Co łączy najważniejszą polską rzeźbiarkę XX wieku Magdalenę Abakanowicz, wybitnego historyka Normana Daviesa, reżysera Juliusza Machulskiego, twórcę polskich reform gospodarczych Leszka Balcerowicza, laureata Pulitzera Alexa Storozynskiego, malarkę Mariannę Stuhr, Powstańca Warszawskiego, jednego z liderów amerykańskiej Polonii Antoniego Kruszewskiego? Stypendium Fundacji Kościuszkowskiej.
Obecnie trwa nabór wniosków w prestiżowym konkursie grantowym Exchange to the US. To flagowy program Fundacji Kościuszkowskiej, która w 2025 roku obchodziła swoje stulecie. Dzięki oferowanym w ramach programu stypendiom naukowym, dydaktycznym i artystycznym od ponad wieku Fundacja otwiera Polakom możliwości realizacji projektów w Stanach Zjednoczonych.
Stypendyści pracują w najróżniejszych obszarach – od najnowszych technologii, przełomowych rozwiązań w medycynie, przez projekty artystyczne, po zagadnienia mechaniki kwantowej. Nie ma ograniczeń tematycznych. Liczy się pomysł, jego nowatorstwo, profesjonalizm i wysoki poziom. Nad wyborem projektów czuwa komisja, złożona nie tylko z przedstawicieli Fundacji, ale przede wszystkim ekspertów w danej dziedzinie oceniających propozycję projektu. Finałowy etap przypomina egzamin doktorski, swój pomysł trzeba nie tylko przedstawić, ale i obronić – i nie jest to formalność. Dzięki temu projakościowemu podejściu Fundacja może pochwalić się stypendystami, którzy osiągnęli znaczące sukcesy zarówno na ścieżkach naukowych, jak i w życiu publicznym.
Oddajmy głos samym stypendystkom i stypendystom:
Stypendium dało mi możliwość rozwoju – zarówno jako artystce, jak i jako osobie. Pozwoliło mi wejść w zupełnie nowe środowisko i sprawdzić się nie tylko w roli artystki, ale także performerki i wykładowczyni posługującej się językiem obcym – opowiada Marianna Stuhr, której Fundacja umożliwiła pobyt na Wydziale Grafiki (Printmaking Department) University of Connecticut. Dziś Marianna jest jedną z najbardziej obiecujących współczesnych polskich artystek wizualnych.
Magdalena Daria Vaverková dzięki stypendium kościuszkowskiemu zrealizowała projekt badawczy na Stanford University. Naukowczyni bada antropocen, a dokładnie składowiska odpadów jako materialne świadectwo epoki. Analizuje m.in. stabilność i strukturę terenów, procesy rekultywacji oraz rozwój roślinności, badając długotrwały wpływ działalności człowieka na środowisko.
Dzięki stypendium Fundacji Kościuszkowskiej miałam nieocenioną możliwość zanurzenia się nie tylko w życie akademickie, badania naukowe i działalność edukacyjną Uniwersytetu Stanforda, lecz także poznania wyjątkowych krajobrazów naturalnych oraz osiągnięć technologicznych Kalifornii – mówi Vaverková.
Z kolei Damian Bębnowski prowadził badania z zakresu historii gospodarczej. Jako visiting scholar na Columbia University korzystał z amerykańskich zbiorów naukowych i rozwijał współpracę z tamtejszym środowiskiem akademickim.
Amerykańscy naukowcy są autentycznie zainteresowani osiągnięciami polskiej nauki, także w mojej dziedzinie – historii gospodarczej – podkreśla.
Andrzej Ciepliński podczas stypendium w Nowym Jorku prowadził w YIVO Institute for Jewish Research badania nad kolekcją ponadstuletnich żydowskich rękopisów muzycznych odnalezionych w Limanowej. Poszukiwał informacji o właścicielach nut, wykonawcach i miejscach, w których grano te utwory, a zwieńczeniem projektu były rekonstrukcje odnalezionych kompozycji i koncert w YIVO.
Stypendium otworzyło mi dostęp do zasobów i wsparcia mentorów, o jakich wcześniej nie mogłem nawet marzyć, ale dało mi też coś głębszego: poczucie odpowiedzialności za przeszłość i jaśniejszą wizję własnej przyszłości – podkreśla.
Jakub Róg, zajmujący się filozofią fizyki, podczas pobytu na University of Illinois Chicago zajmował się problemem czasu w nierelatywistycznej mechanice kwantowej. Podejmował pytania leżące na pograniczu fizyki i filozofii, istotne dla zrozumienia natury czasu.
Dzięki stypendium mogłem pracować z czołowymi amerykańskimi badaczami w mojej dziedzinie, w tym z prof. Nickiem Huggettem, oraz odwiedzić wiodące ośrodki filozofii nauki (Minneapolis, Notre-Dame). Praca w USA pokazała mi, czym w praktyce jest umiędzynarodowienie nauki i niewątpliwie była kołem zamachowym dalszej drogi naukowej – mówi Jakub Róg, który wkrótce po powrocie do Polski z wyróżnieniem obronił pracę doktorską na Uniwersytecie Warszawskim.
Joanna Novak na University of Alabama at Birmingham badała choroby płuc, takie jak włóknienie oraz nowe strategie terapeutyczne.
Od pierwszego dnia na UAB wiedziałam, że ten staż będzie wszystkim, o czym marzyłam, a nawet czymś więcej. Ludzie przyjęli mnie niezwykle serdecznie, laboratoria są świetnie wyposażone, a możliwości prowadzenia badań wydają się niemal nieograniczone – wspomina.
To tylko garść przykładów – co roku kilkadziesiąt osób otrzymuje prestiżowy grant Fundacji Kościuszkowskiej. Ale stypendia to nie tylko praca badawcza, artystyczna, dydaktyczna. To również możliwość poznania Ameryki od kuchni – ludzi, życia codziennego, kultury, polityki. Wiem o tym z własnego doświadczenia, dlatego szczerze zachęcam do spróbowania swoich sił i aplikowania do programu Exchange to the US.
Jako stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej prowadziłam badania w ośrodku Program on Extremism na George Washington University. Zajmowałam się wpływem nowych technologii (głównie AI) na radykalizację i poszukiwaniem najskuteczniejszych metod przeciwdziałania ekstremizmowi. Byłam w Waszyngtonie w szczególnym momencie – tuż przed wyborami prezydenckimi. Z bliska obserwowałam kampanię, rosnącą polaryzację i napięcia społeczne, czyli zjawiska mocno związane z moimi zainteresowaniami naukowymi. Dla badaczki stosunków międzynarodowych i bezpieczeństwa możliwość obserwowania tych procesów na miejscu, była bezcenna.
Z perspektywy widzę też, jak ogromne znaczenie ma nasza sieć absolwentek i absolwentów. Wśród stypendystów są osoby reprezentujące wiele instytucji naukowych i kulturalnych oraz najróżniejsze dziedziny. Stypendyści to naturalni ambasadorzy umiędzynarodowienia polskiej nauki, wielu z nich kontynuuje współpracę z amerykańskimi ośrodkami, a stypendia są często początkiem kolejnych wspólnych przedsięwzięć, z których korzysta cała uczelnia, instytut czy instytucja kultury. To wartość dodana płynąca z programów Fundacji, która jest równie istotna co sama realizacja projektów. Stypendia są bowiem de facto elementem dyplomacji publicznej i wzmacniają dobrą współpracę pomiędzy Polską a USA – nie tylko w środowisku akademickim.
Exchange to the US
Nabór w programie Exchange to the US na rok akademicki 2027/28 trwa do 30 listopada 2026. Program jest otwarty dla osób posiadających polskie obywatelstwo, reprezentujących wszystkie dziedziny nauki i sztuki. O stypendium mogą ubiegać się osoby na różnych etapach kariery akademickiej i badawczej – od doktoratu po zaawansowany etap kariery podoktorskiej – a także osoby prowadzące działalność dydaktyczną i artystyczną. Regulamin i formularz aplikacyjny: www.thekf.org.
dr Katarzyna Maniszewska
Autorka jest związana z Uniwersytetem Civitas i Uniwersytetem w Białymstoku, sprawuje funkcję prezeski w Stowarzyszeniu Stypendystów Fundacji Kościuszkowskiej
Cytowane w artykule wypowiedzi, za wyjątkiem dr. Jakuba Roga, pochodzą z publikacji wydanej na 100-lecie Fundacji Kościuszkowskiej w 2025 roku: https://thekf.org/app/uploads/2026/01/newsletter-2025.pdf
