Podczas uroczystej gali w Warszawie ogłoszono nazwiska laureatów Nagród Naukowych POLITYKI. Piątka badaczy młodego pokolenia otrzymała stypendia w wysokości 15 tys. zł. Patronem medialnym konkursu jest „Forum Akademickie”.
W niedzielę w siedzibie redakcji rozstrzygnięto 26 edycję Nagród Naukowych „Polityki”. Konkurs składał się tradycyjnie z dwóch etapów. Najpierw spośród niemal 400 kandydatów wyłoniono piętnastkę finalistów, a z nich – pięcioro zdobywców nagród głównych w wysokości 15 tys. zł każda. Pozostali finaliści otrzymali po 5 tys. zł. Laury przyznawane są w pięciu kategoriach: nauki humanistyczne, społeczne, ścisłe, techniczne i o życiu. Tegoroczni laureaci:
NAUKI HUMANISTYCZNE
Jego badania koncentrują się wokół pytania: „czym są racjonalne poznanie i działanie?”. Odpowiedzi szuka w logice, podstawach matematyki, filozofii matematycznej i informatyce (w tym AI, teorii gier i teorii wyboru społecznego). Dziedziny te pozwalają mu sprawdzać, jak ludzie (lub potencjalnie inne racjonalne podmioty) formują przekonania, uzasadniają twierdzenia, podejmują decyzje, działają strategicznie i budują wspólną wiedzę.
Odbył staże badawcze m.in. na Universität Wien, University of New York, University of Oxford oraz University of California w Berkeley, w Los Angeles i w Irvine. Pracował m.in. na Ludwig-Maximilians-Universität München i na Università degli Studi di Napoli Federico II. Otrzymał m.in. stypendium Fulbrighta, stypendium START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców. Jego prace ukazały się m.in. w „The British Journal for the Philosophy of Science”, „The Review of Symbolic Logic” i „Artificial Intelligence (AIJ)”. Współtworzył dla Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego artykuł o tym, jak teoria gier i AI mogą pomóc chronić infrastrukturę krytyczną.
NAUKI SPOŁECZNE
Pracuje w Zakładzie Badań Problemów Społecznych i Pracy Socjalnej. Bada relacje między społeczeństwem a przyrodą: jak ludzie rozumieją zagrożenia środowiskowe i radzą sobie z lękiem przed przyszłością. Interesuje go, jak obawy związane ze zmianami klimatu, niedoborami wody czy degradacją środowiska stają się wspólnym doświadczeniem społeczności. W projekcie ANSWER porównuje lęki i sposoby ich oswajania w Polsce, Ukrainie i na Węgrzech. Chce zrozumieć, kiedy lęk mobilizuje do działania, a kiedy prowadzi do wycofania, nieufności i konfliktów. Wyniki mogą pomóc instytucjom lepiej odpowiadać na obawy mieszkańców.
Otrzymał stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców oraz stypendium START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Jako laureat programu „Transformation.doc” uczestniczył w kursie na Wageningen University w Holandii. Publikował m.in. w „Energy Research & Social Science”, „Energy Policy” i „Land Use Policy”. Prowadzi lekcje o samorządzie terytorialnym, projektach społecznych i debatach oksfordzkich w szkołach Wielkopolski, przygotował poradniki o budżetach obywatelskich i konsultacjach społecznych.
NAUKI O ŻYCIU
Adiunktka w Ogrodzie Botanicznym UW. Bada, skąd bierze się różnorodność kwiatów i jak ich relacje z zapylaczami zmieniają się pod wpływem urbanizacji, zmian klimatu i zanieczyszczeń. Interesuje ją, jak kwiat widzi zapylacz, co przyciąga go do rośliny i jaką rolę odgrywają mikroorganizmy w nektarze. Sprawdza także, jak więdnięcie wpływa na budowę i funkcjonowanie kwiatów oraz skuteczność zapylania. Jej badania mogą wspierać ochronę zapylaczy i projektowanie zieleni miejskiej. Od tych relacji zależy bowiem przetrwanie dzikich roślin, a także produkcja owoców, warzyw i nasion.
Odbyła roczny staż podoktorski na Tel Aviv University, a w programie Bekkera Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej przez rok pracowała na Philipps-Universität Marburg. Jest laureatką Medalu im. Profesora Szafera Polskiego Towarzystwa Botanicznego. Publikowała m.in. w „Annals of Botany”, „Frontiers in Plant Science” i „Urban Forestry & Urban Greening”. Przygotowała wystawę „Szachownica – różnorodność w kratkę”, prezentowaną w ogrodach botanicznych w Warszawie i Lejdzie.
NAUKI ŚCISŁE
Bada, jak leki przeciwnowotworowe trafiające do wód wpływają na organizmy i czy można je usuwać za pomocą grzybów. Łączy inżynierię środowiska, biotechnologię i chemię. Wykazała, że grzyby białej zgnilizny drewna potrafią usuwać badane leki zarówno przez ich pochłanianie, jak i rozkład. W doświadczeniach osiągnęła skuteczność do 99%, a rozkładowi leków towarzyszyło zmniejszenie toksyczności próbek. Sprawdzała też działanie grzybów w warunkach imitujących ścieki. Jej badania mogą pomóc rozwijać metody oczyszczania ścieków i chronić organizmy wodne oraz ludzi.
Odbyła staż m.in. w Institute of Environmental Assessment and Water Research (IDAEA) w Barcelonie. Otrzymała Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za rozprawę doktorską, stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców oraz stypendium im. prof. Mieczysława Chorążego. Publikowała m.in. w „Journal of Hazardous Materials” i „Science of the Total Environment”. W 2024 roku wygrała FameLab Poland, a rok później Falling Walls Lab Wroclaw.
NAUKI TECHNICZNE
Kierownik Zakładu Bezpieczeństwa i Przejrzystości Sztucznej Inteligencji w NASK – Państwowym Instytucie Badawczym; pracuje również w Politechnice Gdańskiej. Bada bezpieczeństwo i wiarygodność systemów AI w dziedzinach, w których błędy mają realne konsekwencje, takich jak medycyna. Obecnie skupia się na dużych modelach językowych: sprawdza, jak rozpoznawać dane użyte do ich trenowania, wykrywać ukryte podatności modeli i ograniczać nadużycia. Wcześniej współtworzył metody wspomagające diagnostykę nowotworów na podstawie płynnej biopsji.
W NASK zbudował zespół badający bezpieczeństwo AI. Jest również członkiem panelu naukowego przy EU AI Office, który wspiera wdrażanie europejskich regulacji. Odbył staż w Amazon Research w Niemczech oraz pobyt badawczy na New York University (stypendium Fundacji Kościuszkowskiej). Jest członkiem ELLIS Society, europejskiej organizacji zrzeszającej czołowych badaczy sztucznej inteligencji. Jego prace ukazały się w materiałach najważniejszych konferencji tj. NeurIPS, ICML czy ICLR.
Poza pięcioma stypendiami przyznano także 10 nagród (po 5 tys. zł) dla pozostałych finalistów. Otrzymali je:
Grono naukowców wyróżnionych Nagrodami Naukowymi POLITYKI liczy już ponad czterysta osób. Odebrali oni nagrody o łącznej wartości ponad 7,4 mln zł. Patronem medialnym 26 edycji konkursu było „Forum Akademickie”.
Mariusz Karwowski
