Badania

Solar Orbiter wyrusza w stronę Słońca

Opublikowano: 2020-02-19

forum akademickie
Źródło: kosmonauta.net

10 lutego z Przylądka Canaveral na Florydzie została wystrzelona w kierunku Słońca sonda Solar Orbiter. Rozpoczęła swoją dziesięcioletnią misję, którą realizuje Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) we współpracy z amerykańską NASA.

Celem jest zbadanie Słońca i zrozumienie, jak tworzy ono i kontroluje tzw. heliosferę – swoje najbliższe międzygwiazdowe otoczenie, zdominowane przez wiatr słoneczny.

Na pokładzie sondy znajduje się m.in. teleskop rentgenowski STIX, opracowany z udziałem Centrum Badań Kosmicznych PAN. Prace konstrukcyjne nad instrumentem STIX zrealizował międzynarodowy zespół, w którego skład oprócz polskich naukowców wchodzili także uczeni ze Szwajcarii, Czech, Niemiec i Francji.

Zadaniem polskich inżynierów było zaprojektowanie i wykonanie: komputera pokładowego wraz z obudową mechaniczną; systemu do precyzyjnego określenia położenia Słońca oraz układów do wspomagania testów elektroniki.

Eksperci PAN odpowiadali ponadto za modelowanie termiczne urządzenia oraz pomoc w integracji elektronicznej i testach całego przyrządu.

Solar Orbiter będzie obiegać Słońce, zbliżając się do niego na odległość zaledwie 42 mln km; to bliżej niż Merkury (46 mln km). Podczas tych zbliżeń temperatura powierzchni sondy osiągnie 600 stopni Celsjusza, co stanowi istotne zagrożenie dla czułej aparatury, a uchronienie jej przed tym było najpoważniejszym wyzwaniem konstruktorów. Z każdym okrążeniem Słońca będzie rosło nachylenie orbity sondy w stosunku do płaszczyzny Układu Słonecznego. W efekcie po kilku latach misji, gdy nachylenie osiągnie około 40 stopni, teleskopy Solar Orbiter będą w stanie „zajrzeć” w regiony biegunów Słońc, co jest niemożliwe z Ziemi.

Sonda jest „uzbrojona” w 10 instrumentów badawczych, w tym 6 teleskopów czułych na różne zakresy promieniowania elektromagnetycznego. Obserwacje rentgenowskie będą realizowane dzięki teleskopowi STIX (Spectrometer/ Telescope for Imaging X-rays).

Zrozumienie mechanizmów fizycznych kontrolujących heliosferę jest istotne, gdyż Ziemia jest w niej permanentnie zanurzona i uzależniona od jej stanu. Niektóre zmiany w heliosferze mogą zachodzić gwałtownie, w ciągu kilku godzin. Ma to miejsce w sytuacji, gdy ze Słońca wyrzucane są w przestrzeń międzyplanetarną chmury plazmy i pola magnetycznego. Gdy docierają do Ziemi, wywołują burze geomagnetyczne, stanowiące zagrożenie dla infrastruktury naziemnej i kosmicznej. Powolne zmiany heliosfery zachodzą w skali lat i – jak pokazują ostatnie badania – mogą mieć istotny wpływ na ziemski klimat.

Urządzenia Solar Orbiter będą dostarczać do 10 wysokorozdzielczych zdjęć Słońca na sekundę. Dzięki temu naukowcy dowiedzą się, kiedy i z jakiego regionu na naszej gwieździe nastąpiła emisja elektronów w przestrzeń międzyplanetarną.

Budowa Solar Orbiter trwała 10 lat i kosztowała około pół miliarda euro. Pierwsze testowe dane z teleskopu STIX powinny dotrzeć do naukowców już w marcu, miesiąc po starcie sondy. Rutynowe obserwacje naukowe rozpoczną się w listopadzie 2021 r.

Analizą zebranych danych zajmą się w Polsce badacze z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN we Wrocławiu oraz Instytutu Astronomicznego Uniwersytetu Wrocławskiego.

Start Solar Orbiter nastąpił pół wieku po misji Wertikal-1 (1970), w czasie której zrealizowano pierwszy w historii polski eksperyment kosmiczny. Tamta misja także dotyczyła Słońca.

JK

(Źródło: CBK PAN)


PARTNERZY

forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie