Prof. Victor Ambros, amerykański biolog molekularny i laureat Nagrody Nobla z 2024 roku, otrzymał polskie obywatelstwo. Informację tę przekazał mu w telefonicznej rozmowie premier Donald Tusk. – Mam dla ciebie świetną wiadomość. Jesteś Polakiem z polskim paszportem – powiedział szef rządu w nagraniu udostępnionym w swoich mediach społecznościowych.
O staraniach prof. Ambrosa o polski paszport informowaliśmy na początku marca. Noblista przyjechał wówczas do Polski i spotkał się z premierem Donaldem Tuskiem. W rozmowie z szefem rządu przyznał, że polskie obywatelstwo jest jego marzeniem, a on sam chce wnieść wkład w rozwój polskiej nauki i wzmocnić pozycję Polski w świecie. Dodał, że byłby to hołd oddany jego polskim przodkom.
Ojciec prof. Ambrosa był Polakiem, w czasie drugiej wojny światowej deportowanym jako robotnik przymusowy do III Rzeszy. Z bazy Instytutu Pamięci Narodowej straty.pl dowiadujemy się, że Longin Bogdan Ambros urodził się we wsi Dordziszki na Wileńszczyźnie (pow. oszmiański) w 1923 roku. Był synem Wiktora i Małgorzaty z domu Pawłowskiej. W wieku ośmiu lat stracił oboje rodziców, wychowywali go przyjaciele rodziny. Jako uczeń wykazywał się niezwykłymi zdolnościami w nauce, co pozwoliło mu zdobyć stypendium i kontynuować naukę w liceum w Wilnie.
W czasie drugiej wojny światowej został deportowany do III Rzeszy. Jako robotnik przymusowy pracował od 27 maja 1942 r. w Hesji (niem. Hessen), a od 4 czerwca 1942 roku w Steinheim am Main/Offenbach, następnie przebywał w Dudenhoffen. Swobodnie operował czterema językami i łaciną, więc po wyzwoleniu został tłumaczem w armii USA. W 1946 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie założył rodzinę. Został spadochroniarzem, miał na swoim koncie ponad 100 skoków. W 1953 roku nadano mu amerykańskie obywatelstwo.
Portal glosznadniemna.pl podaje, że po skończeniu kariery w wojsku przeprowadził się do Hartland (wieś w stanie Wisconsin, w hrabstwie Waukesha), gdzie prowadził farmę mleczarską. Był także właścicielem sklepu meblowego, przy którym miał warsztat, produkujący stolarkę na zamówienie oraz eleganckie meble według własnego projektu. Po przejściu na emeryturę, kontynuował projektowanie i budowę mebli. Zmarł w wieku 90 lat w marcu 2014 roku.
Jestem pierwszym naukowcem w rodzinie. Mój tata był imigrantem z Polski. Przybył do Stanów Zjednoczonych tuż po drugiej wojnie światowej i spotkał moją mamę. Pobrali się, przeprowadzili na farmę i zaczęli uprawiać ziemię. Moje rodzeństwo i ja dorastaliśmy pośród krów i świń, i pomagaliśmy siać i zbierać kukurydzę, w pracach tego rodzaju – mówił prof. Ambros na łamach „Journal of Cell Biology” w maju 2023 roku.
O swojej rodzinnej historii opowiedział w marcu premierowi polskiego rządu. Wtedy też złożył wszystkie niezbędne dokumenty w Wydziale Spraw Cudzoziemców Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie. Zwykle procedura nadania statusu obywatela oraz wydania paszportu jest długotrwała, ale w tym przypadku uruchomiono tzw. szybką ścieżkę. Wszystko zakończyło się już po pół roku. O pomyślnej decyzji premier Donald Tusk poinformował prof. Ambrosa w telefonicznej rozmowie, którą udostępniono w mediach społecznościowych
Jesteś obywatelem najlepszego państwa na świecie!🇵🇱❤️ pic.twitter.com/cBDfMDS3Ax
— Donald Tusk (@donaldtusk) September 16, 2026
Prof. Victor Ambros urodził się 1 grudnia 1953 roku w Hanover, w stanie New Hampshire (USA). Karierę akademicką zaczynał na Harvard University, by następnie przenieść się do Dartmouth College. Od 2008 roku związany jest z University of Massachusetts Medical School, gdzie zajmuje stanowisko Silverman Professor of Natural Sciences oraz współdyrektora RNA Therapeutic Institute.
Zainicjował nową erę badań nad mechanizmami ekspresji genów. Wyniki jego prac mają fundamentalne znaczenie zarówno dla biologii podstawowej, jak i jej zastosowań w medycynie, w tym w kontekście chorób nowotworowych i rozwojowych. W 2024 roku (wspólnie z Garym Ruvkunem) otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii za przełomowe odkrycie mikroRNA i jego kluczowej roli w regulacji genów po transkrypcji oraz rozwoju organizmów wielokomórkowych.
W lutym ubiegłego roku został przewodniczącym Rady Naukowej Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych IMol PAN.
Mariusz Karwowski