Badacze z Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego sięgnęli w tym roku po Nagrodę NCN. Uroczystość odbyła się po raz pierwszy w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha.
Narodowe Centrum Nauki co roku nagradza naukowców młodego pokolenia za znaczące osiągnięcia naukowe w zakresie badań podstawowych, udokumentowane publikacjami afiliowanymi w polskich jednostkach. W środę to prestiżowe wyróżnienie wręczono po raz dwunasty. Laureatów wyłoniono spośród 150 kandydatur.
Nagrodę w obszarze nauk ścisłych i technicznych przyznano dr. hab. Wiktorowi Lewandowskiemu z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się fotoniką i chemią materiałów. Doceniono go za przełomową technikę wytwarzania chiralnych nanomateriałów fotonicznych. Wspólnie z zespołem tworzy materiały, których wymiary bloków budulcowych liczone są w nanometrach. Te nanostruktury o chiralnej geometrii są de facto hybrydami organiczno-nieorganicznymi. Składnik organiczny to matryca ciekłokrystaliczna, która ma zdolność do tworzenia struktur helikalnych podczas zamarzania. Opracowanie specjalnych technik pozwala na połączenie tej organicznej matrycy z nanocząstkami metali lub półprzewodników. W tak wytworzonej hybrydzie, podczas zamarzania, nanocząstki porządkują się w struktury chiralne. Połączenie elementów silnie oddziałujących ze światłem (nanocząstki) z matrycą zapewniającą uporządkowanie i możliwość przestrajania (ciekłe kryształy) stanowi o innowacyjności tej metody, zarówno w kontekście fotoniki, jak i chemii materiałów.
Projektujemy i syntezujemy organiczno-nieorganiczne komponenty, których unikatową cechą jest zdolność do spontanicznego porządkowania się w nanoskali. Naszym głównym osiągnięciem było uzyskanie nanomateriałów o kształcie przypominającym sprężynę o kontrolowanych skrętnościach, które silnie oddziaływały z kołowo spolaryzowanym światłem. Te innowacyjne materiały nie tylko zachwycają swoją uporządkowaną strukturą, ale również otwierają drzwi do przyszłych technologii szybszego przesyłania danych, czy zaawansowanego obrazowania 3D – wyjaśnia.
W obszarze nauk o życiu nagroda trafiła w ręce prof. Marcina Magierowskiego z Wydziału Lekarskiego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prowadzi multidyscyplinarne badania z zakresu biomedycyny. Obejmują dobroczynne działanie molekuł kojarzonych jako szkodliwe dla życia. Chodzi o tlenek węgla i siarkowodór, trujące gazy, które równocześnie regulują szereg procesów molekularnych kluczowych dla zachowania funkcji życiowych. Badacz z UJ wykazał, że działają one ochronnie i terapeutycznie w różnych schorzeniach przewodu pokarmowego. Odkrył, że celowane mitochondrialne uwalnianie H2S z pro-leków wzmacnia fizjologiczną barierę ochronną błony śluzowej żołądka, zapobiegając powstawaniu oksydacyjnych uszkodzeń tej błony wywołanych w modelu zwierzęcym przez niedokrwienie z następową reperfuzją.
Staram się zrozumieć i opisać te fundamentalne procesy, których zaburzenia prowadzą między innymi do wielu patologii układu pokarmowego. To, co badacze podstawowi mogą robić, to zaproponować jakieś narzędzia, np. tak jak ja – platformę prolekową czy też jej wprowadzenie do odpowiednio ukierunkowanych badań albo zrozumienie mechanizmu powstawania schorzenia. Przy czym mam takie poczucie, gdy rozmawiam z kolegami i koleżankami, że zbyt duży nacisk systemowy kładzie się obecnie na to, by badania podstawowe kończyły się jakimś wdrożeniem. Uważam, że to jest wbrew naturze badacza, wbrew wolności naukowej, która opiera się na tym, żeby szukać, dociekać prawdy – mówi w wywiadzie dla FA tegoroczny laureat Rising Star Award przyznawanej przez Europejską Unię Gastroenterologiczną (rozmowa ukaże się na naszej stronie internetowej w czwartek).
W obszarze nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce wyróżniono dr. hab. Błażeja Skrzypulca z Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zajmuje się filozofią percepcji, w szczególności strukturalnymi aspektami doświadczeń zmysłowych, pozawzrokowymi modalnościami percepcyjnymi oraz percepcją multimodalną. Posługuje się metodami analizy pojęciowej i logicznej właściwymi dla filozofii analitycznej i konfrontuje je z wynikami eksperymentalnymi, uzyskiwanymi w ramach kognitywistyki i psychologii poznawczej. Swoją perspektywę metodologiczną nazywa „empirycznie poinformowaną filozofią umysłu”, która przekracza horyzonty filozofii gabinetowej. W szczególności, krytykując wzrokowo-centryczne nastawienie większości filozoficznych rozważań nad percepcją, identyfikuje strukturalne podobieństwa i różnice między wzrokiem a innymi modalnościami percepcyjnymi.
Zauważyłem, że nauki empiryczne dostarczają mnóstwa interesujących danych na temat funkcjonowania i współdziałania zmysłów, z drugiej strony jednak filozofia dostarcza precyzyjnych kategorii, pozwalających zebrać te dane w spójnym schemacie. Stąd narodził się mój pomysł badania czegoś, co nazywam strukturami doświadczenia percepcji, czyli badania stabilnych sposobów, w jakie zmysły prezentują nam świat – tłumaczy.
Każdy z laureatów otrzymał statuetkę i nagrodę o wartości 50 tys. zł. W tym roku kapituła złożona z członków Rady NCN i dyrektora agencji wybierała spośród 150 kandydatów i kandydatek. Prawo do ich nominowania miało ponad 3700 osób, w tym dotychczasowi laureaci, polscy członkowie zespołów ekspertów oceniających wnioski w konkursach OPUS, SONATA, SONATA BIS i MAESTRO, kierownicy projektów finansowanych w konkursach MAESTRO i SONATA BIS, a także byli członkowie Rady NCN i inni wybitni naukowcy.
MK
Laureaci Nagrody NCN
2013: Anna Matysiak (HS), Andrzej Dziembowski (NZ), Piotr Garstecki (ST)
2014: Marcin Miłkowski (HS), Janusz Bujnicki (NZ), Michał Horodecki (ST)
2015: Michał Bilewicz (HS), Wiesław Babik (NZ), Piotr Śniady (ST)
2016: Marcin Szwed (HS), Katarzyna Starowicz-Bubak (NZ), Mikołaj Bojańczyk (ST)
2017: Anna Brożek (HS), Szymon Świeżewski (NZ), Adam Rycerz (ST)
2018: Bartosz Brożek (HS), Joanna Sułkowska (NZ), Piotr Sankowski (ST)
2019: Michał Wierzchoń (HS), Roman Szczęsny (NZ), Dawid Pinkowicz (ST)
2020: Jakub Growiec (HS), Wojciech Fendler (NZ), Michał Tomza (ST)
2021: Paweł L. Polkowski (HS), Sebastian Glatt (NZ), Jonatan Gutman (ST)
2022: Karolina Safarzyńska (HS), Michał Bogdziewicz (NZ), Piotr Wcisło (ST)
2023: Karolina Ćwiek-Rogalska (HS), Łukasz Opaliński (NZ), Katharina Boguslawski (ST)
2024: Błażej Skrzypulec (HS), Marcin Magierowski (NZ), Wiktor Lewandowski (ST)
Jeden z laureatów ma wg. google scholar 107 cytowań i h-index 6. Takie wyniki miewają lepsi świeżo obronieni doktoranci a nie wybitne jednostki prawie 10 lat po doktoracie. Bardzo zniechęcający wybór z punktu widzenia wielu naprawdę starających się młodych naukowców.
Jak na filozofa, to nienajgorzej, prawda?