Sprawy nauki

14 Października

Ponad 6 tys. podpisów pod listem do władz w sprawie finansowania nauki

Ponad 6 tysięcy podpisów zebrano w ciągu dwóch tygodni pod petycją w sprawie finansowania nauki. W najbliższy czwartek autorzy listu zamierzają wysłać go do prezydenta, premiera i wicepremierów oraz marszałków Sejmu i Senatu.

Przypomnijmy, petycję napisała grupa naukowców w odpowiedzi na przyjęty przez rząd projekt ustawy budżetowej na 2026 rok. Wynika z niego, że wydatki na naukę będą wprawdzie nominalnie większe (44,2 mld zł), ale wzrost jest na tyle nieznaczny, że uwzględniwszy prognozowaną inflację (3%), pieniędzy będzie de facto mniej. Z analizy przedstawionej na ostatnim posiedzeniu Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich przez Jarosława Oliwę, dyrektora Departamentu Finansów i Budżetu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wynika, że nakłady na naukę i szkolnictwo wyższe wzrosną w okresie 2022–2026 niemal o połowę, ale to jeden z najgorszych wyników wśród wszystkich budżetowych działów. Doskonale wpisuje się to w obraz wieloletniego niedofinansowania tej sfery działalności państwa.

Nic zatem dziwnego, że naukowcy stanowczo zażądali rewizji projektu budżetu na rok 2026 w celu zwiększenia nakładów na badania naukowe, czyniąc symbolem swojej akcji Marię Skłodowską-Curie, która trzyma w ręku pustą skarbonkę. W liście do władz RP zaznaczyli, że mają pełną świadomość sytuacji za wschodnią granicą, lecz – ich zdaniem – bezpieczeństwo kraju nie może opierać się wyłącznie na liczbie żołnierzy i czołgów. Kluczem jest bowiem rozwijanie  nowoczesnych technologii, które mogą zapewnić przewagę na współczesnym polu walki oraz suwerenność kraju. Jednak równie istotne, co podkreślają, są obszary nauki, które pomagają zrozumieć złożoność współczesnych kryzysów i zagrożeń, przeciwdziałać dezinformacji, wzmacniać odporność i spójność społeczną oraz podejmować decyzje w warunkach niepewności.

Stabilne, odważne i długofalowe wsparcie nauki niezależnie od podziałów partyjnych jest niezbędne, by Polska mogła mądrze i skutecznie reagować na zagrożenia oraz planować i kształtować swoją przyszłość – napisano w liście.

Od 29 września, gdy się ukazał, podpisało go już ponad 6,2 tys. osób. To nie tylko badacze z różnych ośrodków w Polsce i zagranicą, ale też ci, którzy mają świadomość rangi badań naukowych w dalszym rozwoju kraju. Niektórzy, deklarując poparcie dla postulatów, zostawili też swój komentarz do sytuacji, w jakiej znalazła się polska nauka.

• Podpisuję ten list, ponieważ brak odpowiedniego finansowania badań to świadome osłabianie Polski gospodarczo, społecznie i obronnie. Bez stabilnych inwestycji w naukę i ludzi, którzy ją tworzą, nasz kraj stanie się jedynie konsumentem cudzych technologii i innowacji. Już dziś widzimy dramatyczny odpływ młodych, zdolnych naukowców za granicę, zamykanie laboratoriów i pogłębiającą się lukę pokoleniową. Nauka nie jest luksusem, jest fundamentem bezpieczeństwa państwa i nowoczesnej gospodarki! – napisała dr Anna Grupa Urbańska z Zakładu Fitopatologii w Instytucie Hodowli i Aklimatyzacji Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego.

• Wyższy budżet na naukę i szkolnictwo wyższe powinien być priorytetem każdego rządu. Niestety, cały czas zderzamy się ze ścianą i pustymi obietnicami. Sytuacja jest dramatyczna, a jej skutki to nie tylko żałosne wynagrodzenia i coraz mniejsze zainteresowanie pracą akademicką, ale także coraz mniejsze społeczne zaufanie do ekspertów, brak możliwości realizowania badań odpowiadających na palące problemy – społeczne, geopolityczne, ekologiczne, medyczne etc. – oraz przyczynianie się do marginalizacji Polski jak kraju, w którym nie ma miejsca na „prawdziwą” naukę, innowacyjne badania i dyskusje zmieniające świat – to z kolei głos dr Joanny Karoliny Malinowskiej z Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

• Bez badań podstawowych nie ma odkryć zmieniających świat, bez badań aplikacyjnych nie ma rozwoju nowych technologii, bez własnych ekspertów i technologii nie będzie bezpiecznego suwerennego państwa i zdrowego społeczeństwa. Dodatkowo, odkładanie inwestycji w naukę do momentu zakończenia wojny na Ukrainie jest krótkowzroczne – nasi naukowcy już odchodzą, a powstającą lukę pokoleniową i utratę ekspertyzy będzie bardzo ciężko naprawić, by wyniszczony system nauki się odrodził. W ten sposób pozwalamy, aby i Polska stała się ofiarą wojny, bo najcięższym ciosem na dłuższą metę jest utrata potencjału intelektualnego kraju. Pozwalając na wyjazd naukowców, generujemy straty, a kupując zagraniczne technologie, sponsorujemy inne kraje naszym kosztem… – konstatuje dr Maria Górna z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych UW.

• Chciałabym wrócić do kraju z postdoka, żeby realizować swoje pomysły na badania. Aby to zrobić i uzyskać w miarę stabilne zatrudnienie, potrzebuję zdobyć granty. Jedyną agencją grantową w Polsce w obszarze nauk podstawowych jest NCN. Polska ma świetnych naukowców i świetnie wyposażone ośrodki, kompetentnych ludzi, którzy chcą zostać w Polsce. Pozwólcie nam na to! – zaapelowała dr Katarzyna Lorencik, obecnie w University of Sheffield.

• Bez dodatkowych pieniędzy nauka nie będzie funkcjonować. Od 10 lat przestaliśmy zbliżać się do poziomu nauki światowej i już widać jak zaczynamy odstawać na wszelkich polach, tam gdzie innowacje łączą się z koniecznością inwestycji w nowe metody czy techniki badawcze, konieczność finansowania staży, wymiany czy po prostu ponoszenia regularnych kosztów w projektach długoterminowych – argumentuje prof. Tomasz Osiejuk z Wydziału Biologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

• Podpisuję petycję, ponieważ jestem człowiekiem, który wierzy, że jedynie rozwój oparty o dokonania naukowe może przynieść dobrobyt wszystkim jednostkom w społeczeństwie i przyczynić się do realnej poprawy życia w kraju. Notoryczne niedofinansowane tej sfery wydatków publicznych będzie skutkowało tym, że wiele osób planujących karierę naukową, takich jak ja, będzie rozważało emigrację, aby móc się spełniać zawodowo i mieć z tego adekwatną płacę i warunki pracy – napisał Piotr Palac, student Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

• Nauka jest jednym z najcenniejszych dóbr, wydłuża życie, poprawia zdrowie, jakość życia. Jako kobieta, naukowczyni od lat pracuję na kilka etatów, ponieważ z samej pracy badawczej nie da się utrzymać. Jeśli chcemy, aby nauka nadal służyła społeczeństwu, musimy zadbać także o tych, którzy ją tworzą, bez wsparcia naukowców i naukowczyń nie ma rozwoju nauki – podsumowała Marta Boczkowska z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

W najbliższy czwartek w Sejmie odbędzie się posiedzenie Komisji Edukacji i Nauki poświęcone finansowaniu nauki. Przed jego rozpoczęciem autorzy petycji zaplanowali briefing prasowy „Sześć tysięcy głosów za nauką” (LINK do transmisji). Tego dnia list z podpisami zostanie wysłany do prezydenta RP, premiera i wicepremierów oraz marszałków Sejmu i Senatu.

Mariusz Karwowski