Trzech młodych naukowców zostało wyróżnionych Nagrodą im. Witolda Lipskiego, jedną z najbardziej prestiżowych w polskiej informatyce. Doceniono ich badania, które znacząco wpływają na teoretyczny i praktyczny rozwój tej dziedziny.
Nagroda została ustanowiona w 2005 roku przez grupę polskich informatyków pracujących za granicą: Krzysztofa Apta, Wiktora Marka i Mirosława Truszczyńskiego. Chcieli w ten sposób upamiętnić Witolda Lipskiego, pioniera polskiej informatyki, wybitnego uczonego o bardzo szerokich zainteresowaniach badawczych. Wyróżnienie przyznawane jest za wybitne osiągnięcia naukowe w dwóch kategoriach: teoretyczne aspekty informatyki i zastosowania informatyki. W każdej dla zwycięzcy przewidziano 50 tys. zł. W tym roku kapituła, której przewodniczył prof. Piotr Sankowski, dyrektor Instytutu Badawczego IDEAS, nagrodziła trzech badaczy.
W kategorii praktycznych zastosowań informatyki laureatem został mgr inż. Marcin Sendera, doktorant ze Szkoły Doktorskiej Nauk Ścisłych i Przyrodniczych na Wydziale Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego badania dotyczą probabilistycznych aspektów uczenia głębokiego – kluczowych dla rozwoju bezpiecznych i użytecznych modeli sztucznej inteligencji. Koncentruje się na tak różnorodnych zagadnieniach, jak uczenie z niewielkiej liczby przykładów (few-shot learning), machine unlearning, modele dyfuzyjne i ich sterowanie, a także bayesowskie sieci neuronowe. Dalekosiężnym celem swoich badań uczynił wykorzystanie modeli AI do odkrywania nowej wiedzy w innych dziedzinach nauki.
Kluczowym elementem jego ścieżki naukowej była współpraca z wiodącymi światowymi ośrodkami badawczymi. Już w trakcie studiów magisterskich (na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie) prowadził badania z naukowcami z Uniwersytetu w Cambridge nad wykorzystaniem uczenia głębokiego we wczesnym wykrywaniu i rozróżnianiu nowotworów. Natomiast w latach 2023–2024 odbył staż naukowy w Mila — Quebec AI Institute, gdzie pracował w grupie prof. Yoshuy Bengio, laureata Nagrody Turinga za pionierski wkład w badania nad uczeniem głębokim. Jego badania koncentrowały się tam na rozwoju modeli dyfuzyjnych umożliwiających wydajne próbkowanie z nieznanych rozkładów. Celem tych prac było wykorzystanie wspomnianych modeli do lepszej oceny niepewności dużych modeli AI, w celu zapewnienia ich bezpieczniejszego stosowania. Obecnie prowadzi grant PRELUDIUM z Narodowego Centrum Nauki, w ramach którego rozwija projekt dotyczący problemu szybszej adaptacji w meta-learningu. Jest autorem wielu publikacji na najważniejszych światowych konferencjach z zakresu uczenia maszynowego, takich jak NeurIPS, ICML oraz UAI.
W kategorii teoretycznych aspektów informatyki wyłoniono dwóch laureatów, którzy otrzymali dwie równorzędne nagrody w wysokości 25 tys. zł. Dr Marek Sokołowski pracuje od listopada ub.r. jako postdok w Instytucie Informatyki im. Maxa Plancka w Saarbrücken (Niemcy). Doktorat obronił na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie wcześniej skończył studia. Naukowo zajmuje się głównie algorytmami grafowymi, strukturalną teorią grafów (bada, jak kombinatoryczne własności grafów pozwalają efektywniej rozwiązywać obliczeniowe problemy grafowe) oraz dynamicznymi strukturami danych (algorytmy utrzymujące rozwiązania tych obliczeniowych problemów dla grafów, które zmieniają się w czasie). Jego prace były prezentowane na prestiżowych konferencjach naukowych takich, jak FOCS, STOC, SODA, LICS, ICALP. W ub.r. otrzymał nagrodę Open Mind dla młodych polskich badaczy w dziedzinie kombinatoryki.
Z kolei dr Piotr Ostropolski-Nalewaja obronił doktorat z informatyki na Uniwersytecie Wrocławskim, gdzie wcześniej ukończył studia magisterskie. Obecnie pracuje jako adiunkt w Instytucie Informatyki na Wydziale Matematyki i Informatyki na swojej Alma Mater. W orbicie jego zainteresowań badawczych znajdują się teoria baz danych, logika oraz sztuczna inteligencja. W szczególności zajmują go teoretyczne podstawy automatycznego wnioskowania i przetwarzania informacji, obejmujące takie tematy, jak determinacja zapytań bazodanowych, przepisywalność w logice pierwszego rzędu oraz odpowiadanie na zapytania w obecności reguł egzystencjalnych. Zajmuje się również problemami rozstrzygalności w obszarze reprezentacji wiedzy. Prezentował prace na czołowych międzynarodowych konferencjach (LICS, PODS, KR i IJCAI). Współpracował z grupami badawczymi m.in. w Oksfordzie, Uniwersytecie Technicznym w Dreźnie, École Normale Supérieure w Paryżu oraz w Montpellier. W ubiegłym roku otrzymał stypendium START Fundacji na rzecz Nauki Polskiej wraz z wyróżnieniem im. prof. Adama Sobiczewskiego za badania w dziedzinie matematyki, fizyki teoretycznej bądź astronomii.
Wręczenie nagród odbędzie się 16 października, podczas konferencji ML in PL w Warszawie. Od tego roku konkurs o Nagrodę im. Witolda Lipskiego organizuje Instytut Badawczy IDEAS, zaś samo wyróżnienie finansowane jest przy współpracy z Fundacją Kościuszkowską.
Patron Nagrody był wybitnym polskim informatykiem, matematykiem i teoretykiem nauki. W swojej krótkiej karierze naukowej napisał szereg istotnych prac w teorii baz danych i analizy algorytmów. Opublikował także dwie książki: „Kombinatorykę dla programistów” oraz Analizę kombinatoryczną” (wspólnie z Wiktorem Markiem). Współpracował m.in. z wybitnymi informatykami Christosem Papadimitriou i Frankiem Preparatą. Był również promotorem Tomasza Imielińskiego (Rutgers University, USA) i Zbigniewa Michalewicza (Adelaide University, Australia).
Mariusz Karwowski
