Aktualności
Badania
17 Listopada
Fot. Julia Radwan-Pragłowska
Opublikowano: 2026-11-17

Na Politechnice Krakowskiej opracowano gąbkę, która zatrzymuje krwotok

Wyjąć z opakowania, umieścić w miejscu krwawienia i pozwolić mu działać. Badaczka z Politechniki Krakowskiej opracowała biomateriał hemostatyczny, który ma nie tylko szybko tamować krwotok, ale również ograniczać ryzyko zakażenia i wspierać gojenie tkanek. 

Przy masywnym krwotoku czas ma niebagatelne znaczenie. Dotyczy to zarówno wypadku drogowego, zdarzenia na polu walki, jak i powikłań podczas zabiegu. Dlatego środek do tamowania krwawienia powinien działać szybko, a jednocześnie być na tyle prosty w użyciu, żeby w sytuacji zagrożenia mógł zastosować go nie tylko doświadczony lekarz.

Właśnie z takiego założenia wyszedł zespół dr inż. Julii Radwan-Pragłowskiej z Katedry Biotechnologii i Chemii Fizycznej na Wydziale Inżynierii i Technologii Chemicznej Politechniki Krakowskiej. Badaczom zależało na stworzeniu materiału, który spełnia kilka funkcji jednocześnie: chłonie dużą ilość krwi, pomaga zatrzymać krwawienie, działa antybakteryjnie, sprzyja regeneracji uszkodzonych tkanek, a przy tym jest nietoksyczny i bezpieczny dla organizmu.

Nie chcieliśmy ograniczać się tylko do tamowania krwi. Zależało nam, żeby materiał jednocześnie ograniczał ryzyko infekcji, wspierał proces regeneracji i był bezpieczny dla pacjenta. W przypadku głębokiej rany może zostać umieszczony wewnątrz, spełnić swoją funkcję, a następnie stopniowo ulec naturalnej degradacji – tłumaczy autorka rozwiązania.

Chitozan, ale z innego źródła

Podstawą jest chitozan – naturalny surowiec otrzymywany z chityny, który następnie podlega modyfikacji chemicznej. Chitozan znany jest z właściwości sprzyjających tamowaniu krwawienia, jednak dostępne rozwiązania najczęściej bazują na surowcach pochodzenia zwierzęcego i posiadają znaczące ograniczenia w kontekście swojej funkcjonalności. Na Politechnice Krakowskiej postawiono na źródła niezwierzęce. Ma to znaczenie nie tylko ze względu na bezpieczeństwo i ograniczanie potencjalnego ryzyka reakcji niepożądanych. Rozwiązanie może być także łatwiejsze do zaakceptowania przez pacjentów, którzy z powodów światopoglądowych, religijnych czy dietetycznych unikają produktów odzwierzęcych.

Pierwsze testy przeprowadzono w laboratorium. Naukowcy sprawdzali między innymi zdolność materiału do pochłaniania płynu oraz jego kontakt z komórkami skóry. Wyniki wskazały, że nie tylko nie działa toksycznie, ale może również sprzyjać namnażaniu komórek uczestniczących w procesach naprawczych.

Gąbka, którą można włożyć do rany

Biomateriał może przyjmować różne formy, na przykład proszku lub granulek. Największe zainteresowanie w rozmowach z przedstawicielami środowiska medycznego wzbudziła jednak trójwymiarowa, silnie porowata gąbka. Ma to bardzo praktyczne uzasadnienie – w przypadku głębokiej rany gąbkę można umieścić dokładnie tam, gdzie dochodzi do krwawienia. Już samo jej przyłożenie tworzy fizyczną barierę. Następnie materiał zaczyna chłonąć krew i wspomagać proces jej tamowania.

W sytuacji zagrożenia prostota jest kluczowa. Poszkodowany może być w szoku, ręce mogą mu się trząść, może działać pod ogromną presją. Dlatego materiał powinien być intuicyjny: wyjmujemy go z opakowania i umieszczamy dokładnie w miejscu krwawienia. Nie powinien wymagać skomplikowanego przygotowania ani bardzo precyzyjnej obsługi – tłumaczy dr inż. Radwan-Pragłowska.

To może być szczególnie istotne w medycynie taktycznej. Ranny żołnierz lub osoba udzielająca mu pomocy nie zawsze ma możliwość spokojnego przygotowania opatrunku. W takich warunkach proszek może się rozsypać lub zostać podany w niewłaściwe miejsce. Lekka gąbka jest łatwiejsza do przenoszenia i zastosowania, a dodatkowo nie klei się podczas użycia.

Chcemy, żeby z tego rozwiązania mógł skorzystać zarówno lekarz na sali zabiegowej, jak i człowiek, który musi udzielić pierwszej pomocy w bardzo trudnych warunkach. W medycynie pola walki możliwość szybkiego, samodzielnego zaopatrzenia rany może mieć ogromne znaczenie, zanim poszkodowany otrzyma profesjonalną pomoc – dodaje badaczka.

Materiał przeszedł już badania przedkliniczne

Projekt jest znacznie bardziej zaawansowany niż pomysł sprawdzany wyłącznie w probówce. Po badaniach na komórkach naukowcy przeszli do badań przedklinicznych na dużym modelu zwierzęcym. Materiał sprawdzano zarówno w przypadku ran powierzchniowych, jak i znacznie poważniejszych urazów powodujących silne krwawienie. Oceniano nie tylko skuteczność tamowania krwi, ale również bezpieczeństwo długotrwałego kontaktu biomateriału z organizmem. W jednym z etapów pozostawał on wewnątrz organizmu przez ponad miesiąc.

Kluczowe było sprawdzenie materiału w warunkach możliwie zbliżonych do rzeczywistych. Sam fakt, że dobrze chłonie płyn w laboratorium, jeszcze nie oznacza, że poradzi sobie z prawdziwym krwotokiem. W badaniach przedklinicznych mogliśmy potwierdzić zarówno skuteczność w różnych rodzajach ran, jak i bezpieczeństwo pozostawienia materiału w organizmie – relacjonuje pomysłodawczyni.

Przed jej zespołem pozostaje jeszcze jeden istotny etap badań. Naukowcy przygotowują się do testów z wykorzystaniem krwi pobranej od zdrowych ochotników. Mają one pomóc ostatecznie scharakteryzować mechanizm działania materiału i uzupełnić dokumentację potrzebną w dalszej drodze do certyfikacji. Dopiero uzyskanie odpowiedniego certyfikatu pozwoli wprowadzić rozwiązanie na rynek jako wyrób medyczny. Zespół planuje także powołanie spółki, która będzie odpowiadała za dalszy rozwój i komercjalizację technologii.

Chcemy doprowadzić do powstania rzeczywistego wyrobu medycznego. Teraz musimy domknąć ostatnie badania, przygotować pełną dokumentację, stworzyć spółkę, która będzie mogła przeprowadzić technologię przez kolejne etapy aż do rynku, z których najważniejszych jest certyfikacja – podkreśla dr inż. Julia Radwan-Pragłowska.

Od pola walki do gabinetu stomatologicznego

Technologia jest rozwijana dzięki programowi PRIME Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Pomógł on zespołowi odpowiedzieć na pytanie, od jakich rynków najlepiej rozpocząć komercjalizację. Pierwotnie badacze widzieli wiele potencjalnych zastosowań produktu. Rozmowy z przyszłymi odbiorcami pozwoliły zawęzić pierwsze kierunki. Obecnie zespół koncentruje się przede wszystkim na medycynie taktycznej oraz stomatologii. W tej drugiej środki hemostatyczne są regularnie wykorzystywane między innymi podczas ekstrakcji zębów czy zabiegów implantologicznych. Dodatkowym atutem jest otwartość prywatnego rynku stomatologicznego na nowe rozwiązania.

PRIME nauczył nas przede wszystkim konfrontować nasze wyobrażenia z tym, czego naprawdę oczekuje rynek. Jako naukowcy możemy być przekonani, że wiemy, kto najbardziej potrzebuje naszego produktu. Dopiero rozmowa z przyszłym użytkownikiem pokazuje, gdzie rozwiązanie ma największą szansę przyjąć się na początku i co jeszcze trzeba w nim zmienić – przekonuje badaczka.

Jeśli wszystkie kolejne etapy zakończą się powodzeniem, opracowany w Krakowie biomateriał może znaleźć się zarówno w wyposażeniu ratownika medycznego czy żołnierza, jak i w gabinecie stomatologicznym. W każdym z tych miejsc jego zadanie będzie takie samo: dać użytkownikowi prosty sposób na szybkie ograniczenie krwawienia wtedy, gdy każda minuta ma znaczenie.

MK

Dyskusja (0 komentarzy)