Aktualności
Badania
18 Listopada
Opublikowano: 2026-11-18

Algorytmy ułatwią psychologom badanie interakcji międzyludzkich

Algorytmy sztucznej inteligencji mogą znacząco przyspieszyć analizę ludzkich zachowań i ułatwić psychologom badanie interakcji międzyludzkich. Międzynarodowy zespół naukowców, pod kierunkiem badaczy z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, opracował dostępny bezpłatnie schemat postępowania umożliwiający rozpoznawanie sylwetki osób, analizę ruchów ciała i przebieg interakcji między nimi na podstawie nagrań wideo.

Obserwowanie tego, jak ludzie współpracują, porozumiewają się i reagują na siebie, to jeden z podstawowych sposobów poznawania zachowań. Zajmujący się tym psychologowie analizują nagrania, opisują gesty i reakcje uczestników badań, a następnie przyporządkowują je do określonych kategorii. Takie analizy są jednak czasochłonne i kosztowne, bywają trudne do powtórzenia i nie zawsze obejmują zróżnicowane populacje. Ich wyniki zależą też m.in. od doświadczenia badaczy. Dużą pomocą są metody widzenia komputerowego. Coraz bardziej precyzyjne są też techniki szacowania pozycji ciała na podstawie obrazu.

Międzynarodowy zespół, w którym znaleźli się naukowcy z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, opracował narzędzie wykorzystujące metody widzenia komputerowego i uczenia maszynowego do automatycznej analizy ruchu ciała. Ma ono ułatwić badanie interakcji międzyludzkich, zwiększyć dostępność metod obserwacyjnych i pomóc w bezpieczniejszym udostępnianiu danych.

Wykorzystany model YOLOv8 pozwala oszacować położenie 17 punktów ludzkiego ciała, takich jak głowa, ramiona, łokcie, nadgarstki, biodra, kolana czy kostki. Algorytm śledzi je na kolejnych klatkach filmu. W ten sposób powstaje zapis zmian położenia ciała w czasie, który można wykorzystać do obliczania różnych parametrów ruchu.

Badacze mogą na przykład sprawdzić, jak szybko poruszają się uczestnicy, w jaki sposób przemieszczają się względem siebie. Dane pozwalają również analizować np. płynność ruchu. Dzięki temu interakcja nie jest opisywana wyłącznie jako zbiór pojedynczych zachowań, ale jako proces, który rozwija się w czasie – wyjaśnia pierwszy autor publikacji dr Arkadiusz Białek.

Narzędzie nie wymaga specjalistycznego sprzętu do rejestrowania ruchu ani umieszczania znaczników na ciele uczestników. W wielu przypadkach wystarczy zwykła kamera nagrywająca interakcję. Ma to obniżyć koszty badań i ułatwić ich prowadzenie poza laboratorium w bardziej naturalnych warunkach. Rozwiązanie jest opublikowane w otwartym dostępie i może być używane przez wszystkie zainteresowane osoby.

Możliwości opracowanej metody naukowcy pokazali m.in na przykładzie interakcji rodziców z niemowlętami. W badaniu uczestniczyło 13 par rodzic-dziecko, które odwiedzały laboratorium siedem razy, w kolejnych miesiącach rozwoju malucha. Podczas spotkań rodzic bawił się z niemowlęciem, korzystając z pięciu zabawek. Przebieg zabawy rejestrowano kamerą.

Naukowcy analizowali, w jakim stopniu ruchy rodzica i dziecka tworzą powtarzalne, powiązane ze sobą wzorce. Wyniki wskazały, że koordynacja ruchowa rodzica i dziecka zwiększała się w pierwszych miesiącach obserwacji, osiągając najwyższy poziom, gdy niemowlę miało ok. 10–11 miesięcy. Moment największej koordynacji zbiegał się z okresem ważnych zmian w rozwoju społecznym i poznawczym dziecka, w tym zdolności do skupiania uwagi na tym samym obiekcie lub wydarzeniu co druga osoba.

Jednym z wyzwań związanych z wykorzystaniem nagrań w badaniach psychologicznych jest ochrona prywatności uczestników. Udostępnianie materiałów innym naukowcom pozwala sprawdzać wyniki, powtarzać analizy i wykorzystywać zgromadzone dane w kolejnych projektach. Nagrania pokazujące twarze i sylwetki uczestników mogą jednak ujawniać ich tożsamość. Problem jest szczególnie istotny w badaniach z udziałem dzieci i społeczności, których prywatność wymaga dodatkowej ochrony – zauważa dr Arkadiusz Białek.

Dlatego opracowany przez zespół proces obejmuje kilka sposobów maskowania nagrań. Można m.in. rozmywać lub pikselizować obraz, zastępować postacie cieniami albo sylwetkami, pozostawiać jedynie schematyczne szkielety z zaznaczonymi punktami ciała lub usuwać tło.

Autorzy zaznaczają, że automatyczna analiza ruchu ma kilka ograniczeń. Modele widzenia komputerowego uczą się na określonych zbiorach danych, a te mogą nie uwzględniać w równym stopniu osób o różnych cechach, sposobach poruszania się czy pochodzeniu. W rezultacie algorytm może działać mniej dokładnie w przypadku grup, które były słabiej reprezentowane w danych treningowych.

Nie można też utożsamiać ruchu ciała z pełnią ludzkiej interakcji. Analiza może pokazać, że dwie osoby poruszają się w podobnym rytmie, ale sama nie wyjaśni, co to oznacza w danej sytuacji. Nie uwzględnia treści rozmowy, emocji ani społecznego kontekstu zachowania. Z tego powodu narzędzie ma wspierać obserwację i interpretację, a nie zastępować psychologów.

Publikacja na ten temat ukazała się w specjalnym numerze czasopisma „American Psychologist” dotyczącym metodologicznych innowacji w obserwacji zachowania i interakcji społecznych.

Łukasz Wspaniały, źródło: UJ

Dyskusja (0 komentarzy)