Nie sześć, jak dotąd, ale osiem polskich badaczek zostało nagrodzonych podczas jubileuszowej gali programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki, która odbyła się w Muzeum Historii Polski w Warszawie. Laureatki otrzymały stypendia finansowe, które wspomogą dalszy rozwój ich kariery, a także nagrodę w wysokości 15 tys. zł przyznaną przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
W tym roku polska edycja programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki obchodzi jubileusz 25-lecia. Zainaugurowano ją w 2001 roku. Inicjatywa adresowana jest do uczonych znajdujących się zarówno na początkowym, jak i zaawansowanym etapie kariery. Mogą one zgłaszać swój dorobek naukowy w takich obszarach, jak: nauki przyrodnicze, nauki medyczne i nauki o zdrowiu, nauki rolnicze, nauki ścisłe czy nauki inżynieryjno-techniczne (m.in. medycyna, biologia, fizyka, chemia i biotechnologia). Dokonując wyboru, jury pod przewodnictwem prof. Ewy Łojkowskiej, bierze pod uwagę dorobek naukowy, doświadczenie oraz możliwe praktyczne wykorzystanie badań w przyszłości.
Na tegoroczną odsłonę konkursu nadesłano rekordową liczbę 389 zgłoszeń. Stypendia zostały przyznane ośmiu badaczkom w trzech kategoriach: magistranckiej, doktoranckiej i habilitacyjnej.
KATEGORIA MAGISTRANCKA (stypendium w wysokości 25 tys. zł):
Zajmuje się odkrywaniem nowych reakcji chemicznych, w tym także takich, które zachodzą pod wpływem światła. Jej badania koncentrują się na opracowywaniu efektywnych i uniwersalnych metod przekształcania prostych związków chemicznych w bardziej złożone struktury o pożądanych właściwościach. Dąży do tego, aby procesy te były jak najkrótsze, energooszczędne i przyjazne środowisku. Oprócz tradycyjnych procesów opartych na ogrzewaniu mieszaniny reakcyjnej, rozwija nowoczesne metody, wykorzystujące światło widzialne do aktywacji związków chemicznych.
Po ukończeniu studiów inżynierskich na Politechnice Warszawskiej, rozpoczęła studia na UW, jednocześnie kontynuując współpracę z ICO PAN. Pracę magisterską przygotowała pod kierunkiem dr. hab. Marcina Kałka oraz prof. Doroty Gryko. Dotyczyła ona opracowania metody fotokatalitycznej syntezy fluorków alkilowych z amin. Badania te również zostały już opublikowane w czasopiśmie „Chemistry Select”.
KATEGORIA DOKTORANCKA (stypendia w wysokości 35 tys. zł):
Bada wnikanie leków przeciwnowotworowych do wnętrza żywych komórek ssaczych. Szczególną uwagę poświęca zagadnieniu pokonywania bariery błony komórkowej. Wyniki jej prac stanowią podstawę innowacyjnego odczynnika Cell-IN, który znalazł już zastosowanie rynkowe. Prowadzone przez nią badania mają znaczenie nie tylko dla zrozumienia, jak działają leki przeciwnowotworowe, ale również dla poprawy skuteczności leczenia oraz efektywniejszego wprowadzania innowacyjnych terapii na rynek.
Ukończyła studia inżynierskie i magisterskie z wyróżnieniem na kierunku biotechnologia (specjalność: leki i kosmetyki) na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej. Ma na koncie 14 artykułów naukowych opublikowanych w renomowanych czasopismach, jak „Nanoscale Horizons” czy „Chemical Science”. Kieruje grantem Proof of Concept na rozwój i walidację technologii Cell-IN (Fundacja na rzecz Nauki Polskiej). W 2023 roku jako jedna z sześciu osób otrzymała stypendium START FNP z wyróżnieniem.
Realizuje badania w obszarze radioterapii, koncentrując się na niedrobnokomórkowym raku płuca i raku odbytnicy. Analizuje, w jaki sposób chemioterapia i radioterapia wpływają na układ odpornościowy oraz jego zdolność do rozpoznawania i zwalczania komórek nowotworowych. Jej działalność naukowa obejmuje również projekty z zakresu medycyny i onkologii translacyjnej. Współpracując z zespołem naukowców z Uniwersytetu Harvarda, opracowała test biodozymetryczny oparty na analizie mikroRNA, umożliwiający wykrycie narażenia organizmu na promieniowanie jonizujące.
Ukończyła studia medyczne na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi, gdzie obecnie realizuje doktorat. Jest laureatką stypendium START FNP. Była w składzie międzynarodowej drużyny badaczy wyróżnionych główną nagrodą podczas warsztatów Integrated Mathematical Oncology w Moffitt Cancer Center na Florydzie. Efektem tej współpracy była jej pierwszoautorska publikacja na temat matematycznego modelowania glejaka wielopostaciowego, która znalazła się na okładce czasopisma „Cancer Research”. W marcu 2025 r. rozpoczęła szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie hematologii.
Specjalizuje się w biokatalizie. Jej zainteresowania koncentrują się na wykorzystaniu enzymów jako selektywnych i zrównoważonych narzędzi w syntezie związków bioaktywnych, w tym leków i półproduktów farmaceutycznych. Zajmuje się projektowaniem reakcji chemicznych, które dzięki zastosowaniu enzymów przebiegają szybciej, w łagodnych warunkach i z mniejszym wpływem na środowisko. Szczególnie interesuje ją tworzenie związków optycznie czynnych o kluczowym znaczeniu w medycynie.
Po studiach inżynierskich na kierunku biotechnologia (PW) uzyskała tytuł magistra (specjalność leki i kosmetyki (2020–2021). Jej dorobek naukowy obejmuje 7 artykułów opublikowanych w renomowanych czasopismach naukowych, takich jak „Angewandte Chemie”, „International Edition” czy „ACS Catalysis”.
KATEGORIA HABILITACYJNA (stypendia w wysokości 40 tys. zł):
Jej domeną jest proteomika i biochemia białek. Prowadzi badania mające na celu zwalczanie i zapobieganie chorobom zakaźnym. Interesują ją mechanizmy swoistej i nieswoistej odpowiedzi immunologicznej, w szczególności rola przeciwciał w rozpoznawaniu patogenów. Pracuje nad szczepionką chroniącą przed rozwojem czerwonki bakteryjnej, która mogłaby uratować życie tysięcy dzieci w krajach rozwijających się. Analizuje także wpływ gorączki infekcyjnej na przebieg zakażeń bakteryjnych oraz jej rolę w budowaniu odporności człowieka.
Swoją karierę naukową rozpoczęła od studiów magisterskich na Politechnice Wrocławskiej (kierunek biotechnologia, specjalność biotechnologia molekularna i biokataliza). Doktorat obroniła w IIiTD PAN we Wrocławiu. W latach 2015–2022 dzięki stypendium Fundacji Alexandra von Humboldta przebywała na stażu podoktorskim na Politechnice w Monachium (TUM). Jej badania przyczyniły się do opracowania Meltome Atlas – proteomicznej bazy danych do termicznego profilowania tysięcy białek pochodzących z różnych organizmów modelowych. Jest autorką ponad 20 publikacji (m.in. „Nature Methods”, „Nucleic Acid Research”, „PloS One”) i dwóch patentów, w ub.r. roku została laureatką Nagród Naukowych Polityki w kategorii nauki ścisłe.
Specjalizuje się w biospektroskopii i bezznacznikowej analizie komórek. Bada molekularne mechanizmy działania leków w warunkach in vitro, skupiając się na fenotypowaniu komórek białaczkowych i zjawisku lekooporności. Równolegle analizuje wpływ leków na komórki śródbłonka, których dysfunkcja sprzyja chorobom cywilizacyjnym. Jej prace wspierają rozwój nowoczesnych metod diagnostyczno-terapeutycznych oraz przyczyniają się do pogłębienia wiedzy w zakresie biomedycyny, przekraczając ograniczenia obecnie stosowanych metod.
Na ostatnim roku studiów na Wydziale Chemii UJ (specjalność fotochemia i spektroskopia) równolegle zdobywała pierwsze doświadczenie zawodowe w przemyśle farmaceutycznym, pracując jako analityk kontroli jakości. Stopień doktora nauk chemicznych uzyskała w 2015 roku. Jej ścieżka naukowa obejmuje również staże zagraniczne (FOCAS Institute w Dublinie, Robert Koch Institute w Berlinie oraz Leibniz Institute of Photonic Technology w Jenie). Była laureatką konkursu FNP START (2015).
Zajmuje się badaniem wirusów atakujących drogi oddechowe, takich jak koronawirusy czy wirusy grypy. Analizuje, jak wnikają one do komórek i jakie czynniki gospodarza im w tym sprzyjają. W swojej pracy używa tzw. modelu HAE, czyli laboratoryjnie odtworzonego nabłonka dróg oddechowych człowieka. Jej badania pomagają lepiej zrozumieć biologię wirusów, a co za tym idzie opracowywać skuteczniejsze terapie, szczepionki oraz przewidywać zagrożenia związane z nowymi patogenami.
Ukończyła studia magisterskie i doktoranckie na Wydziale Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii UJ. Od 2016 roku pracuje jako adiunkt w MCB UJ. Odbyła dwa zagraniczne staże naukowe w Zakładzie Wirusologii Doświadczalnej Uniwersytetu Amsterdamskiego. Od dwóch lat uczestniczy w międzynarodowym projekcie DURABLE (HERA), który skupia się na budowie sieci laboratoriów gotowych do reagowania na nowe zagrożenia epidemiczne. Była laureatką głównej nagrody konkursu BIOIDEA za projekt diagnostyczny oparty o izotermiczną amplifikację kwasów nukleinowych.
Prowadzi badania nad mechanizmami degradacji białek, analizując je w kontekście stresu komórkowego, starzenia się oraz chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera, Parkinsona czy Huntingtona. Interesuje ją, jak zaburzenia w usuwaniu uszkodzonych białek prowadzą do ich nagromadzenia w komórkach nerwowych, powstawania toksycznych agregatów i obumierania neuronów. W laboratorium bada przyczyny nieprawidłowego funkcjonowania tych procesów i możliwości ich poprawy, co może stanowić podstawę przyszłych terapii chorób neurodegeneracyjnych.
Ukończyła studia magisterskie z biotechnologii w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Pracę magisterską realizowała w laboratorium prof. Barta Braeckmana na Uniwersytecie w Gandawie (Belgia), w ramach stypendium programu Erasmus. W 2015 roku uzyskała stopień doktora nauk biologicznych w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN w Warszawie. Pracę doktorską prowadziła pod kierunkiem prof. Agnieszki Chacińskiej w Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie. Na staż podoktorski wyjechała do renomowanego ośrodka Cambridge Institute for Medical Research, a następnie UK Dementia Research Institute na Uniwersytecie w Cambridge (Wielka Brytania), gdzie pracowała w zespole prof. Davida Rubinszteina. Jest autorką ponad 20 publikacji naukowych („Nature”, „Nature Communications”, „Science Advances”). W styczniu tego roku zdobyła EMBO Installation Grant.
W ciągu 27 lat globalnego Programu L’Oréal-UNESCO For Women in Science wręczono stypendia ponad 4400 utalentowanym kobietom na całym świecie – w ramach 53 programów lokalnych, obecnych w ponad 140 krajach na świecie. Rocznie przyznawanych jest około 250 stypendiów. Dotychczas 7 laureatek otrzymało Nagrody Nobla. W Polsce, łącznie z tegoroczną edycją, wyróżniono już 137 badaczek.
Mariusz Karwowski