Niemal dwukrotne zwiększenie budżetu na badania i innowacje zaproponowała Komisja Europejska w nowym unijnym budżecie. Kolejny, 10 Program Ramowy, będzie miał na celu zwiększenie konkurencyjności Europy oraz finansowanie rozwiązań stawiających czoła globalnym wyzwaniom.
Następna perspektywa finansowa obejmie lata 2028–2034. W projekcie Komisji Europejskiej budżet miałby wynieść 2 biliony euro. W jego ramach środki na badania i innowacje byłyby zwiększone do 175 mld euro (obecnie to ok. 95 mld euro). Nowy program ramowy, będący następcą Horyzontu Europa, ma zwiększyć konkurencyjność Europy oraz finansować rozwiązania wychodzące naprzeciw globalnym wyzwaniom – od sztucznej inteligencji wspierającej lekarzy, przez satelity chroniące rolników, po czystsze i inteligentniejsze sposoby przemieszczania się, życia i pracy. Celem jest osiągnięcie inwestycji w B+R na poziomie 3% PKB (obecnie średnia unijna to 2,2%, a w Polsce – 1,56%).
Wstępnie założono, że program oparty będzie na czterech filarach:
Celem będzie wzmocnienie bazy naukowej UE, przyciąganie najlepszych talentów i promowanie doskonałych badań w Europie. Filar obejmie Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERC), Działania Marii Skłodowskiej-Curie (MSCA) oraz badania naukowe prowadzone na potrzeby polityk UE poprzez Wspólne Centrum Badawcze.
Nacisk zostanie położony na wspieranie badań i innowacji w obszarach o dużym znaczeniu społecznym. Kluczem ma być zapewnienie konkurencyjności UE w takich dziedzinach, jak: transformacja energetyczna, przywództwo cyfrowe, obronność, przemysł i przestrzeń kosmiczna. Filar będzie również odpowiadać na globalne wyzwania społeczne i obejmować Misje UE oraz inicjatywę Nowy Europejski Bauhaus.
Chodzi o wsparcie innowacji w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju nowych produktów, usług i modeli biznesowych. Europejska Rada ds. Innowacji (EIC) zostanie rozszerzona, aby finansować projekty o wysokim ryzyku i przełomowym charakterze, z naciskiem na start-upy z sektora obronnego i technologie podwójnego zastosowania (dual use).
W tym filarze będzie wspieranie rozwoju zintegrowanej Europejskiej Przestrzeni Badawczej (ERA), z naciskiem na promowanie doskonałości i wpływu, w tym poprzez zreformowany komponent poszerzania uczestnictwa (widening). Nowością będzie wsparcie dla rozwoju i funkcjonowania infrastruktury badawczej i technologicznej.
Nowy program miałby być ściśle powiązany z Europejskim Funduszem Konkurencyjności i stawiać na projekty typu moonshot. Są to ambitne przedsięwzięcia oparte na zaawansowanych technologiach, mające na celu wzmocnienie strategicznej autonomii UE poprzez badania, rozwój i prace wdrożeniowe. W założeniu mają przechodzić ścieżkę od badań, przez demonstrację, aż po wdrożenie w rzeczywistych warunkach i będą wspierane przez środki Unii Europejskiej, ale także fundusze krajowe, publiczne i prywatne.
Komisja Europejska zapowiedziała także uproszczenie zasad realizacji programu. Chodzi m.in. i ograniczenie liczby tematów konkursowych oraz skrócenie czasu od zakończenia naboru do podpisania umowy o dofinansowanie.
W ubiegłym roku opublikowano kilka raportów na temat badań naukowych i innowacji w Europie. Raport Mario Draghiego na temat przyszłości europejskiej konkurencyjności podkreślił znaczenie ulokowania badań naukowych i innowacji w centrum gospodarki UE, tak aby stymulować zrównoważony wzrost.
Raport Enrico Letty „Znacznie więcej niż rynek” opowiadał się za swobodnym przepływem wiedzy w celu wzmocnienia badań naukowych, innowacji i edukacji na jednolitym rynku. Z kolei raport niezależnej grupy ekspertów pod przewodnictwem Manuela Heitora zawierał zalecenia dotyczące zwiększenia skuteczności programu Horyzont Europa w zakresie dostosowania badań naukowych i innowacji do celów strategicznych Europy.
Ocena okresowa HE wykazała, że przynosi on znaczące korzyści społeczne i gospodarcze. Szacuje się, że każde euro wkładu UE wygeneruje do 2045 r. wzrost PKB nawet o 11 euro. Do stycznia tego roku w ramach Horyzontu Europa sfinansowano ponad 15 tys. projektów o łącznym budżecie przekraczającym 43 mld euro.
MK, Beata Oleksy, źródło: KPK, KE
Nie ma nowego budżetu UNIJNEGO, może będzie za dwa lata, jak UE przetrwa