during the Reign of Peter I” kapituła doceniła rozległą kwerendę archiwalną oraz odtworzenie losów i otoczenia Weydego mimo niepełnej, rozproszonej dokumentacji. Szczególnie wysoko oceniono połączenie biografii z analizą mobilności społecznej, sieci współpracy i przemian instytucjonalnych. W uzasadnieniu podkreślono, że autorzy przywracają historii wojskowości centralne miejsce w badaniach nad reformami Piotra I i budowaniem imperium w XVIII wieku. „Książka jest wzorem skrupulatnego warsztatu naukowego i stanowi znaczący wkład w nasze rozumienie epoki Piotra I” – można przeczytać w uzasadnieniu kapituły.
Adam Weyde był żołnierzem, organizatorem i jednym z zaufanych współpracowników Piotra I. Poznawał europejskie armie, uczestniczył w przygotowywaniu reform, a po ponad dziesięciu latach szwedzkiej niewoli powrócił do najważniejszych zadań państwowych. Choć należał do architektów przemian, jego postać pozostawała słabo znana nawet specjalistom.
Karol Łopatecki i Paweł Krokosz badają, jak współpracownicy cara przekładali jego zamierzenia na przepisy, szkolenie i codzienną praktykę. Wykorzystują teorię aktora-sieci Brunona Latoura, koncepcje pola i kapitału Pierre’a Bourdieu oraz analizę ilościową dokumentacji oficerskiej. Pokazują mechanizmy kariery i udział ludzi pozostających w cieniu monarchy w tworzeniu instytucji państwowych. Z perspektywy stosunków międzynarodowych istotny jest zwłaszcza związek reform armii i administracji z budowaniem potęgi państwa oraz jego pozycji w Europie.
W obecnej sytuacji międzynarodowej wiedza o historycznych uwarunkowaniach rosyjskiej państwowości i ambicji imperialnych ma szczególne znaczenie dla refleksji nad bezpieczeństwem Europy. Badania nad relacjami między armią, administracją i władzą pozwalają lepiej rozumieć podstawy działania państwa na arenie międzynarodowej. Wymagają przy tym ostrożności wobec prostych analogii między XVIII wiekiem a współczesnością – podkreślają autorzy.
O randze Marc Raeff Book Prize świadczy dorobek jej wcześniejszych laureatów. Wśród nich znaleźli się m.in.: Ilya Vinitsky z Princeton, Luba Golburt z Berkeley, John P. LeDonne związany z Harvardem, Alexander M. Martin z Notre Dame i Gary M. Hamburg z Claremont McKenna College, a także Derek Offord, Vladislav Rjéoutski, Gesine Argent, Andrey V. Ivanov, Endre Sashalmi, Vera Proskurina oraz Tilman Plath.
MK, źródło: UwB