Polska wywalczyła trzy miejsca w czołowej dziesiątce w premierowej edycji regionalnego rankingu Europy Środkowo-Wschodniej w ramach Times Higher Education World University Rankings. Zestawienie ogłoszono podczas uroczystej gali konferencji LUMEN – Leaders in University Management 2026. Patronem medialnym wydarzenia było „Forum Akademickie”.
Była to dwunasta edycja prestiżowej konferencji dla liderów uczelni i zarazem pierwsza, która przekroczyła granice Polski, gromadząc rektorów z całej Europy Środkowo-Wschodniej. W wydarzeniu, które odbyło się w Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego, wzięło udział ponad 400 uczestników oraz przedstawiciele władz 128 uczelni.
Na czele nowego rankingu znalazł się węgierski Uniwersytet Semmelweisa, drugie miejsce przypadło estońskiemu Uniwersytetowi w Tartu, a trzecie – czeskiemu Uniwersytetowi Karola. Najwyżej sklasyfikowaną polską uczelnią jest Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, który uplasował się na czwartej pozycji, tuż przed piątym Uniwersytetem Jagiellońskim. Na szóstym miejscu znalazł się czeski Uniwersytet Masaryka, a na siódmym –
węgierski Uniwersytet Óbuda. Polską trójkę w czołowej dziesiątce uzupełnia Uniwersytet Warszawski, który uplasował się na ósmym miejscu ex aequo z Czeskim Uniwersytetem Przyrodniczym w Pradze (CZU). Czołową dziesiątkę zamykają estońska Politechnika Tallińska oraz rumuński Uniwersytet Medycyny i Farmacji im. Carola Davili.
Times Higher Education CEE spotlight to część rankingu Times Higher Education World University Rankings 2027, obejmująca instytucje z Bułgarii, Chorwacji, Czech, Estonii, Węgier, Litwy, Łotwy, Polski, Rumunii, Słowacji, Słowenii i Ukrainy. W sumie zestawienie uwzględnia 155 instytucji z 12 krajów Europy Środkowo-Wschodniej, wyłonionych spośród ponad 2200 uczelni ujętych w THE World University Rankings 2027.
Polska jest najliczniej reprezentowanym krajem w rankingu – może się pochwalić 44 sklasyfikowanymi uczelniami, z czego cztery plasują się w pierwszej dwudziestce, a 13 – w pierwszej pięćdziesiątce. Po cztery uczelnie w pierwszej dwudziestce mają również Węgry i Czechy. Pokaźną reprezentację mają także Ukraina i Rumunia – każda z ponad dwudziestoma sklasyfikowanymi instytucjami – choć żadnemu z tych krajów nie udało się sięgnąć po czołowe lokaty. Najwyżej notowaną uczelnią ukraińską jest Sumski Uniwersytet Państwowy (43), a najlepszą rumuńską – Uniwersytet Medycyny i Farmacji im. Carola Davili (10).
World University Rankings ocenia uczelnie badawcze z całego świata pod kątem wszystkich ich podstawowych misji, ujętych w pięć filarów: środowisko dydaktyczne (pięć wskaźników, m.in. zasoby i relacja liczby studentów do liczby pracowników); środowisko badawcze (wskaźniki dotyczące finansowania badań, reputacji i produktywności); jakość badań (analiza wpływu, oddziaływania i jakości publikacji naukowych); współpraca z przemysłem (transfer wiedzy oceniany na podstawie finansowania badań przez przemysł oraz własności intelektualnej generowanej przez uczelnie, mierzonej cytowaniami ich badań w patentach); oraz umiędzynarodowienie (trzy wskaźniki dotyczące przyciągania międzynarodowych talentów – zarówno wśród pracowników, jak i studentów – oraz międzynarodowej współpracy badawczej).
W ramach tych pięciu filarów ranking posługuje się łącznie 17 ważonymi wskaźnikami. Integruje dane bibliometryczne (dotyczące 19,9 mln publikacji naukowych) dostarczone przez Elsevier z bazy Scopus w celu oceny dorobku badawczego, wyniki corocznego badania Global Academic Reputation Survey prowadzonego przez Times Higher Education wśród niemal 70 tys. naukowców z całego świata oraz setki tysięcy punktów danych instytucjonalnych przekazywanych co roku bezpośrednio przez uczelnie do Times Higher Education.
Times Higher Education otrzymał zaproszenie do opublikowania specjalnej edycji regionalnej od Fundacji Rektorów Polskich oraz PCG Polska, które wspólnie organizują doroczną konferencję LUMEN. W liście zapraszającym skierowanym do Times Higher Education prezes FRP Jerzy Woźnicki oraz prezes PCG Academia Łukasz Sułkowski
przekonywali: „W wielu przypadkach globalne pozycje uczelni z regionu CEE – często prezentowane w odległych przedziałach rankingowych – nie oddają w wystarczającym stopniu ich rzeczywistej pozycji wśród instytucji działających w porównywalnych warunkach systemowych. Znaczna część odbiorców (kandydaci na studia, pracodawcy, media, administracja publiczna) interpretuje pozycję w rankingu globalnym jako prostą miarę »jakości«, bez odniesienia do regionalnych uwarunkowań strukturalnych, takich jak poziom finansowania, rozwój historyczny, skala badań, stopień umiędzynarodowienia czy globalny i lokalny kapitał marki akademickiej”.
Wydzielenie obszaru CEE służy uwydatnieniu mocnych stron, wyzwań i potencjału rozwojowego uczelni w regionie. W globalnym rankingu ponad 2200 uczelni (opartym na ponad 3100 zgłoszeniach instytucjonalnych ze 131 krajów), zdominowanym przez hojnie finansowane instytucje z USA, Wielkiej Brytanii i – coraz częściej – Azji Wschodniej, postępy uczelni z Europy Środkowo-Wschodniej mogą łatwo umknąć uwadze. Ranking regionalny pozwala przypisać większej liczbie instytucji z CEE indywidualne miejsca w kontekście regionalnym – podczas gdy w rankingu globalnym często mieszczą się one w szerszych przedziałach. Dzięki temu po raz pierwszy rzuca nowe światło na region Europy Środkowo-Wschodniej.
Przykładowo Uniwersytet Semmelweisa, najwyżej sklasyfikowana uczelnia w krajach CEE, zajmuje 247 miejsce na świecie. Wszystkie pozostałe uczelnie z rankingu CEE spotlight klasyfikowane są w rankingu globalnym: Uniwersytet w Tartu w przedziale 376–400, Uniwersytet Karola i Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu (451–500),
Uniwersytet Jagielloński (551–600), Uniwersytet Masaryka (601–650), Uniwersytet Óbuda (701–800), a pozostałe cztery uczelnie z pierwszej dziesiątki CEE dzielą na świecie przedział 801–1000.
Nowy ranking regionalny zaprojektowano tak, aby dane i płynące z nich wnioski stały się dla regionu bardziej czytelne: kto awansuje, gdzie koncentruje się potencjał badawczy i jak uczelnie budują partnerstwa międzynarodowe pomimo rozmaitych nacisków. Studentom, rządom i liderom uczelni w całym regionie zestawienie oferuje wyraźniejszy punkt odniesienia, który pokazuje, co się sprawdza i gdzie inwestycje mogą przynieść największe efekty.
A dane napawają optymizmem. Po pierwsze, udział uczelni z CEE w rankingach globalnych wyraźnie się zwiększa – co świadczy o rosnącym w regionie zapotrzebowaniu na międzynarodową widoczność oraz, co kluczowe, na międzynarodowe punkty odniesienia w zakresie informacji o wynikach. W 2023 roku w World University Rankings znalazło się 119 uczelni z krajów CEE, a kolejne 34 uczestniczyły jako instytucje „raportujące” (reporter) – czyli takie, które przekazują dane do oceny, ale nie spełniają kryteriów kwalifikacji do rankingu światowego, wymagających od uczelni wykazania aktywności badawczej kadry poprzez opublikowanie co najmniej 1000 prac indeksowanych w bazie Scopus w ciągu ostatnich pięciu lat. W edycji 2027 liczba uczestników wzrosła o 30 proc. – do 155 instytucji, którym towarzyszy dodatkowo 66 instytucji raportujących, co stanowi 22 proc. wszystkich europejskich uczelni w rankingu.
Co zatem mówią nam dane? Ogólnie rzecz biorąc, uczelnie ujęte w rankingu na całym świecie systematycznie poprawiają swoje wyniki – w rankingu o sumie zerowej uczelnie muszą więc biec szybko, by choćby utrzymać dotychczasową pozycję. Między edycjami 2020 i 2027 średni wynik uczelni na świecie poprawił się o 4,5 pkt. Co budujące, choć uczelnie z CEE ogółem plasują się poniżej średnich światowych, jako grupa „biegną szybciej” – ich średnia poprawa wyniku wyniosła 7 punktów. Oznacza to tempo poprawy o 57 proc. szybsze od średniej światowej.
Bardzo zachęcające sygnały płyną również z analizy poszczególnych wskaźników. Spośród 17 wskaźników rankingu światowego kraje CEE – w porównaniu z ubiegłoroczną edycją i na tle reszty świata – poprawiły wyniki w dziesięciu. Za sprawą ponownego skoncentrowania się kilku krajów CEE na budowaniu potencjału badawczego największą poprawę odnotowano w dwóch miarach THE: „siła badawcza” (research strength) i „wpływ cytowań” (citation impact) – obie odwołują się do znormalizowanego dziedzinowo wskaźnika cytowań i opierają się na analizie dorobku publikacyjnego. Nie mniej budujące okazały się ogólna poprawa przychodów badawczych na tle świata oraz wzrost produktywności badawczej – mierzonej liczbą indeksowanych publikacji na jednego pracownika naukowego danej uczelni.
Kolejnym zachęcającym sygnałem, że działania na rzecz umiędzynarodowienia uczelni w krajach CEE przynoszą owoce, jest poprawa – na tle świata – w zakresie międzynarodowego współautorstwa publikacji naukowych, choć rekrutacja zagranicznej kadry i zagranicznych studentów nie dotrzymywała kroku reszcie świata.
Wskaźniki rankingowe dotyczące pozyskiwania przychodów od przemysłu oraz przekładania badań na własność intelektualną pozostały w dużej mierze bez zmian. Spośród 13 wskaźników, które można bezpośrednio porównać w dłuższym okresie – od 2020 roku, czyli sprzed zmiany metodologicznej z 2023 roku, która zwiększyła liczbę wskaźników do 17 – kraje CEE odnotowały poprawę w dziewięciu. Dwa czynniki, które najbardziej ciążyły na wynikach regionu, dotyczyły międzynarodowej reputacji akademickiej – mierzonej na podstawie łącznych wyników dwóch corocznych edycji badania THE Global Academic Reputation Survey, w których niemal 70 000 respondentów oddało blisko milion głosów na uczelnie.
Reputacja to jeden z kluczowych obszarów, w których ranking CEE spotlight ma przynieść wsparcie – zapewniając czołowym uczelniom regionu większą widoczność na arenie międzynarodowej. Podczas otwarcia konferencji LUMEN i prezentacji rankingu CEE prezes PCG Łukasz Sułkowski zaznaczył, że ranking „uczyni nas widocznymi – dostrzeganymi przez inne części świata”, a także pomoże przyciągać do krajów CEE utalentowanych studentów i naukowców oraz wesprze działania na rzecz umiędzynarodowienia.
W rozmowie z Times Higher Education Liviu Matei, kierownik School of Education, Communication and Society w King’s College London, ocenił, że uczelnie z CEE mają dobrą pozycję wyjściową, by zwiększać umiędzynarodowienie – a tym samym widoczność i reputację – poprzez zacieśnianie współpracy w Europie. „Myślę, że interesujące jest to, jak radykalnie te kraje zmieniły swoje systemy szkolnictwa wyższego po upadku reżimów komunistycznych w regionie” – powiedział THE Matei, który pochodzi z Rumunii i był wcześniej profesorem polityki szkolnictwa wyższego na Central European University (CEU). „Uczelnie w tych krajach są bardzo otwarte na współpracę międzynarodową. Ale jest to współpraca międzynarodowa w kontekście europejskim. Uczelnie środkowoeuropejskie są być może bardziej europejskie niż wiele uczelni zachodnioeuropejskich. Zarówno w badaniach i dydaktyce, jak i w odniesieniu do miejsca uczelni w społeczeństwie”.
Jego zdaniem uczelnie w krajach CEE mogą uczynić atutem swoje silne przywiązanie do wolności akademickiej. Choć nie jest ona bezpośrednio mierzona w rankingach, może sprzyjać rozwojowi prężnej kultury badawczej i dydaktycznej. „Z instrumentalnego punktu widzenia można prowadzić lepsze badania i lepszą dydaktykę w systemie, w którym istnieje wolność akademicka, niż w takim, w którym jej nie ma. Weźmy Chiny, gdzie coraz więcej uczelni pnie się w rankingach, a wolności akademickiej w zasadzie nie ma. Mogą więc być pod pewnymi względami bardzo efektywne, ale jeśli mówimy o atmosferze, kulturze, systemie regulacyjnym – to już inna sprawa”.
Jean-David Malo, p.o. dyrektora w Komisji Europejskiej, określił publikację edycji CEE jako „bardzo mile widzianą”, ponieważ zapewnia „większą widoczność”. „Właśnie tego potrzebujemy w silnej Europie, łączącej wszystkie 27 państw członkowskich” – powiedział. „Ponieważ uczelnie są kluczowe dla przyciągania, kształcenia i mobilności talentów oraz dla napędzania innowacji ponad granicami. Są akceleratorami innowacyjności i konkurencyjności Europy”.
Z kolei Eszter Lukács, prorektor ds. międzynarodowych i relacji strategicznych Uniwersytetu Świętego Stefana w węgierskim Győr, stwierdziła, że przekonanie, iż uczelnie z CEE powinny szukać inspiracji i punktów odniesienia wyłącznie w Europie Zachodniej, to „statek, który dawno już odpłynął”. Podczas debaty panelowej na LUMEN zwróciła uwagę, że coraz częściej wzorami doskonałości badawczej godnymi naśladowania są instytucje z Azji – „zwłaszcza z Azji Wschodniej” – wymieniając Japonię, Hongkong, Singapur i Chiny. Dodała, że regiony krajów CEE położone poza dużymi stolicami i ośrodkami międzynarodowymi potrzebują większego wsparcia infrastrukturalnego ze strony samorządów, biznesu i partnerów kulturalnych, aby wzbogacić swoją ofertę i zwiększyć atrakcyjność w oczach zagranicznych talentów.
Piotr Stepnowski, rektor Uniwersytetu Gdańskiego, przekonywał uczestników konferencji LUMEN, że Polska „ma szansę wzmocnić swoją pozycję nie tylko jako lider Europy Środkowo-Wschodniej, ale także jako jeden z kluczowych graczy kształtujących przyszłość europejskiej nauki”. Podkreślił, że kluczem do sukcesu jest wzmacnianie współpracy międzynarodowej, doceniając korzystny wpływ sojuszy uczelni europejskich na rozwój wspólnego kształcenia i badań, w których uczelnie z CEE są równorzędnymi partnerami uczelni z Europy Zachodniej. Uniwersytet Gdański wchodzi w skład sojuszu SEA-EU – obok uczelni z Hiszpanii, Francji, Niemiec, Chorwacji, Malty, Włoch, Portugalii i Norwegii. Uczelnia przeciera również szlaki w łączeniu potencjałów szkół wyższych w Polsce. Wykorzystując niedawne zmiany legislacyjne umożliwiające tworzenie federacji publicznych uczelni, współtworzy „FarU” – Uczelnie Fahrenheita – nową federację uczelni gdańskich, która ma przynieść efekt skali i konsolidację dorobku
badawczego.
Wyniki Polski w rankingu światowym są szczególnie imponujące. Analiza zmian w 13 porównywalnych wskaźnikach od 2020 roku pokazuje, że Polska odnotowała ogromną poprawę produktywności badawczej (liczba indeksowanych publikacji na pracownika naukowego) oraz przychodów badawczych (w przeliczeniu na liczbę pracowników). Dzięki działaniom prowadzonym w ramach programu „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” zwiększyła także międzynarodowe współautorstwo publikacji i rekrutację zagranicznych studentów w tempie szybszym niż średnio na świecie. W odróżnieniu od krajów CEE jako całości, strategiczne działania Polski na rzecz budowania reputacji i widoczności zaowocowały poprawą zarówno reputacji badawczej, jak i dydaktycznej na tle reszty świata.
Nie obyło się jednak bez słabszych punktów: rekrutacja zagranicznej kadry naukowej pozostaje w tyle za średnią światową, a pozyskiwanie przychodów od przemysłu na działalność badawczą najmocniej ciąży na wynikach Polski.
W wystąpieniu programowym podczas wydarzenia wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego Andrzej Szeptycki wskazał, że uczelnie odgrywają kluczową rolę w realizacji każdego z celów rządu: „bezpieczeństwa, rozwoju i prestiżu”. Odnosząc się do planu, by w ciągu pięciu lat krajowe nakłady na badania i rozwój osiągnęły średnią europejską wynoszącą 2,2 proc. PKB, wiceminister zwrócił uwagę, że inwestycje w uczelnie i badania przynoszą bardzo wysoką stopę zwrotu – według badań każde zainwestowane euro zwraca się ośmiokrotnie. Zaznaczył jednak, że poza wymiarem ekonomicznym niosą one również szersze korzyści społeczne. „Doskonałe uczelnie nie tylko przynoszą nam pieniądze” – zwracał się do zebranych w wystąpieniu zatytułowanym „Konkurować jako naród: dlaczego rządy muszą wspierać doskonałość uczelni”. „W szerszym sensie przyczyniają się do rozwoju kraju. Przyczyniają się do lepszego życia – lepszego zdrowia, większego bezpieczeństwa, lepszej polityki publicznej”.
Piotr Stepnowski z Gdańska we wpisie w mediach społecznościowych opublikowanym po konferencji LUMEN napisał, że zwłaszcza przed Polską rysują się doskonałe perspektywy – o ile postawi na „odważne polityki publiczne, krytyczną ocenę własnych osiągnięć i inwestycje w prawdziwą doskonałość naukową”. Dodał: „Wierzę, że za dziesięć lat skrót »CEE« będzie oznaczał nie tylko Europę Środkowo-Wschodnią (central and eastern Europe), ale także »centre for excellence in Europe« – centrum doskonałości w Europie”.
Phil Baty, chief global affairs officer Times Higher Education