Publikująca również na łamach „Forum Akademickiego” prof. Monika Kostera z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego została pierwszą laureatką Nagrody im. Profesor Barbary Czarniawskiej. Uhonorowano ją za książkę „University of Hope”.
NFF Book Prize in honor of Barbara Czarniawska została ustanowiona dwa lata temu – tuż po śmierci patronki – przez The Nordic Academy of Management (NNF). To wyróżnienie dla autorów książek naukowych z obszaru zarządzania. W tym roku nagrodę wręczono po raz pierwszy, a nazwisko laureatki ogłoszono tydzień temu podczas konferencji NNF, która odbyła się pod hasłem „Globalne wyzwania i lokalne strategie” na Uniwersytecie w Aarhus w Danii.
Sytuacja jest wyjątkowa z dwóch powodów. Po pierwsze, nieczęsto się zdarza, by zagraniczne środowisko naukowe ustanawiało nagrodę, patronem której jest polski badacz lub badaczka. W tym wypadku chodzi o badaczkę polsko-szwedzką, bowiem prof. Czarniawska, choć ukończyła psychologię na Uniwersytecie Warszawskim, a doktoryzowała się w Szkole Głównej Planowania i Statystyki (dzisiejsza Szkoła Główna Handlowa), i z UW związała się w początkach kariery naukowej, przez większą część życia pracowała naukowo w Szwecji. Po drugie, listę laureatów otworzyła polska badaczka, przyjaciółka patronki nagrody – prof. Monika Kostera z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, którą doceniono w ten sposób za książkę „University of Hope”.
Podczas uroczystości wręczenia nagrody przedstawiciel kapituły opisał zwycięską książkę jako „bogatą teoretycznie, rezonującą empirycznie i niezwykle czytelną, a także stanowiącą ważny wkład w ekscytujący ruch »pisania inaczej« w studiach nad organizacją”. „Uniwersytet nadziei” idzie niejako w poprzek polskim praktykom z zakresu zarzadzania szkołami wyższymi, kładącym nacisk na jednoosobowe zarządzanie menedżerskie instytucją, nastawione na skuteczność.
To książka o tym, co sprawia, że praca i życie akademickie mogą nadal mieć sens mimo głębokich przemian współczesnego uniwersytetu. Autorka pokazuje, jak neoliberalizacja i menedżeryzacja akademii niszczą relacje, wspólnotowość i poczucie sensu pracy naukowej, ale jednocześnie szuka sposobów ich odzyskiwania. Nadzieja nie oznacza tu prostego optymizmu – za Václavem Havlem jest raczej przekonaniem, że pewne działania mają sens niezależnie od tego, jak niesprzyjające są okoliczności. Szczególnie ważne jest dla mnie to, że książka nie proponuje kolejnego modelu „doskonałości”, a pokazuje znaczenie codziennych praktyk: kolegialności, troski, pokory, wspólnoty czy nawet zwykłych spotkań przy kawie jako sposobów odzyskiwania uniwersytetu. Ta książka dowodzi, że akademia ma sens i daje nadzieje na jej lepszą przyszłość – opisuje z kolei dr Anna M. Górska z Akademii Leona Koźmińskiego, która od września pokieruje Akademią Młodych Uczonych PAN.
Monika Kostera jest profesorem ekonomii i nauk humanistycznych. Pracuje na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego. Jest profesorem wizytującym na Uniwersytecie Södertörn w Szwecji, Uniwersytecie Rennes we Francji, a także na Uniwersytecie Paris-Nanterre. Pracowała także na uniwersytetach: Linneusza w Szwecji i Durham w Wielkiej Brytanii. Jest współredaktorką naczelną czasopisma „Tamara Journal for Critical Organization Inquiry” oraz współredaktorką kilku innych czasopism, w tym „Management Learning”. Opublikowała wiele artykułów w takich periodykach, jak „Journal of Organizational Behavior”, „Organization Studies”, „Human Relations” i „Journal of Business Ethics”. Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują wyobraźnię organizacyjną, dezalienację pracy oraz etnografię organizacyjną. Napisała 58 książek opublikowanych przez takie wydawnictwa, jak m.in. Polity, Blackwell, Edward Elgar, PWN, Oxford University Press. Jest także poetką.
Wniosła znaczący wkład w metodologię badań jakościowych organizacji i zarządzania, w szczególności w etnografię organizacji i była jednym z naukowych pionierów, którzy rozwinęli te metody na gruncie polskim. Współtworzy w środowisku międzynarodowym wiedzę o ludzkim wymiarze pracy we względnie zorganizowanych profesjach. Przyczynia się do budowy wiedzy o wyobraźni i twórczości organizacyjnej w kontekście światowym. Podążając za swoim promotorem, prof. Andrzejem K. Koźmińskim – ojcem założycielem podejścia systemowego w naukach społecznych Polsce – systematyzuje wnoszoną przez siebie wiedzę w ramach tego podejścia.
W ubiegłym roku prof. Kostera (wraz z prof. Jerzym Kociatkiewiczem) opublikowała na naszych łamach artykuł Uniwersytet, bożyszcza rynku i ewaluacja nauki.
O Barbarze Czerniawskiej mówi, że to jedna z prekursorek podejścia do badań organizacji i zarządzania mających na celu wyjaśnienie i zrozumienie tych zjawisk w szerszym kontekście społecznym i kulturowym.
W szczególności uwrażliwiła i rozwinęła podstawy epistemologiczne interpretatywnego, rozumiejącego podejścia do zjawisk organizacji i zarządzania. Wniosła też znaczący wkład w metodologie jakościowe w naukach o zarządzaniu. Opisała różne procesy zarządcze i organizatorskie w kategoriach komunikacji społecznej. W ostatnich latach zaproponowała ciekawe teorie dotyczące pozornych i faktycznych paradoksów, takich jak współwystępowanie nadmiaru (overflow) i niedostatku, a także różnych niestabilności i nieciągłości pojawiających się, gdy zarządzanie koncentruje się na tożsamości organizacyjnej – przypomina prof. Kostera.
Dodaje, że zmarła przed dwoma laty prof. Czarniawska należy do grona intensywnie cytowanych badaczek zarządzania, i nie chodzi tylko o indeksy, lecz o realny wpływ na budowanie teorii przez naukowców z różnych krajów. Współpracowała z najwybitniejszymi uczonymi, m.in. z Jamesem Marchem, Brunem Latourem, Karlem Weickiem, Richardem Rortym.
Była hojna, autentycznie zaangażowana w naukę, a nie tylko we własną karierę. Dzięki niej poznałam wielkich ludzi nauki i miałam niezwykłą możliwość brania udziału w wielu wspaniałych rozmowach naukowych. Była moją mentorką i koleżanką, poznałam ją w 1988 roku w Sztokholmie, gdy pracowała na Stockholm School of Economics. Kochała książki i wierzyła w ich szczególną rolę w akademii. Mówiła, że dobry artykuł może się zdezaktualizować, a dobra książka – nigdy. Zawsze czytała wiele książek jednocześnie, jej mieszkanie było żywą biblioteką. Sama była autorką wielu ponadczasowych książek. Trudno wyobrazić sobie nagrodę, która przyniosłaby mi większą radość – podkreśla prof. Monika Kostera.
Dodajmy, że wyrazem międzynarodowego uznania dorobku Barbary Czarniawskiej było członkostwo w Akademii Brytyjskiej (British Academy – odpowiednik Royal Society dla nauk humanistycznych i społecznych) i Szwedzkiej Akademii Nauk. Otrzymała też doktoraty honoris causa Szkoły Handlowej w Kopenhadze (Copenhagen Business School, 2006), Wyższej Szkoły Handlowej w Sztokholmie (Stockholm School of Economics, 2005), Helsińskiej Wyższej Szkoły Handlu (2006) oraz Uniwersytetu w Aalborgu (2018). Wśród jej słynnych prac są: Exploring Complex Organizations (1992), Writing Management (Oxford University Press, 1999), A Tale of Three Cities (OUP, 2002), Narratives in Social Science Research (Sage, 2004), A Theory Of Organizing (Edward Elgar Publishing, 2008), Cyberfactories: How news agencies produce news (Edward Elgar Publishing, 2011). Prof. Czerniawska była promotorką ok. 40 doktoratów, w tym dwóch polskich.
Ustanawiając Nagrodę im. Barbary Czarniawskiej Nordycka Akademia Zarządzania uhonorowała pamięć patronki, która wniosła znaczący wkład w dziedzinę nauk o zarządzaniu i organizacji. Nagroda będzie przyznawana co dwa lata (kolejna w 2028 roku) autorom książek z zakresu zarządzania i organizacji, traktujących o najbardziej aktualnych zjawiskach społecznych w ujęciu procesualnym. Kandydatów do lauru mogą wskazywać członkowie NNF oraz przedstawiciele kapituły.
Piotr Kieraciński
