Dr Pavel Dvořák, autor książki poświęconej mitologicznemu obrazowi czechosłowackiego prezydenta Edwarda Benesza, otrzymał nagrodę główną w konkursie na wyróżniające się publikacje dotyczące dziejów Europy Środkowo-Wschodniej i jej relacji z Polską od średniowiecza do współczesności.
Nagroda, której patronami są profesorowie Wacław Felczak i Henryk Wereszycki, przyznawana jest od 2001 roku przez krakowski oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego i Wydział Historyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Otrzymuje ją naprzemiennie autor polski lub zagraniczny. W tym roku przeprowadzona została edycja krajowa. Spośród 21 zgłoszonych książek kapituła nominowała osiem tytułów.
Nagrodę wręczono 12 grudnia, w przeddzień rocznicy urodzin Henryka Wereszyckiego, w sali „Pod Kruki” w Międzynarodowym Centrum Kultury przy Rynku Głównym w Krakowie. Nagrodę Główną otrzymał dr Pavel Dvořák za książkę Apoštol demokracie: Československo a mytický obraz Edvarda Beneše. Laureat studiował historię, filologię francuską oraz historię Czech (doktorat) na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Masaryka w Brnie. Zajmuje się głównie historią Czech pierwszej połowy XX wieku. Obecnie pracuje w Muzeum Regionu Nowojičínskiego na stanowisku zastępcy dyrektora.
Nagrodzona monografia powstała na podstawie rozprawy doktorskiej obronionej w 2021 r. Autor analizuje w niej funkcjonowanie mitologicznego obrazu drugiego czechosłowackiego prezydenta Edwarda Benesza. Sięgnął nie tylko po dokumenty urzędowe czy prywatną spuściznę, ale również skorzystał z prasy, fotografii, literatury pięknej czy innych form upamiętnienia. Zaprezentował narodziny i rozwój mitu prezydenta Benesza, przeanalizował też jego wykorzystanie w sferze publicznej, szkolnej, publicystycznej i literackiej. Odniósł badane zagadnienie do przykładów mitologicznych Prometeusza, Odyseusza, Orfeusza i Perseusza. Ponadto uwzględnił w swojej pracy kontekst polityczno-społeczny, w jakim funkcjonował mit Benesza. W efekcie powstała analityczna monografia tego, jakie treści i wyobrażenia wiązano z osobą (a także – ideą) Edwarda Benesza.
Nagrodę Honorową otrzymał z kolei docent Stefan Deczew za książkę Syedinenijeto sreszczu zadkulisijeto. Politika i pamet (1885–1998). Autor pracuje na Nowym Uniwersytecie Bułgarskim w Sofii, wcześniej związany był z Uniwersytetem w Błagojewgradzie, a także Uniwersytetem Sofijskim. W nagrodzonej monografii podjął tematykę zjednoczenia Księstwa Bułgarii z Rumelią Wschodnią w 1885 roku, a także analizę procesów zachodzących w bułgarskiej elicie. Opisał trzy mity funkcjonujące do czasów współczesnych (w szkołach, publicystyce, sferze publicznej). Pierwszym z nich jest jednomyślność Bułgarów wobec zjednoczenia – autor wykazał, że istniała znacząca część społeczeństwa przeciwna temu procesowi. Drugim mitem jest „zakulisowość” podejmowanych decyzji wobec Bułgarii, szczególnie przez agentów zagranicznych państw. Trzecim mitem, na który szczególnie zwraca uwagę Deczew, to rola patronatu rosyjskiego w zjednoczeniu państwa bułgarskiego. Podkreślił, że wyparto z pamięci wrogą postawę Imperium Rosyjskiego wobec połączenia Księstwa Bułgarii z Rumelią Wschodnią. W książce przeanalizowano działalność rosyjskiej dyplomacji, która dążyła do podporządkowania sobie bułgarskiego społeczeństwa. Autor zwrócił uwagę na społeczny wymiar owego „zawłaszczenia przez politykę” problemu zjednoczenia, co w efekcie doprowadziło do rytualizacji obchodów tego wydarzenia.
Fundatorami Nagród im. Wacława Felczaka i Henryka Wereszyckiego są Wydawnictwo Literackie i Wydział Historyczny UJ. Obaj patroni związani byli z Uniwersytetem Jagiellońskim i cieszyli się ogromnym autorytetem w środowisku akademickim. Henryk Wereszycki był wybitnym znawcą dziejów Polski porozbiorowej, historii dyplomacji europejskiej w XIX wieku i monarchii habsburskiej. Z kolei prof. Wacław Felczak zajmował się badaniami historii Węgier, Europy Środkowej i Słowiańszczyzny południowej w XIX i XX wieku. Ich prace naukowe wypełniały luki w polskich badaniach historycznych, zaś oni sami wyrażali bezkompromisową i godną najwyższego uznania postawę w trudnych latach komunizmu.
źródło: UJ