Jak społeczeństwa Afryki Północno-Wschodniej radziły sobie z postępującym wysychaniem Sahary i w jaki sposób dostosowywały swoje strategie gospodarcze do zmieniających się warunków środowiskowych, aby zachować dostęp do jednego z najważniejszych zasobów – bydła? Odpowiedzi na te pytania przyniosły badania polskich naukowców, których wyniki opublikowało właśnie czasopismo „PNAS”.
Artykuł jest efektem międzynarodowej współpracy archeologów i archeozoologów specjalizujących się w pradziejach i historii Afryki Północno-Wschodniej oraz specjalistów od analiz izotopowych. Polsko-niemiecko-szwajcarsko-francuski zespół przeanalizował materiał z 33 stanowisk archeologicznych w środkowej dolinie Nilu, uzupełniony danymi z innych regionów Sudanu i Czadu. Wykorzystano m.in. analizy izotopów strontu w szkliwie zębów ludzi i bydła. Metoda ta pozwala ustalić geograficzne pochodzenie osobników i odtworzyć ich mobilność.
Zebrane dane obejmują ponad 10 tysięcy lat – od wczesnego holocenu po XVII wiek. Pokazują, że przemiany klimatyczne wpływały nie tylko na środowisko, ale również na gospodarkę i organizację społeczeństw. Wraz z postępującym wysychaniem regionu zmieniały się strategie utrzymania stad, kierunki ich przemieszczania oraz sieci kontaktów umożliwiające dostęp do pastwisk.
Analizując, skąd pochodziły zwierzęta i jak zmieniały się szlaki wymiany, możemy odczytywać, w jaki sposób dawne społeczności reagowały na kurczenie się zasobów środowiskowych, reorganizowały gospodarkę i zapewniały sobie dostęp do podstawy swojego dobrobytu – wyjaśnia prof. Marta Osypińska z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Badania dowiodły, że ludzie przez tysiąclecia byli gotowi ponosić duży wysiłek i organizować dalekosiężne wymiany aby tylko utrzymać swój tradycyjny model gospodarki, diety oraz dostęp do zwierząt o kluczowym znaczeniu kulturowym. Bydło było bowiem źródłem prestiżu i władzy dla kolejnych kultur i cywilizacji.
Szczególne znaczenie najnowszej publikacji polega na tym, że bydło przestaje być jedynie tłem dla historii człowieka. Staje się kluczem do zrozumienia długofalowych relacji między klimatem, gospodarką i przemianami społecznymi w Afryce. Archeozoologia nie jest tu „nauką pomocniczą” archeologii, ale centrum dyskusji.
Historia zwierząt pozwala nam bowiem lepiej zrozumieć historię ludzi – ich decyzje, strategie przetrwania i zdolność adaptacji do zmieniającego się świata – podkreśla badaczka z Uniwersytetu Wrocławskiego.
W badaniach, ze strony polskiej, uczestniczyli również naukowcy z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wyniki ukazały się na łamach „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS).
MK, źródło: UWr