Zmiany w strukturze wniosku, pracy paneli oceniających i okresach kwalifikowalności wprowadza Europejska Rada ds. Badań Naukowych. Część z nowych regulacji zacznie obowiązywać już od przyszłorocznych konkursów.
European Research Council (Europejska Rada ds. Badań Naukowych) to utworzona przez Komisję Europejską niezależna agenda Unii Europejskiej finansująca najwyższej jakości badania naukowe. Przyznawane przez nią granty należą do najbardziej prestiżowych na Starym Kontynencie. Finansuje pionierskie, przełomowe prace badawcze prowadzone w dowolnym obszarze naukowym. Środki rozdzielane są w pięciu konkursach: Starting, Consolidator, Advanced, Synergy i Proof of Concept.
Jakość procesów składania wniosków i oceny jest stale monitorowana przez Radę Naukową ERC, w której zasiada m.in. prof. Leszek Kaczmarek z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN. W oparciu o opinie wnioskodawców, członków paneli i środowiska naukowego, gremium to podjęło decyzję o wprowadzeniu zmian, z których część zacznie obowiązywać już w przyszłorocznych naborach. Nowe zasady obejmują strukturę wniosku, w tym ocenę wykonalności; usprawnienie pracy paneli oceniających; dostosowanie okresów kwalifikowalności.
Struktura wniosku
Przypomnijmy: obecna, dwuczęściowa struktura wniosku obowiązuje od 2008 roku. Pierwszy konkurs ERC, Starting Grant 2007, składał się z dwóch etapów: najpierw wnioskodawcy składali 8-stronicową aplikację wstępną, a następnie – po zakwalifikowaniu na tzw. krótką listę – przedstawiali już pełny, 16-stronicowy wniosek. Proces decyzyjny w tej procedurze przebiegał bardzo wolno, dlatego już rok później zdecydowano się na pojedynczy wniosek poddawany dwuetapowej ocenie. Tak jest do dziś.
Wniosek składa się z dwóch części. Część B1 zawiera pięciostronicowe „Rozszerzone streszczenie”, ze szczególnym uwzględnieniem przełomowego charakteru projektu i wykonalności przedstawionego podejścia, a także CV i osiągnięć wnioskodawcy. Z kolei część B2 zawiera pełną, czternastostronicową propozycję z m.in. szczegółowym opisem metodologii. Ten podział treści na dwie części wniosku, jak wskazuje ERC na podstawie swoich badań, stanowi jednak istotny problem zarówno dla starających się o granty, jak i panelistów. Chodzi o to, że w części B1 brakuje niektórych informacji niezbędnych do oceny w pierwszym etapie, z kolei zbyt wiele danych z części B1 musi zostać powtórzonych w części B2. Przykładowo, jak podaje Katarzyna Kubica-Oroń, ekspertka Krajowego Punktu Kontaktowego Programów Badawczych UE, paneliści mieli trudności z oceną wykonalności projektów już na pierwszym etapie, ponieważ wnioskodawcy przedstawiali wtedy jedynie ograniczoną liczbę szczegółów metodologicznych. Prowadziło to do zbyt ostrożnych decyzji i odrzucania projektów ryzykownych, choć potencjalnie przełomowych.
Rada Naukowa ERC postanowiła więc na nowo zdefiniować cel obu części wniosku. Teraz część pierwsza – pomysł, jego oryginalność, znaczenie – ma dać ekspertom odpowiedź na pytanie: czy to pomysł, który warto rozwijać, natomiast druga – opis realizacji, w tym metodologia, ryzyka, budżet – powinna pozwolić na analizę, czy pomysł można realistycznie wykonać, a jeśli tak, to czy w sposób i z podejściem proponowanym przez wnioskodawcę. Tym samym ocena wykonalności zostaje przesunięta do drugiego etapu, aby zbyt wcześnie nie eliminować projektów ambitnych i ryzykownych.
Usprawnienie pracy paneli
Jak podkreślono w komunikacie ERC, co roku do każdego naboru rekrutują się setki członków paneli, którzy – z uwagi na stały wzrost liczby wniosków grantowych – są bardzo obciążeni pracą (uczestniczą m.in. w dwóch tygodniowych sesjach panelowych w Brukseli). Wzrosło również obciążenie administracyjne związane z obsługą wniosków. W tej sytuacji zmiany stały się koniecznością. Aby jednak nie zepsuć dobrze działającego systemu, zdecydowano się na jak najmniejszą ingerencję w tym procesie. Od przyszłego roku każdy wniosek będzie oceniany nie przez czterech, lecz przez trzech panelistów (wyjątek stanowią projekty interdyscyplinarne lub szczególnie złożone). Ponadto najsłabiej oceniane wnioski nie będą już omawiane podczas panelu (chyba że panel zdecyduje inaczej). Zmiany mają skrócić czas pracy paneli nawet o 1/3. Zdecydowano również o rezygnacji z pisemnych komentarzy o Principal Investigator (PI) w pierwszym etapie – zamiast tego wnioskodawcy otrzymają oceny punktowe.
Okresy kwalifikowalności
Zamiarem ERC zawsze było finansowanie najbardziej przełomowych i ambitnych badań oraz najzdolniejszych osób do ich realizacji. Jednym z filarów tego systemu jest ukierunkowanie każdego konkursu na określony etap kariery. Tyle że ścieżki kariery w badaniach naukowych ulegają zmianom, a droga do niezależności badawczej dla znacznej części młodych naukowców znacznie się wydłużyła. Jednocześnie ścieżki te różnią się od siebie w zależności od obszaru nauki. Przykładowo, kariera w matematyce lub prawie wygląda inaczej niż w naukach przyrodniczych czy inżynierii. W naukach przyrodniczych długie okresy postdoktoranckie są już normą, z kolei w matematyce nie jest niczym niezwykłym, że zostaje się powołanym na niezależne stanowisko zaraz po ukończeniu doktoratu.
Skłoniło to Radę Naukową ERC do zastanowienia się nad tym, czy obecne kryteria kwalifikowalności dotyczące grantów Starting i Consolidator nadal odzwierciedlają przebieg kariery naukowej. Uznano, że aby zaoferować wszystkim naukowcom na wczesnym etapie, niezależnie od ich ścieżki, możliwość zdobycia finansowania, należy w tym zakresie dokonać zmian. Od 2027 roku naukowcy aplikujący o ERC Starting Grant będą mogli to zrobić bezpośrednio po obronie doktoratu i w ciągu kolejnych dziesięciu lat. Z kolei ubiegający się o ERC Consolidator Grant będą mogli złożyć wniosek w okresie od pięciu do piętnastu lat po doktoracie. Wprowadzono także ograniczenie: jeden badacz może otrzymać maksymalnie 1 StG i 1 CoG, bez limitu pozostają granty Advanced. „Poszerzone i częściowo nakładające się okresy kwalifikowalności zwiększają elastyczność i lepiej odzwierciedlają różnorodność ścieżek kariery naukowej” – konkluduje European Research Council.
MK, źródło: ERC, KPK