W jaki sposób zanieczyszczenie środowiska wpływa na zdrowie mózgu na przestrzeni całego życia – zbadają to naukowcy biorący udział w międzynarodowym projekcie SHIELD, w tym m.in. zespół prof. Marcina Szweda z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Związek między zanieczyszczeniem powietrza a rozwojem chorób układu oddechowego, sercowo-naczyniowego czy nowotworów, jest powszechnie znany. Coraz więcej danych wskazuje jednak również na zależność między ekspozycją na zanieczyszczenia a rozwojem i funkcjonowaniem mózgu, a także ryzykiem wystąpienia chorób neurorozwojowych i neurodegeneracyjnych, takich jak ADHD czy demencja. Dotychczasowa wiedza na ten temat pozostaje jednak fragmentaryczna. Projekt SHIELD ma na celu lepsze poznanie tych zależności z uwzględnieniem całego cyklu życia człowieka – od okresu prenatalnego aż po późną dorosłość.
Naukowcy będą analizować, w jaki sposób ekspozycja na różnego rodzaju zanieczyszczenia może wpływać na rozwój i starzenie się mózgu. Szczególna uwaga zostanie poświęcona temu, jak czynniki środowiskowe współdziałają z uwarunkowaniami genetycznymi, biologicznymi i społecznymi, wpływając na indywidualną podatność na zaburzenia zdrowia mózgu.
W ramach projektu zostaną połączone dane pochodzące z dużych, długoterminowych badań, obejmujące m.in. informacje dotyczące funkcjonowania mózgu, procesów poznawczych, genetyki, stylu życia oraz ekspozycji na czynniki środowiskowe. Takie podejście pozwoli przeanalizować zmiany zachodzące w różnych okresach życia oraz zidentyfikować potencjalnie modyfikowalne czynniki ryzyka. Istotnym elementem projektu będzie również zbadanie zależności pomiędzy genomem a ekspozomem, czyli całokształtem czynników środowiskowych, na które człowiek jest narażony w ciągu życia. Pozwoli to lepiej zrozumieć, dlaczego podobna ekspozycja może mieć różne konsekwencje dla zdrowia mózgu u różnych osób.
SHIELD ma nie tylko pogłębić wiedzę na temat wpływu środowiska na mózg, ale również przełożyć wyniki badań na praktyczne rozwiązania. Jednym z celów jest opracowanie europejskiego planu działań na rzecz ochrony zdrowia mózgu, uwzględniającego różnice związane z wiekiem oraz nierówności zdrowotne. Wyniki projektu mogą w przyszłości przyczynić się do lepszego zapobiegania chorobom mózgu, skuteczniejszego ograniczania czynników ryzyka związanych z zanieczyszczeniem środowiska oraz kształtowania polityk zdrowotnych opartych na wynikach badań naukowych.
Projekt „SHIELD – Sources of Health Inequalities from Environmental pollution in Lifespan brain Development” zrealizują zespoły badawcze z Polski, Norwegii, Szwecji, Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Belgii, Holandii i Hiszpanii. Liderem konsorcjum jest Uniwersytet w Oslo. Nasz kraj reprezentuje w tym gronie zespół prof. Marcina Szweda z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prof. Szwed od 2019 roku kieruje projektem Neurosmog, którego celem jest zbadanie wpływu zanieczyszczeń powietrza na rozwijający się mózg dzieci w wieku szkolnym.
MK, źródło: UJ