W Narodowym Centrum Tłumaczeń w Kairze ukazał się pierwszy przekład historii literatury polskiej na język arabski. Publikacja została wydana w niemal setną rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych między Polską a Egiptem.
Przekład na arabski Najkrótszej historii literatury polskiej prof. Jana Tomkowskiego zrealizowała w ramach stypendium Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego dr Agnieszka Piotrowska, założycielka Biblioteki Polsko-Arabskiej (egipcjanka.pl), niezależnej inicjatywy poświęconej polsko-arabskiej współpracy w dziedzinie kultury. Stylistycznej i naukowej redakcji, uściślenia terminologii i przysposobienia całości do swobodnej lektury przez czytelnika arabskiego podjęła się dr Hala Kamal z Uniwersytetu Kairskiego.
Jak mówi dr Piotrowska, pomysł przetłumaczenia historii literatury polskiej narodził się z przekonania, że jeśli chcemy nawiązać pogłębioną współpracę kulturową z regionem arabskim w dziedzinie przekładu literatury, musimy nadać tej literaturze w języku arabskim ramy historyczne i teoretyczne, bez których rozeznanie w niej będzie bardzo utrudnione dla czytelnika z odległej kultury. Zwłaszcza, że – dodaje – oferta przekładowa z języka polskiego na rynku arabskim, w tym w Egipcie, stale się powiększa. Liczba polskich utworów przetłumaczonych na język arabski w ciągu ostatnich 5 lat jest porównywalna z okresem 2000–2018, kiedy to ukazały się zaledwie cztery powieści przetłumaczone bezpośrednio z języka polskiego. Tłumaczka podkreśla, że jedynym źródłem informacji dostępnym w języku arabskim na ten temat pozostaje zwięzłe studium An szir bulandi wa Fiswafa Szimburska [pol. O poezji polskiej i Wisławie Szymborskiej], które ukazało się w 2012 roku w Narodowym Centrum Tłumaczeń i zostało napisane przez Dorotę Metwaly jako wstęp do przekładu wierszy Szymborskiej Abhas an kalima. Muchatart min aszar Fiswafa Szimburska [pol. Szukam słowa. Wybór wierszy Wisławy Szymborskiej] autorstwa Hany Abd al-Fattaha.
Długo zastanawiałam się nad właściwym tytułem, który dostarczałby niezbędnych informacji, przybliżając jednocześnie użytkownikom języka arabskiego – w sposób treściwy i klarowny – polską perspektywę historyczną i kulturową. Wiele syntez istniejących w języku polskim było zbyt obszernych, przeładowanych szczegółowymi informacjami lub hołdujących szkolnym podziałom na epoki historyczne. Wybór padł na Najkrótszą historię literatury polskiej prof. Jana Tomkowskiego, która spełniała wymagane kryteria – wyjaśnia dr Piotrowska.
Zmarły w lipcu tego roku pisarz i autor bestsellerowego opracowania Literatura polska wydanego w 2004 roku oraz wielu innych prac naukowych z tej dziedziny wspierał projekt na każdym etapie. Zgodził się zredagować książkę na potrzeby przekładu na język arabski. Do każdego rozdziału przygotował wstęp skierowany do czytelnika arabskiego, zawierający tło historyczne i najważniejsze informacje o literaturze polskiej w danym okresie, wprowadzając po raz pierwszy do języka arabskiego terminy takie jak: sarmatyzm, mesjanizm, Młoda Polska itp. Książka zawiera również chronologiczny spis najważniejszych wydarzeń w literaturze polskiej, które pozwalają uporządkować wiedzę.
Dokonałam kilku skrótów w tłumaczeniu arabskim w porównaniu z polskim oryginałem dotyczących głównie szczegółów z życia mniej znanych pisarzy – wszystkie skróty zostały zatwierdzone przez autora książki i zaznaczone w tekście. Dodałam również przypisy objaśniające zagadnienia historyczne i kulturowe, a także zawierające wykaz utworów, które zostały przetłumaczone na język arabski. Dzięki temu książka stanowi pierwsze arabskie źródło dostarczające informacji na temat historii tłumaczeń literatury polskiej na język arabski – opisuje dr Piotrowska.
Tłumaczka dodaje, że z opracowania prof. Tomkowskiego wyłania się obraz literatury kraju środkowoeuropejskiego, która pomimo więzi językowych łączących ją z rodziną języków słowiańskich, powstawała z inspiracji kultury zachodniej i przez pierwszy okres była tworzona w języku łacińskim. Przez kolejne wieki propagowała idee pokrewne europejskim nurtom filozoficznym i literackim i toczyła debaty, które prowadzono na Zachodzie. Pomimo kontaktów z kulturą europejską i światową „kwestie takie jak odzyskanie niepodległości, ocalenie tożsamości narodowej czy konflikty społeczne zajmują w niej miejsce centralne” – jak podkreśla autor książki.
Wśród celów społecznych wpisanych w polską tradycję literacką ostatnich stu lat można wymienić np. koncepcje „ku pokrzepieniu serc” (H. Sienkiewicza) i „rozdrapywania ran” (S. Żeromskiego). Jak zauważył inny znany historyk literatury prof. Włodzimierz Bolecki stoją one w sprzeczności z żywą tradycją awangardy, która u progu nowoczesności usunęła z pola rozważań kategorię doświadczenia historycznego. Jeśli chodzi o geografię literacką, ważne miejsce zajmuje w niej literatura emigracyjna, która rozwinęła się od utraty niepodległości w czasach rozbiorowych w XVIII w. z rąk Rosji, Prus i Austrii i poprzez okrucieństwa XX wieku – okupację niemiecką i sowiecką – była kontynuowana do chwili transformacji ustrojowej 1989 roku i zniesienia cenzury.
Zdaniem Piotrowskiej, Najkrótsza historia literatury polskiej to niezbędny podręcznik dla osób zainteresowanych historią literatury polskiej, adresowany zarówno do czytelników zaczynających dopiero swoją przygodę z literaturą tego kraju, jak i studentów języka polskiego. Umożliwia im zgromadzenie podstawowej wiedzy na temat nurtów literackich w literaturze polskiej od początków jej istnienia – od średniowiecza do współczesności – rzucając światło na życiorysy najważniejszych polskich autorów i ich twórczość. Strukturę książki tworzy pięć rozdziałów: Literatura staropolska, Literatura XVIII wieku, Literatura XIX wieku, Literatura XX wieku, Nowe Horyzonty. Publikacja została wydana w 2015 roku i zgodnie z tradycją historii literatury nie uwzględnia ostatnich dekad ani literatury popularnej. Dlatego nie ma w niej miejsca na rozważania poświęcone współcześnie nagradzanym autorom, jak np. Olga Tokarczuk, laureatka Nagrody Nobla z 2018 roku – najpopularniejsze nazwiska są tylko wzmiankowane w przedostatnim rozdziale.
Arabski przekład wyszedł w niemal setną rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych między Polską a Egiptem (nawiązano je w 12927 roku – dop. RED). Mam nadzieję, że będzie stanowić cenny wkład w rozwój stosunków między Polską a światem arabskim w dziedzinie kultury i zaowocuje
większą liczbą wartościowych przekładów z języka polskiego i vice versa – kończy dr Agnieszka Piotrowska.
Przekład „Najkrótszej historii literatury polskiej” ukazał się w Narodowym Centrum Tłumaczeń w Kairze. Jego pierwszym redaktorem i korektorem jest Mutasim Baha’i. Na okładce znajduje się dzieło „La Polonaise” autorstwa Tamary Łempickiej (dzięki życzliwości prawnuczki artystki, Marisy de Lempickiej).
RED.