Prawo, sztuczna inteligencja, przedsiębiorczość i bezpieczeństwo to cztery obszary, które coraz wyraźniej wyznaczają kierunki zmian w szkolnictwie wyższym. Czy obecny model kształcenia wystarczająco przygotowuje studentów i doktorantów do funkcjonowania w dynamicznie zmieniającym się środowisku akademickim i zawodowym?
Szkolnictwo wyższe znajduje się dziś w punkcie, w którym tradycyjnie rozumiana wiedza kierunkowa przestaje być wystarczająca. Cyfryzacja, rozwój narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję, zmiany legislacyjne, rosnące znaczenie współpracy nauki z otoczeniem społeczno-gospodarczym oraz nowe rodzaje zagrożeń sprawiają, że od studentów i doktorantów oczekuje się coraz szerszego zestawu kompetencji.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o umiejętność korzystania z nowych technologii. Równie istotna staje się zdolność świadomego poruszania się w systemie szkolnictwa wyższego, rozumienia własnych praw i obowiązków, oceny potencjału wyników badań czy reagowania na sytuacje zagrażające bezpieczeństwu.
Prawo jako praktyczna kompetencja
Zmiany prawne dotyczące szkolnictwa wyższego i nauki bezpośrednio wpływają na funkcjonowanie studentów i doktorantów. Regulacje określają nie tylko zasady organizacji kształcenia, ale również prawa i obowiązki uczestników tego procesu.
Znajomość przepisów nie powinna być traktowana wyłącznie jako domena administracji uczelni czy osób zajmujących się obsługą prawną. Dla studentów i doktorantów jest ona elementem świadomego uczestnictwa w życiu akademickim.
Istotne jest zatem nie tylko pytanie, jakie przepisy obowiązują, ale również jak je rozumieć, jak stosować je w konkretnych sytuacjach i gdzie szukać właściwej informacji, gdy pojawia się problem.
Sztuczna inteligencja: narzędzie czy nowe wyzwanie?
Drugim obszarem, którego znaczenie trudno dziś kwestionować, jest sztuczna inteligencja. Narzędzia AI mogą wspierać proces uczenia się, analizę informacji, przygotowywanie materiałów czy prowadzenie badań naukowych. Jednocześnie ich wykorzystanie rodzi pytania dotyczące rzetelności informacji, samodzielności pracy, ochrony danych, etyki oraz odpowiedzialnego korzystania z technologii.
Dlatego kluczową kompetencją nie jest samo poznanie kolejnego narzędzia. Ważniejsza jest umiejętność świadomego określenia, kiedy i w jaki sposób można wykorzystać AI, jak zweryfikować rezultat jej działania oraz jakie konsekwencje może mieć niewłaściwe zastosowanie technologii. W przypadku studentów i doktorantów oznacza to konieczność rozwijania nie tylko kompetencji cyfrowych, lecz także krytycznego myślenia i odpowiedzialności za sposób wykorzystania nowych technologii.
Od wyniku badań do praktycznego zastosowania
Kolejnym wyzwaniem jest rozwój przedsiębiorczości akademickiej i komercjalizacja wyników badań. Wynik badań naukowych może stanowić początek rozwiązania, które znajdzie zastosowanie poza uczelnią. Aby tak się stało, potrzebne jest jednak spojrzenie wykraczające poza sam proces badawczy. Niezbędne staje się rozpoznanie potencjału rozwiązania, identyfikacja problemu, który może ono rozwiązać, określenie potencjalnych odbiorców, uwzględnienie kwestii własności intelektualnej oraz wybór odpowiedniej ścieżki dalszego rozwoju. Rozwijanie przedsiębiorczości akademickiej nie oznacza przy tym przeciwstawiania nauki biznesowi. Przeciwnie może stanowić jeden ze sposobów zwiększania społecznego i gospodarczego znaczenia rezultatów działalności naukowej.
Bezpieczeństwo w środowisku akademickim
Czwartym obszarem jest bezpieczeństwo zarówno w wymiarze cyfrowym, jak i społecznym oraz organizacyjnym. Środowisko akademickie korzysta z coraz większej liczby systemów cyfrowych, przetwarza znaczące ilości danych i funkcjonuje w warunkach szybkiego przepływu informacji. Jednocześnie uczelnie, podobnie jak inne instytucje, mogą mierzyć się z sytuacjami kryzysowymi wymagającymi odpowiedniej reakcji. Student czy doktorant nie musi być specjalistą od cyberbezpieczeństwa czy zarządzania kryzysowego. Powinien jednak posiadać podstawowe kompetencje pozwalające rozpoznawać zagrożenia, odpowiednio reagować i wiedzieć, gdzie szukać pomocy.
Potrzebna jest przestrzeń do rozmowy
Wspólnym mianownikiem wszystkich tych obszarów jest potrzeba łączenia wiedzy eksperckiej z praktyką. Dlatego szczególnie istotne są inicjatywy, które nie ograniczają się do przekazywania informacji, ale tworzą przestrzeń do dyskusji, wymiany doświadczeń i wspólnego poszukiwania rozwiązań.
Taką przestrzeń ma stworzyć ogólnopolska konferencja „Aktualne wyzwania i kompetencje przyszłości w kształceniu studentów i doktorantów”, organizowana w Toruniu w ramach projektu realizowanego przez Fundację Prawo – Innowacje – Nauka.
Dwudniowe wydarzenie będzie miało charakter ekspercko-szkoleniowy. W programie znalazły się cztery główne obszary: aktualne zmiany prawne w szkolnictwie wyższym i nauce, wykorzystanie sztucznej inteligencji w kształceniu i działalności naukowej, komercjalizacja wyników badań i przedsiębiorczość akademicka oraz bezpieczeństwo w środowisku akademickim.
Formuła konferencji zakłada połączenie wystąpień eksperckich z moderowanymi dyskusjami, elementami warsztatowymi oraz praktycznymi sesjami szkoleniowymi. Zaplanowano również networking i wymianę doświadczeń uczestników. Drugiego dnia przewidziano warsztaty oparte m.in. na analizie przypadków, rozwiązywaniu problemów i symulacjach.
Konferencja jest skierowana przede wszystkim do studentów i doktorantów z całej Polski, ale do udziału zaproszone są również osoby pełniące funkcje kierownicze i decyzyjne w systemie szkolnictwa wyższego i nauki oraz przedstawiciele instytucji wspierających rozwój nauki.
Udział w konferencji jest bezpłatny, a liczba miejsc jest ograniczona. Obowiązuje wcześniejsza rejestracja. Szczegółowe informacje oraz formularz zgłoszeniowy są dostępne na stronie internetowej wydarzenia.
MK