W jubileuszowej, dziesiątej, edycji Konkursu o Nagrodę prof. Tadeusza Kotarbińskiego zgłoszono 78 prac, spośród których do ścisłego finału wybrano 5 dzieł. Werdykt ogłoszono w niedzielę, 1 grudnia, podczas gali w Filharmonii Łódzkiej. Zwycięska okazała się praca prof. Andrzeja Turowskiego „Radykalne oko. O Witkacym, Kobro, Strzemińskim, Themersonach, Żarnowerównie i innych twórcach sztuki wzbudzającej niepokój”. Książka została wydana przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie w koedycji z Wydawnictwem słowo/obraz terytoria.
Książkę tę określa kilka powiązanych idei, z których najistotniejszymi w moim przekonaniu są problemy związane z katastrofizmem i modernizmem. Modernistyczne pojęcie postępu opieram na pojęciu katastrofy. Chodzi mi o zwrot ku negatywności wyrażający się w sztuce dadaistyczną destrukcją formy i estetyką zniszczenia. Modernizm w mojej książce znaczył przede wszystkim teraźniejszość, nieuchwytny moment rozpięty między przyszłością a przeszłością. Było to abstrakcyjne jądro ciemności, czyli nicość u Witkacego, utrata i brak u Strzemińskiego, pustka realnego u Lacana. Model współczesnej sztuki i świata buduję w książce na gruncie fantazmatycznej całości. Egzotyczną podróż w celu zaspokojenia pragnienia uniwersalnej jedności traktuję jako mit założycielski modernizmu (…) W wojennej tułaczce i doświadczeniu śmierci dostrzegam koniec nowoczesności. Jest to zakończenie narodzonej pół wieku wcześniej nowej epoki modernizmu w świecie wielokulturowości. Wojny miały dla modernizmu kluczowe znaczenie. To one stworzyły modernistyczny supeł, którego nie można było rozplątać. Modernizm to czas rozpadu. Jeśli wojna była początkiem nowoczesności, to była także jej końcem, w każdym razie końcem świata znanego z oświeceniowej utopii. Była przegraną postępu i tożsamości wśród niszczejących maszyn i okaleczonych ciał. Trauma wojenna ujawniona w sztuce spinała XX stulecie w kryzysową całość. Pamięć zajęła miejsce utopii, a w radykalnej sztuce tkwiła krytyka społeczeństwa, które wiążąc nowoczesność z pojęciem tożsamości wykluczało innego – napisał laureat w liście, który przeczytała Katarzyna Szotkowska-Beylin, redaktorka naczelna Wydawnictwa Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, reprezentująca laureata na gali.
Prof. Andrzej Turowski jest historykiem sztuki. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół problemów sztuki i krytyki artystycznej XX wieku. Ukończył prawo i historię sztuki na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Do 1983 roku pracował w Instytucie Historii Sztuki UAM. W latach siedemdziesiątych współtworzył program artystyczny warszawskiej Galerii Foksal. Pracował też z teatrem Cricot 2 Tadeusza Kantora. W 1984 roku wyjechał na stałe do Francji, gdzie rozpoczął pracę w École de l’Architecture de la Vilette w Paryżu. Rok później zdobył nominację profesorską w Instytucie Historii Sztuki na Uniwersytecie Clermont Ferrand II. Następnie objął katedrę sztuki nowoczesnej na Uniwersytecie Burgundzkim w Dijon. Mieszka w Paryżu.
Był współorganizatorem wielkich międzynarodowych ekspozycji, w tym światowej wystawy konstruktywizmu (1976), sztuki racjonalistycznej we Włoszech (1989), „Europa, Europa” we Niemczech (1994, z Ryszardem Stanisławskim) czy „Czasy skończone! Historii już nie ma” w Tulonie (lipiec – wrzesień 2004).
Decyzją Kapituły wyróżnienia i nagrody w wysokości 3 tysięcy złotych po raz pierwszy w tym roku otrzymały także pozostałe cztery osoby, których książki znalazły się w finale konkursu:
Nagroda im. Kotarbińskiego to jedyne tego rodzaju wyróżnienie w Polsce, przyznawane naukowcom przez instytucję naukową. Na konkurs ustanowiony przez Uniwersytet Łódzki w 2015 roku wpłynęło dotychczas łącznie ponad 620 prac ze 145 polskich ośrodków. W finałach wszystkich edycji znalazło się 50 wybitnych książek. W gronie dotychczasowych laureatów są: prof. Jan Strelau, dr hab. Ewa Kołodziejczyk, dr hab. Dorota Sajewska, prof. Andrzej Friszke, prof. Grzegorz Ziółkowski, prof. Jerzy Zajadło, dr hab. Zbigniew Szmyt, dr Maciej Świerkocki, dr Jakub Gałęziowski.
Patronem Nagrody jest prof. Tadeusz Kotarbiński, wybitny filozof, logik i etyk. Był przedstawicielem lwowsko-warszawskiej szkoły filozoficznej, po II wojnie światowej przeniósł się do Łodzi, gdzie został jednym z założycieli Uniwersytetu Łódzkiego i jego pierwszym rektorem. Jednym z najbardziej znanych dzieł prof. Kotarbińskiego jest „Traktat o dobrej robocie” poświęcony prakseologii, czyli teorii sprawnego działania.
Patronat medialny nad konkursem sprawuje miesięcznik „Forum Akademickie”.
MK
