Życie akademickie

07 Maja

Źródło: www.3procentnanauke.pl

„Żeby praca w nauce przestała budzić litość i współczucie rozmówców”

Już 2 tys. osób złożyło od wczoraj swoje podpisy pod petycją o zwiększenie nakładów na naukę. „Chciałbym wrócić po doktoracie do Polski i pracować dla polskiej nauki. Pytanie, czy politycy będą chcieli stworzyć mi do tego warunki. Żebym mógł się utrzymać, mieć pieniądze na badania i móc zabrać dziecko na wakacje” – napisał jeden z sygnatariuszy.

W środę ruszyła akcja „3% dla nauki, 100% dla Polski”. Ma zwrócić uwagę na niedofinansowanie tego sektora. W tegorocznym budżecie wydatki nań sięgają 44,4 mld zł, tj. 1,07% PKB, podczas gdy średnia europejska wynosi 2,2%. Dlatego właśnie głównym celem tej inicjatywy jest przekonanie polityków, że inwestycje w naukę mają kluczowe znaczenie we współczesnym świecie i zobowiązanie rządzących, by zaprojektowali ścieżkę dojścia do poziomu 3% PKB do końca tej dekady.

Kulminacją działań ma być 27 maja protest naukowców pod Sejmem. „Dawno nie było protestu naukowców. Nie umiemy w protesty, wstydzimy się, jesteśmy zajętymi indywidualistami, marudami, dzielimy włos na czworo. Ale 27.05 będzie protest pod Sejmem! I pójdę tam, bo jestem wściekły na to, jak od lat nasze państwo zaniedbuje naukę” – napisał Adam Gendźwiłł z Uniwersytetu Warszawskiego. Takich deklaracji od wczoraj nie brakuje.

Dawno nie było protestu naukowców. Nie umiemy w protesty, wstydzimy się, jesteśmy zajętymi indywidualistami, marudami ("nie uda się"), dzielimy włos na czworo.
Ale 27.05. będzie protest pod Sejmem!
I pójdę tam, bo jestem wściekły na to jak od lat nasze państwo zaniedbuje naukę. https://t.co/LVmUaI6WTV

— Adam Gendzwill (@adamgendzwill) May 6, 2026

To właśnie pod koniec maja naukowcy zamierzają przekazać decydentom petycję z postulatami. Akademicy domagają się m.in. wzrostu płac, powiązania ich ze średnią krajową, urealnienia progów dochodowych stypendiów socjalnych, zwiększenia stypendium doktoranckiego do poziomu pensji minimalnej oraz dodatkowego miliarda zł na badania podstawowe. Od wczoraj podpis pod petycją złożyło już prawie 2 tys. osób. Niektóre zdecydowały się wyjaśnić, co je do tego skłoniło: „Żeby praca w sektorze nauki przestała budzić litość i współczucie rozmówców” – napisała wprost Dorota Janaszko z Instytutu Fizyki PAN.

Wielu sygnatariuszy nie kryje rozgoryczenia obecną sytuacją w nauce. Mają ambicje, naukowe marzenia, chcą normalności, a nie zderzenia ze ścianą. „Rozwój Polski wymaga badań naukowych na wysokim poziomie wykonywanych przez dobrze opłacanych naukowców, wspieranych przez przyzwoicie zarabiających pracowników administracji. Państwo będące na progu G20 powinno wspierać projekty badawcze wysokiej klasy w sposób zgodny ze swoją pozycją międzynarodową” – napisał Michał Gdula z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. „Jestem pracownikiem nauki i uważam, że bez odpowiednio wysokiego poziomu finansowania Polska nie ma szans na rozwój innowacyjnej gospodarki” – dorzucił Konrad Szaciłowski z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. „Polski nie stać na oszczędzanie na nauce. Jeśli chcemy zadbać o nasze bezpieczeństwo, o nasz rozwój gospodarczy, o rozwój kolejnych pokoleń, musimy zainwestować w naukę” – podkreślił Maciej Juzaszek z Uniwersytetu Śląskiego.

Część osób zauważa, że w gruncie rzeczy postulaty, z którymi pójdą pod Sejm, to nic nadzwyczajnego, absolutne minimum: „Polska zasługuje na poważne, mądre i bezpieczne państwo – bez nauki tego nie osiągniemy! 3% na naukę w sytuacji kryzysu klimatycznego, migracyjnego i rozchwianego bezpieczeństwa to absolutne minimum” – jasno stawia sprawę Mateusz Strzelecki z Uniwersytetu Wrocławskiego. A Anna Ciemierych-Litwinienko z Uniwersytetu Warszawskiego dodaje: „Nie ma postępu bez nauki. Nie ma dobrobytu i zdrowia społeczeństw bez nauki. Nie ma mądrych obywateli bez nauki. Nauki nie ma bez nauczycieli i naukowców. Tych z kolei nie ma bez godziwego finansowania. Finansowania nie ma bez nakładów na naukę. 3% to minimum”.

Niektórzy, przy okazji podpisu pod petycją, postanowili wyjaśnić, jak to się dzieje, że mimo tak niesprzyjających okoliczności, naukowcy w Polsce potrafią osiągać znaczące sukcesy. „W Polsce staramy się robić super naukę nie dlatego, że mamy odpowiednie do tego warunki, tylko pomimo warunków, w jakich się znajdujemy” – przekonuje Maciej Pieczarka z Politechniki Wrocławskiej.

W podobnym tonie wypowiada się Wojciech Pokrzywa z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie: „Najbardziej frustrujące jest to, że mimo bardzo ograniczonych środków polskie zespoły nadal robią naukę na wysokim poziomie, publikują w dobrych czasopismach i prowadzą badania zauważane na świecie. W praktyce wiele laboratoriów działa bardziej dzięki determinacji ludzi niż dzięki realnemu wsparciu systemu. Tego nie da się jednak ciągnąć w nieskończoność. Jeśli nic się nie zmieni, coraz więcej dobrych osób po prostu odejdzie z nauki, nie dlatego, że są za słabi, tylko dlatego, że nie da się latami funkcjonować w ciągłej niepewności i walce o podstawowe środki do pracy”.

W tym gronie nie brakuje także polskich naukowców, którzy pracują w zagranicznych ośrodkach. Choć zdają sobie sprawę, że będzie o to trudno, nie zarzucają myśli o powrocie. „Ponieważ sytuacja finansowa nie pozwalała mi godnie żyć w Polsce jako naukowcowi zajmującemu się fizyką, wyjechałem za granicę. Gdy tylko sytuacja finansowa naukowców w Polsce się poprawi, natychmiast wracam” – deklaruje Krzysztof Świtkowski z QuantLase Laboratory w Abu Dhabi. „Chciałabym kiedyś wrócić do Polski i mieć godne warunki pracy” – to już Maria Babińska z Université Libre de Bruxelles.

Podkreślają, że do wyjazdu zmusiły ich właśnie warunki finansowe, jakie oferował im polski sektor nauki. Doskonale wiedzą, że niewiele się w tej sprawie zmieniło. „Musiałam wyjechać z kraju, żeby móc pracować naukowo za godne pieniądze” – przyznaje Anna Lewkowicz z ETH w Zurychu. „Jestem polskim naukowcem, który pracuje za granicą, ponieważ obecne warunki zatrudnienia w jednostkach badawczych w Polsce są dla mnie nieakceptowalne” – dodaje Agata Misiaszek z Friedrich Miescher Institute for Biomedical Research w Bazylei. „Ze względu na niskie wynagrodzenia na stanowiskach naukowych w Polsce obecnie pracuję za granicą. Bardzo chciałabym jednak wrócić do kraju, kontynuować tutaj swoje projekty badawcze i mieć realną możliwość ich rzetelnego finansowania” – dorzuca Paula Wicher z University College London.

Z niepokojem obserwują to, co dzieje się w polskiej nauce. Zagraniczna perspektywa wyostrzyła ich spojrzenie. „Potrzebujemy nowego »pomysłu na siebie«, może być nim gospodarka oparta na innowacjach. Potrzeba jednak ambicji i odwagi polityków, by wyznaczyć ten kierunek. Chciałbym wrócić po doktoracie do Polski i pracować dla polskiej nauki. Pytanie, czy politycy będą chcieli stworzyć mi do tego warunki. Żebym mógł się utrzymać, mieć pieniądze na badania i móc zabrać dziecko na wakacje. Nie zmarnujmy kolejnych pokoleń młodych badaczy” – zaapelował Mikołaj Kuska z Uniwersytetu w Uppsali.

Petycję podpisali także ci, którzy w ostatnim czasie podążyli w odwrotnym kierunku, to znaczy powrócili do ojczyzny. Trudno jednak i u nich o optymizm. „Zdecydowałem się wrócić do Polski jako beneficjent programu Polskie Powroty, z autentyczną chęcią rozwijania tutaj swojej działalności naukowej. Niestety, obecne podejście państwa do finansowania nauki pozostaje w bezpośredniej sprzeczności z możliwością prowadzenia w kraju badań o najwyższej światowej jakości” – konstatuje Andrzej Liebert z Instytutu Podstaw Informatyki PAN.

Postulaty połączyły i młodych badaczy, i doświadczonych naukowców. „Jestem pracownikiem nauki od ponad ćwierć wieku. Obecnie jestem zatrudniona na stanowisku profesora uczelni (dr hab.) i mam już dość traktowania ludzi nauki jako tych, którzy pracują dla »idei«. Pracownicy nauki, ludzie, którzy poświęcili lata podwyższaniu swoich kompetencji naukowych, zdobywaniu kolejnych stopni i tytułów naukowych i kształceniu wielu pokoleń studentów, zasługują na godziwe wynagrodzenie” – podsumowuje Natalia Lemann z Uniwersytetu Łódzkiego.

Petycja to tylko jeden z elementów akcji. Przez najbliższe trzy tygodnie w mediach społecznościowych prowadzona będzie też kampania pokazująca najlepszych polskich badaczy, którzy będą opowiadać o tym, czym się zajmują i dlaczego jest to tak ważne. Więcej o przedsięwzięciu na specjalnej stronie internetowej 3procentnanauke.pl.

Mariusz Karwowski