Prof. Przemysław Biecek i prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska zostali tegorocznymi laureatami Wyróżnienia im. prof. Macieja W. Grabskiego, przyznawanego za działania na rzecz rozumienia nauki w społeczeństwie oraz budowania zaufania do wiedzy naukowej. Wyróżnienia wręczono po raz piąty.
Wyróżnienie im. prof. Macieja W. Grabskiego przyznawane jest od 2016 roku. Fundacja na rzecz Nauki Polskiej docenia w ten sposób działania na rzecz rozumienia nauki w społeczeństwie, budowania zaufania do wiedzy naukowej oraz przybliżania wpływu nauki i uczonych na rozwój cywilizacyjny Polski. Wyróżnienie trafia do osób, których aktywność wspiera również edukację społeczeństwa w zakresie rozróżniania „dobrej” i „złej” nauki, tj. badań opartych na rzetelnej metodzie i racjonalnym wnioskowaniu od badań niespełniających tych kryteriów.
W tym roku laureatów wyłoniono po raz piąty. Zostali nimi prof. Przemysław Biecek, którego uhonorowano za popularyzację właściwych metod analizy, rozumienia i prezentowania danych oraz konsekwentne obalanie mitów dotyczących sztucznej inteligencji; i prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska, doceniona za przystępne analizy badań naukowych, wyjaśnianie mechanizmów działania szczepionek i układu odpornościowego, demaskowanie fałszywych twierdzeń zdrowotnych oraz uczenie odbiorców metod weryfikacji informacji.
Prof. dr hab. inż. Przemysław Biecek jest matematykiem i informatykiem, profesorem Politechniki Warszawskiej oraz Uniwersytetu Warszawskiego, dyrektorem Centre for Credible AI. Zajmuje się wyjaśnialną sztuczną inteligencją (XAI), czyli metodami, które pozwalają sprawdzić, jak modele AI podejmują decyzje i dlaczego robią to czasem dobrze, a czasem błędnie. Jest twórcą popularnego otwartego oprogramowania DALEX do analizy modeli AI, pobranego ponad dwa miliony razy.
Od lat łączy badania naukowe z upowszechnianiem wiedzy o danych i sztucznej inteligencji. Założył Fundację SmarterPoland wspierającą edukację w zakresie analizy danych oraz opracował kurs internetowy „Pogromcy Danych”, w którym wzięło udział ponad 10 tys. osób. Pracując w zespole badania PISA w OECD w Paryżu, wpadł na pomysł wykorzystania komiksu w popularyzacji nauki – tak powstała seria „Beta i Bit”, licząca dziś kilkanaście książek pokazujących, jak matematyka w połączeniu z informatyką pomaga zrozumieć dane i modele AI. Jest laureatem stypendium Fulbright STEM Impact Award. Regularnie publikuje artykuły o statystyce, wizualizacji danych i sztucznej inteligencji m.in. w „Delcie” oraz „Pulsarze”. Współtworzył polską społeczność użytkowników języka R, organizując Spotkania Entuzjastów R, a także sprowadził do Polski międzynarodową konferencję useR! 2026. Organizuje również plebiscyt Epic Fails, który na przykładach głośnych wpadek pokazuje rzeczywiste zagrożenia związane z AI: konfabulacje, dezinformację, bezkrytyczne uleganie użytkownikowi (tzw. lizusostwo modeli) oraz brak odpowiedzialności za ich błędy.
Prof. dr hab. Agnieszka Szuster-Ciesielska jest wirusolożką i immunolożką, profesorem zwyczajnym w Katedrze Wirusologii i Immunologii Instytutu Nauk Biologicznych Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Jej zainteresowania badawcze obejmują wpływ czynników zakaźnych i niezakaźnych na odpowiedź immunologiczną, mechanizmy rozwoju chorób przewlekłych (w tym alkoholowych i niealkoholowych chorób wątroby) oraz alergii wywoływanej przez fitopatogenne grzyby. Ma na koncie ponad 160 recenzowanych publikacji, cytowanych ponad 1800 razy. W czerwcu 2013 roku odbyła staż naukowy w Stanford University School of Medicine w Kalifornii (w Departamencie Mikrobiologii i Immunologii) w ramach programu Top 500 Innovators, gdzie badała mechanizmy wnikania do komórek wirusa zapalenia wątroby typu C i wirusa denga.
Równolegle prowadzi intensywną działalność popularyzatorską w zakresie wirusologii, immunologii i wakcynologii – prowadzi autorskie profile popularnonaukowe i stronę internetową, a w czasie pandemii COVID-19 regularnie występowała w mediach jako ekspertka. Została wyróżniona tytułem „Promotora Wiedzy” czasopisma „Puls Medycyny” i czterokrotnie znalazła się na liście 100 najbardziej wpływowych osób w polskiej medycynie i systemie ochrony zdrowia (w latach 2021–2023 oraz 2025). Jest ekspertką Agencji Badań Medycznych, wieloletnią recenzentką projektów w unijnym konkursie Marie Skłodowska-Curie Fellowship, członkinią zespołu ekspertów przy Rzeczniku Praw Pacjenta ds. przeciwdziałania dezinformacji zdrowotnej oraz Eksperckiego Zespołu Doradczego ds. Bezpieczeństwa Informacyjnego przy KPRM. W 2026 r. otrzymała Akademicki Laur Dziennikarski AKLAUD w kategorii Popularyzacja Nauki za budowanie zaufania do nauki w przestrzeni publicznej.
Oboje laureaci otrzymali po 20 tys. zł. Uroczystość wręczenia wyróżnień odbyła się 16 listopada w siedzibie Fundacji.
MK, źródło: FNP