14 Marca

Pulsar nadaje

Inteligentne formy życia, łączcie się! W tym właśnie duchu prowadzone są pasjonujące, godzinne, osobiste rozmowy z najwybitniejszymi polskimi młodymi badaczkami i badaczami w ramach cyklu podkastów „Pulsar nadaje”. Pulsar to naukowy portal POLITYKI – kurator wiedzy, przewodnik po krajobrazie współczesnej nauki, niszczyciel mitów i fałszywych mniemań. Nagrodzony został tytułem Popularyzator Nauki 2024 w kategorii MEDIA.

• Dlaczego samica pluskwiaka budzi podziw? Jaką cenę za udomowienie płacą psy i koty? I czy komuś byłoby żal, gdyby człowiek wyginął? Odpowiada Dorota Sumińska – lekarka weterynarii, publicystka, autorka książek i propagatorka dobrego traktowania zwierząt, absolwentka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego

• Co znaczy głos? Co oznacza jego utrata? I ile można zrobić, żeby go odzyskać? Odpowiada Konrad Zieliński, doktorant Uniwersytetu Warszawskiego i współzałożyciel startupu Uhura Bionics

• Dlaczego pierwiastek odkryty przez Marię Skłodowską-Curie trafiał nawet do masła? Jak z odkryciami trafić do biznesu? I jak czerpać radość z pracy naukowej? Odpowiada prof. Izabela Nowak z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, gdzie kieruje zakładem chemii stosowanej Wydziału Chemii, druga w historii prezeska Polskiego Towarzystwa Chemicznego

• Czy wciąż wskazuje drogę adeptkom nauki, czy staje się popkulturowym symbolem? Czy utrwalony w powszechnej świadomości obraz samotnej geniuszki jest prawdziwy? I jakie fakty jej dotyczące wciąż czekają na odkrycie? Odpowiada prof. dr hab. Tomasz Pospieszny z Wydziału Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, biograf noblistki, redaktor naukowy książki Davy Sobel „Pierwiastki Marii Skłodowskiej-Curie. Jak blask radu oświetlił drogę kobietom w świecie nauki”

• Czy prawo do życia w znośnym klimacie jest prawem człowieka? W jakim stopniu za dobrostan zdrowotny obywatela odpowiada państwo? Jakie ono i jego obywatele mają obowiązki wobec przyszłych pokoleń? Odpowiada dr Robert Rybski, kierownik studiów „Zrównoważone finanse – Podyplomowe Studium Prawno-Finansowe” Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz opiekun Koła Naukowego Prawa Ochrony Środowiska

• W czym grzyby są podobne do człowieka? Kiedy te organizmy mają ochotę się rozmnażać? I dlaczego mykolożka się cieszy, kiedy budzą w ludziach strach? Odpowiada dr Julia Pawłowska, zastępczyni kierownika Instytutu Biologii Ewolucyjnej Uniwersytetu Warszawskiego

• Dlaczego Polska wysycha? Jak długo musiałoby padać, żeby sytuacja choć trochę się zmieniła? I jak wodę zatrzymać? Odpowiada dr Emilia Karamuz, adiunkta w Zakładzie Hydrologii i Hydrodynamiki Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk

• Co spotkało tej wiosny polskich naukowców na archipelagu Svalbard? Jaka kondycja lodowców – także np. alpejskich wyłania się z międzynarodowych badań? I jak wiedza o skutkach zmian klimatu, może się przełożyć na rozwiązania praktyczne? Odpowiadają dr Agata Goździk i dr Bartłomiej Luks z Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk

• Co z postrzeganiem przyszłości może zrobić Pollyanna? Jak postawić do pionu mózg, który się boi? I czy narrację o katastrofie można zmienić na opowieść o działaniu? Odpowiada Dominika Zaremba – psycholożka i psychotraumatolożka z Uniwersytetu SWPS, doktorantka w Pracowni Obrazowania Mózgu Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN

• Czy algorytmy są narzędziami, czy raczej systemami władzy? Czy modele AI odsłaniają rzeczywistość, czy raczej ją zaciemniają? I czy artyści widzą więcej niż inżynierowie? Opowiada dr Sylwia Szykowna, badaczka współczesnej kultury, mediów i praktyk wizualnych z Instytutu Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kuratorka wystawy „AI – Algorytmy Iluzji” w Centrum Kultury ZAMEK

• Jak bardzo sfrustrowani dezinformacją są ludzie nauki? Jaka jest siła pseudonaukowych i antynaukowych bzdur? I czy rzeczywiście każdy powinien zostać wysłuchany? Odpowiada Jakub Zawiła-Niedźwiecki z Centrum Bioetyki i Bioprawa Uniwersytetu Warszawskiego

• Czy język opisuje świat, czy raczej go współtworzy? Co tracimy, gdy znika mowa rdzennej społeczności? I co trzeba zrobić, by naprawdę zrozumieć język innej kultury? Opowiada dr Katarzyna Wojtylak, lingwistka antropologiczna z Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową na Wydziale „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, badaczka języków rdzennych mieszkańców Amazonii

• Czy miniaturowe „organy na chipie” zastąpią badania na zwierzętach? I jak bardzo wiernie potrafią odtworzyć złożoność całego ciała? Opowiada Joanna Nowacka z Uniwersytetu Warszawskiego, biolożka rozwijająca technikę umożliwiającą konstruowanie miniaturowych modeli ludzkich organów

• Jak wygląda badacz? Czy ma jakieś życie poza pracą? Gdzie jest nauka i po co się nią zajmować? I jak ważne są w tym kontekście jasna przestrzeń i wygodna pufa? Odpowiada dr Marta Sałkowska z Centrum Nauki Kopernik, autorka raportu „Młodzi o nauce i naukowcach”

• Twórcy piramid, kalendarza i tajemniczego pisma? Bohaterowie mitów o krwawych rytuałach i „końcu świata” w 2012 r.? Co o nich dopowiada wyobraźnia, a co mówią fakty? Odpowiada prof. Jarosław Źrałka, kierownik Zakładu Archeologii Nowego Świata w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego

• Podział na naturę i kulturę wydaje się oczywisty – ale czy na pewno jest słuszny? Animal studies proponują inne spojrzenie na relacje między ludźmi i zwierzętami. Opowiada dr Dorota Łagodzka, historyczka sztuki i kulturoznawczyni z Wydziału Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego

• Czy istnieje narzucona przez samą naturę światła granica tego, co można zobaczyć pod mikroskopem? A jeśli tak – jak naukowcy nauczyli się ją sprytnie omijać, żeby zajrzeć jeszcze głębiej w mikroświat? Opowiada dr inż. Piotr Zdańkowski, badacz nowych technik obrazowania z Instytutu Mikromechaniki i Fotoniki na Wydziale Mechatroniki Politechniki Warszawskiej.

• Dlaczego nie wolno stracić aktywności w sieci? W jaki sposób nie zarazić się denializmem? I jak zrozumieć naukowców? Odpowiada dr Dominika Czerniawska-Szejda, socjolożka z Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego

• Co sprawia, że gleba jest jednym z najbardziej złożonych środowisk na Ziemi? Jak skłaniać ten tętniący życiem świat mikroorganizmów do regenerowania środowiska i wspierania wzrostu roślin? Opowiada dr Klaudia Dębiec-Andrzejewska, mikrobiolożka i biotechnolożka z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego

• Co o kopalniach, wysiedleniach i „oskalpowanych rajach” mówi literatura – i dlaczego dopiero dziś zaczynamy czytać te teksty środowiskowo? Czy humanistyka węglowa może pomóc zrozumieć nasze uwikłanie w „ciemną materię”? Opowiadają prof. Marta Tomczok, historyczka literatury z Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego, autorka książki „Blizny. Krajobrazy po przemyśle”, oraz prof. Anna Barcz, ekokrytyczka i filozofka z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN

• Kobieta 50+ przekwita, czy rozkwita? Musi myśleć o śmierci czy może na przykład o starcie w triathlonie? Powinna bać się pigułek czy łykać je na zdrowie? Odpowiadają dr n. med. Monika Łukasiewicz, specjalistka ginekologii, endokrynologii ginekologicznej i seksuologii, oraz Jagna Kaczanowska, psycholożka, dziennikarka i pisarka, autorki książki „Teraz ja!”.

• W dziesiątą rocznicę ogłoszenia bezpośredniej detekcji fal grawitacyjnych pytamy „współwinnych” tego wielkiego wydarzenia o związane z nim wspomnienia. Rozmawiamy też o historii, a zwłaszcza przyszłości tej nowej, obiecującej dziedziny astronomii. W studiu gościmy parę astrofizyków: dr hab. Dorotę Rosińską, kierowniczkę Katedry Astrofizyki Teoretycznej w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego, oraz dr. Marka Szczepańczyka z Katedry Teorii Względności i Grawitacji Instytutu Fizyki Teoretycznej UW

• Dlaczego społeczeństwa potrafią długo trwać w stabilnym stanie, by nagle – bez wyraźnej przyczyny – przejść w zupełnie inny porządek? O histerezie, progach zmiany i matematyce zbiorowych emocji mówi prof. Katarzyna Sznajd-Weron, badaczka zjawisk kolektywnych w sieciach społecznych, kierowniczka Katedry Obliczeniowych Nauk Społecznych na Wydziale Zarządzania Politechniki Wrocławskiej

• Kiedy prawdziwa informacja jest kłamliwa? Jakie cele kryją się pod hasłem 5D? I czy platformy społecznościowe są naprawdę człowiekowi niezbędne? Odpowiada dr Piotr Sosnowski, adiunkt Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego

• Jak się oszukuje komórki, podszywając się pod RNA gospodarza? Jak się walczy z inwazją patogenów, nie uruchamiając machiny stanu zapalnego? I wreszcie – czy, my, wielokomórkowce, nie jesteśmy wypadkiem, którego przyroda doznała przy pracy? Opowiada dr hab. Paweł Sikorski z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik Laboratorium Epitranskryptomiki w Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych UW

• Czy stereotypy uruchamiają się szybciej przez akcent niż przez wygląd? I czy nasze postawy wobec „innych” są rzeczywiście tak jednoznaczne, jak sugerują sondaże? Odpowiada dr hab. Karolina Hansen, psycholożka społeczna z Katedry Psychologii Miejsca i Zmiany Społecznej Uniwersytetu Warszawskiego.

• Jak silnie wzbudzone, „przerośnięte” atomy pozwalają mierzyć mikrofale, badać kosmos i jednocześnie testować granice świata kwantowego? Odpowiada dr hab. Michał Parniak z Zakładu Optyki Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, lider grupy badawczej w Centrum Optycznych Technologii Kwantowych.

• Co płaskowce – pozbawione neuronów maleńkie stworzenia – mówią nam o ewolucji mózgu? Czy prostota podobnych im organizmów to tylko iluzja? Opowiada dr Mateusz Kostecki, neurobiolog pracujący obecnie w Centre for Organismal Studies na Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg.

• O przełomowej obserwacji planety niezwiązanej z żadną gwiazdą i samotnie przemierzającej przestrzeń kosmiczną, opowiada współautor tego dokonania dr Przemek Mróz z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, laureat Nagrody im. Franka Wilczka, uczestnik eksperymentu OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment).

• Czy społeczeństwa da się opisać tymi samymi modelami, które tłumaczą magnetyzm i przejścia fazowe? Czy brak zaufania do nauki można leczyć narzędziami fizyki statystycznej i teorii sieci? O modelowaniu złożonych procesów społecznych mówi dr inż. Anna Chmiel z Zakładu Fizyki Układów Złożonych Wydziału Fizyki Politechniki Warszawskiej, badaczka sieci złożonych zajmująca się socjofizyką i zastosowaniami fizyki w medycynie.

• Dlaczego małe, skoordynowane grupy potrafią dziś sterować opiniami milionów? Czy algorytmy przejęły już kontrolę nad kulturową ewolucją człowieka? Odpowiada dr inż. Agnieszka Czaplicka, fizyczka z Pracowni Fizyki w Ekonomii i Naukach Społecznych Politechniki Warszawskiej, badaczka nauk o sieciach społecznych.

• Szary gryzoń czy idealny wzór do naśladowania? Bezwzględny szkodnik czy ofiara komunistycznej propagandy? O tym, jak kształtował się wizerunek szczura, opowiada dr Gabriela Jarzębowska, antropozoolożka/badaczka animal studies z Wydział „Artes Liberales” UW, autorka książki „Retoryka deratyzacji w PRL: od czystki etnicznej i politycznej do czystki gatunkowej”

• Czy większe moce obliczeniowe automatycznie przekładają się na ciekawsze rozwiązania? Czy w badaniach nad sztuczną inteligencją czeka nas kolejny przełom – tym razem jakościowy? Jak kontekst wojny w Ukrainie zmienia pracę polskich informatyków? Opowiadają prof. Piotr Sankowski z Uniwersytetu Warszawskiego, szef IDEAS Research Institute, i prof. Tomasz Trzciński z Politechniki Warszawskiej.

• Ile w konserwacji i restauracji obiektów sztuki jest nauki, a ile artystycznego wyczucia? Czy z upływem czasu należy walczyć, czy też się z nim pogodzić? Opowiada dr Monika Supruniuk, konserwatorka dzieł sztuki, zastępczyni dyrektora ds. zbiorów analogowych i infrastruktury Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego (FINA)

• O zawikłanej teorii kwantowego splątania oraz perypetiach fizyków parających się badaniami fundamentalnymi opowiada dr Wojciech Krzemień z Narodowego Centrum Badań Jądrowych.

• Czy przedsiębiorczości można się nauczyć? Dlaczego różnorodność jest źródłem dobrych pomysłów? Jakie czynniki tworzą warunki dla poważnej innowacyjności, także w nauce? Mówi prof. Agnieszka Skala-Gosk, ekonomistka, kierowniczka Zakładu Przedsiębiorczości i Innowacji Wydziału Zarządzania Politechniki Warszawskiej.

• Jak wydrukować na Ziemi filiżankę z marsjańskiej gleby? Czym są design fiction, design spekulatywny i fantastyka naukowa stosowana? Dlaczego osoby zajmujące się przyszłością powinny być optymistami? Opowiada prof. Marta Flisykowska z Wydziału Wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku.

• Czym są ekologie ucieczkowe? W jaki sposób bagna, torfowiska i gęste lasy Wschodniej Europie wspierały chłopów, dezerterów i dysydentów religijnych przed podatkami, pańszczyzną czy poborem do wojska? Przewodnikiem po bezdrożach przeszłości jest dr Michał Pospiszyl, historyk idei z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

• Jak powstają zaburzenia psychiczne? Dlaczego na spektrum autyzmu możemy spojrzeć przez pryzmat adaptacji ewolucyjnej, a nie deficytu? Po co nam lęk, wstręt czy nieufność? Na te i wiele innych pytań odpowiada dr Marcin Rządeczka, kognitywista z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

• Z teorią gier jest jak z prozą – nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że nią mówimy. Czy można zatem zaprojektować taką grę, aby gracze przestrzegali jej reguł, które będą dobre i dla nich, i dla społeczeństwa? Mapę jej praktycznych zastosowań szkicuje prof. Łukasz Woźny z Katedry Ekonomii Ilościowej Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

• Co wpływa na to, że człowiek ma szansę na sukces? Ile jest rodzajów nierówności? Jaka jest ich skala w Polsce? Mówi prof. Michał Brzeziński z Katedry Ekonomii Politycznej Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego.

• Dlaczego jedynym wolnym od manipulacji mechanizmem głosowania jest dyktatura? Jak sprawdzić, czy ktoś wygrał przypadkiem, czy naprawdę? Co można powiedzieć o gustach miłośników sushi, korzystając z dobrodziejstw teorii obliczeniowej? Odpowiada prof. Piotr Faliszewski z Wydziału Informatyki Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie.

https://open.spotify.com/episode/3PNsQdPApANqxCETH0aV0j?si=K12D7BrXTNeTeKarUEyb4g

• To styl życia. Gra zespołowa w międzynarodowych składach, walka z deadline’ami i zabieganie o czas pracy na sprzęcie takim jak teleskop Jamesa Webba. Dowodem miłości do niej może być tatuaż z Perseuszem. O astrochemii oraz modach w astronomii opowiadają dr Agata Karska z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz dr Łukasz Tychoniec z Universiteit Leiden – autor pulsara i tegoroczny laureat Nagrody Młodych Polskiego Towarzystwa Astronomicznego.

https://open.spotify.com/episode/4Mdgv3MPl9FVN7MAXXO4kD?si=G_wW2MV7RF6aw47Qp46ZLQ

• Do czego może prowadzić rozwój sztucznej inteligencji ogólnego zastosowania (AGI), a zwłaszcza ASI (sztucznej superinteligencji)? Czy jest jeszcze szansa na pozytywne scenariusze? Rozmowa z prof. Jakubem Growcem, szefem Katedry Ekonomii Ilościowej Szkoły Głównej Handlowej.

https://open.spotify.com/episode/5F0dCAVKeIRDJeejW6fpvd?si=sTP2a1TkTwqStcPyDbCI8A

• Czy pradawny web był bogatszy niż dzisiejszy? Co z zasobów internetu ocalać od zapomnienia? Czy historyk powinien być nostalgiczny? Rozmowa z Marcinem Wilkowskim z Centrum Kompetencji Cyfrowych UW zajmującym się archiwistyką Webu i innowacjami w sektorze kultury.

https://open.spotify.com/episode/3xF7xWDNl1ezfq1FLq83cW?si=QHE3dozrRxWL1K2aQTQf_g

• Polki i Polacy nie gęsi, własną AI mają. Tylko właściwie po co? O ochronie lokalnego kontekstu kulturowego, suwerenności technologicznej i nieuzasadnionej panice związanej ze sztuczną inteligencją mówi Pamela Krzypkowska – informatyczka, dyrektorka Departamentu Badań i Innowacji w Ministerstwie Cyfryzacji, kierująca strategią odpowiedzialnej cyfryzacji Polski w erze sztucznej inteligencji.

https://open.spotify.com/episode/7j14cUt8WUUKWy6JfRIbg4?si=AMsdKSqVRFKSVSw1KMxGIQ

• Wiek temu musieliśmy opuścić raj fizyki klasycznej. Mechanika kwantowa zmusiła nas do porzucenia dawnych sposobów myślenia o świecie. Uruchomiła też jednak rewolucję technologiczną. W jakiej jest kondycji? Jakie tajemnice skrywa? W jaką przyszłość nas zabiera? Opowiadają jej znawcy – prof. Rafał Demkowicz-Dobrzański, prof. Marek Trippenbach i dr Grzegorz Łach z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego.

https://open.spotify.com/episode/0OLZHORveNci9fdweX56KY?si=ek0goJnKTjerXvhd8418Hg

• Wypatrywanie planet swobodnych, określanie kształtu Drogi Mlecznej, obalanie hipotez o roli czarnych dziur w narodzinach Wszechświata – dr Przemek Mróz z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego robi to wszystko. Rozmowa z laureatem Nagrody im. Franka Wilczka, uczestnikiem eksperymentu OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment).

https://open.spotify.com/episode/53ttM45lSB3FBQwauLqNVI?si=2K_ndApfSHq30TeprjcBXA

• Czy w czasach lidarów, georadarów i sonarów są jeszcze archeolodzy, którzy poszukują stanowisk archeologicznych na piechotę, w XIX-wiecznym stylu? Są i jedną z nich jest dr hab. Małgorzata Kot, specjalistka od epoki paleolitu. Wraz z grupą współpracowników chodzi z plecakiem (ważącym 25 kg) po górach Tienszanu, Pamiru i Ałtaju w poszukiwaniu schronisk skalnych i jaskiń, w których zachowały się ślady po najwcześniejszym osadnictwie.

https://open.spotify.com/episode/6hRBpKJqyqIBTuhQIAvnZP?si=3877d97ca7e54b32

• Dlaczego warto żyć z nimi w komitywie? Z każdym rokiem odpowiedź na to pytanie staje się coraz bogatsza w znaczenia – opowiada dr hab. Agata Starosta, badaczka tych organizmów, biolożka molekularna, kierująca Pracownią Translatomiki w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN w Warszawie.

https://open.spotify.com/episode/7KSt6rOwBAuzKLPgG0A1PL?si=RcaGNvaXRoaKwkxxl3HxPw

• Mokradła to skarby bioróżnorodności. Niosą też nieocenioną pomoc w hamowaniu zmian klimatycznych, a zanim tych zmian nie cofniemy, pozwolą nam się do nich zaadaptować. O tych bezcennych ekosystemach opowiada ich badacz, dr hab. Wiktor Kotowski z Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Warszawskiego, współzałożyciel Centrum Ochrony Mokradeł i popularyzator nauki.

https://open.spotify.com/episode/5ES2tv9FGLJaRPADCSQa1w?si=FXUSkWZrRciQOLlWHrO3Yw

• 40 lat temu do rąk Polaków trafiła literacka bomba – epos kieszonkowy „49 idzie pod młotek”, spreparowany przez Thomasa Pynchona i przełożony na język polski z biglem, który wytrzymuje konfrontację z prozą tego enigmatycznego geniusza. Jego wznowienie ukazało się właśnie nakładem wydawnictwa ArtRage. Z tej okazji rozmawiamy z – po prostu, jak mówi – Piotrem Siemionem, znanym również z ról prawnika, powieściopisarza („Niskie łąki”, „Finimondo”, „Dziennik roku Węża”, „Bella, ciao”) oraz tłumacza – m.in. „49…”, owej wyjątkowej, penetrującej także wątki naukowe powieści.

https://open.spotify.com/episode/5SHpE8wHmEEKopIgc1GMC8?si=wfPJ-Q2yToKWi1WwQsOnIA

• Tam, gdzie lądy spotykają się z morzami, rozgrywają się procesy fizyczne, od których przebiegu także zależy nasza przyszłość. Opowiada o nich dr Zuzanna Świrad – geomorfolożka z Instytutu Geofizyki PAN, stypendystka programu L’Oréal-UNESCO dla Kobiet i Nauki.

https://open.spotify.com/episode/0hbvaBDjX9xqLLknvmZRa1?si=ighvCh5dRuOhZ5pAuBo45Q

• Dlaczego białka warto czasami traktować po macoszemu? Dlaczego spontanicznie organizują się w toksyczne struktury? Co ich skrętność ma wspólnego z genezą życia na Ziemi? Opowiada prof. Wojciech Dzwolak, chemik z Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego, szef tamtejszego Laboratorium Chemii Biofizycznej.

https://open.spotify.com/episode/2So1B589CvNLsDz1DiOwqJ?si=m9_pYPdeQ3SyvoU7lZSLtg

• – Wątek osobowości zwierząt wzbudza zawsze dużo emocji. Sam fakt, że traktujemy zwierzę jako osobę, jest tematem samym w sobie – mówi dr hab. Barbara Pietrzak, biolożka z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizująca się w ekologii i biologii ewolucyjnej.

https://open.spotify.com/episode/31AUZP888TRMEM26UeTPPn?si=A0vpJg1zSQOfyfrEJcUf0w

• Dlaczego dobry gospodarz powinien czasem zirytować gości? Dlaczego wypada, by pozwolił im się zgubić w lesie? O tym, jak się buduje zaufanie do wiedzy i do tych, którzy ją tworzą, opowiada Robert Firmhofer – historyk filozofii, niegdyś dziennikarz radiowy, współtwórca Pikniku Naukowego Polskiego Radia, a dziś dyrektor naczelny Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, jednej z kilku referencyjnych tego typu instytucji na świecie.

https://open.spotify.com/episode/6SWtN55qHjbGWO0Yb2cJpz?si=01da6b1291814143

• Dawne książki działały na wiele zmysłów jednocześnie. Były nośnikiem treści zamierzonej przez autora, ale też kroniką kontekstów politycznych oraz stanów ducha czytelników. Zapiski na ich marginesach utrwalały myśli, wrażenia, emocje, a w kolorach zdobień odbijały się kody lokalnej kultury. Rozmowa z dr Karoliną Mroziewicz z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, badaczką dzieł literatury dawnej.

https://open.spotify.com/episode/0PA4zlGhkC7R1dV5Gl7Y3v?si=MBmYy_1oQ0uwUxOOKGRxlQ

• Jak się upewnić, że na polu rośnie pszenica, a nie pszenżyto? Skąd wiadomo, że las zaczyna usychać? Jak określić ilość wód podziemnych? Albo dlaczego w Hiszpanii pożary wybuchały w okolicy kopalni odkrywkowych? Odpowiedzi na takie pytania szuka prof. Edyta Woźniak, zastępczyni dyrektora ds. naukowych Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk.

https://open.spotify.com/episode/0xwyerIuanzqnCt6W2uMwQ?si=WtFK1-ekTkq9NlY21iMvEQ

• Na czym polega wyjątkowość RNA? Przez całe dziesięciolecia związki te pozostawały w cieniu DNA, ale to właśnie one tworzyły fundamenty życia, a oparte na nich szczepionki ratowały świat podczas ostatniej pandemii. Rozmawiamy z ich badaczem – prof. Andrzejem Dziembowskim, biologiem molekularnym, biochemikiem i genetykiem z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie.

https://open.spotify.com/episode/03GESBga5qos4Xnnweda8S?si=KSmlSCkPTRChAiiC1rQvXw

• Kiedy kalkulatory zaczynamy nazywać sztuczną inteligencją, odbieramy prawdziwe znaczenie temu terminowi. Uznając AI za czarodziejską skrzynkę, cedujemy myślenie na bezmyślne maszyny. Pozwalamy, by pojęcie prawdy się rozmyło. Przestrzega prof. Piotr Durka, neuronaukowiec z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, badacz interfejsów mózg-komputer.

https://open.spotify.com/episode/1zK5qDcsCd55oRzOKFcsEP?si=7f90qQlzRT2JKzrW1Au_Wg

• Grzyby nie należą ani do flory, ani do fauny, ale bez nich świat nie wyglądałby tak, jak wygląda. O równie intrygującej – ostatnio choćby za sprawą serialu „The Last of Us” – jak tajemniczej 1,5-milionowej populacji opowiada prof. Marta Wrzosek, mykolożka z Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego.

https://open.spotify.com/episode/4VdHVnH2NpnRoFqWJzzdQ0?si=KldgJ0ZVToae0GcluSw6mw

• My, istoty z wodą żyjące w strachu przed wodą i w lęku przed jej brakiem. Jesteśmy wodą, istniejemy dzięki niej, a jednocześnie wyparliśmy ją z opisu świata, skolonizowaliśmy. O przywracaniu należnego jej miejsca opowiada dr Małgorzata Owczarska, antropolożka kultury i etnografka z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego, badaczka błękitnej humanistyki, etnografii Polinezji, aktywizmu ludów tubylczych i postkolonializmu

https://open.spotify.com/episode/5sQDJ2ALwFV58hZjvMgfD3?si=dVuOEEh1Q6eeRC6IfzITOg

• Tania, niewyczerpana, bezpieczna – taka ma być energia z kontrolowanej syntezy termojądrowej. Kiedy to nastąpi? Jakie przeszkody musimy pokonać? Opowiada dr hab. Agata Chomiczewska, profesorka Instytutu Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy w Warszawie, kierowniczka Zakładu Badań Plazmy Termojądrowej oraz Laboratorium Badań Plazmy Metodami Spektroskopowymi w IFPiLM.

https://open.spotify.com/episode/4p3E5ZVaE0eVZZrUiVpS2B?si=yYiDeI_HQPytfUPG4CyQsA

• Jestem borsukiem i jestem z tego dumny – tak, zdaniem znawców tematu, „nosi się” ten drapieżnik. Pospolity, a zaskakująco słabo poznany. I jeszcze słabiej chroniony. Opowiadają o nim miłośnicy i obrońcy przyrody, autorzy książki „Borsuk. Władca ciemności. Biografia nieautoryzowana” – prof. Rafał Kowalczyk, badacz ssaków drapieżnych i kopytnych z Instytutu Biologii Ssaków PAN w Białowieży, oraz dr Paweł Średziński, historyk, dziennikarz i pisarz.

https://open.spotify.com/episode/6r8MKeayoJpbCKl31c7wbX?si=oml3U_h5TmeCSqGgUVhlGg

• Ile w sensacyjnych doniesieniach o komputerach kwantowych prawdy, a ile myślenia życzeniowego? Ile realnych osiągnięć, a ile propagandy sukcesu? I do czego posłuży ta na wpół mityczna maszyna, jeśli powstanie? Wyjaśnia dr hab. Michał Oszmaniec z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, szef tamtejszej grupy zajmującej się obliczeniami kwantowymi.

https://open.spotify.com/episode/2MJOMN4wozD0vcbEC9EMfd?si=TXpw70VzSGm65ofSF5ILRg

• Są niezwykłe, ale nie wszechmocne. Wszechstronne, ale nie uniwersalne. O faktach i mitach związanych z jednymi z najbardziej zadziwiających komórek, jakie zna ludzkie ciało, opowiada ich badaczka, dr Anita Florkowska z Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN (IMol), współorganizatorka UniStem Day 2025

https://open.spotify.com/episode/5YJjwTTqkYs5iM6YDdo2ll?si=LVMoNzN8R4G4URWUKPToSg

• Wiek temu musieliśmy opuścić raj fizyki klasycznej. Mechanika kwantowa zmusiła nas do porzucenia dawnych sposobów myślenia o świecie. Uruchomiła też jednak rewolucję technologiczną. W jakiej jest kondycji? Jakie tajemnice skrywa? W jaką przyszłość nas zabiera? Opowiadają jej znawcy – prof. Rafał Demkowicz-Dobrzański, prof. Marek Trippenbach i dr Grzegorz Łach z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego

https://open.spotify.com/episode/0OLZHORveNci9fdweX56KY