Dr Agata Błoch z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN została laureatką XX edycji konkursu o Nagrodę im. Artura Rojszczaka, tragicznie zmarłego filozofa, jednego z założycieli i głównych animatorów Klubu Stypendystów Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej.
Do finału zakwalifikowano trzy badaczki, – dr Agatę Błoch, dr Maję Szymczak i dr Marikę Turek – które w miniony weekend w Kazimierzu Dolnym, podczas Zjazdu Klubu Stypendystów Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, zaprezentowały swoje naukowe i pozanaukowe pasje oraz osiągnięcia. Następnie uczestnicy wydarzenia drogą głosowania dokonali wyboru osoby, do której trafiła statuetka i nagroda w wysokości 5 tys. zł.
Tegoroczną laureatką została dr Agata Błoch z Zakładu Atlasu Historycznego w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN. Została nagrodzona za działania na rzecz uwidaczniania głosów grup marginalizowanych Globalnego Południa w badaniach naukowych i debacie publicznej.
Ukończyła studia na Uniwersytecie Warszawskim (latynoamerykanistyka) oraz Uniwersytecie NOVA w Lizbonie (historia imperium portugalskiego). W 2021 roku obroniła pracą doktorską „Grupy podporządkowane w kolonialnym imperium portugalskim w perspektywie sieciowej”. Prowadzi badania nad historią i współczesnymi konsekwencjami kolonializmu. Jej dorobek łączy perspektywę historii globalnej, studiów postkolonialnych i humanistyki cyfrowej, wnosząc istotny, dekolonialny wkład do międzynarodowych badań nad nierównościami Globalnego Południa.
Szczególne znaczenie mają jej publikacje książkowe popularyzujące doświadczenia społeczności wykluczonych w różnych kontekstach kulturowych: „Marginalizados”, „Wolni i Zniewoleni”, oraz „Cabo Verde: Paraíso do Atlântico”. Prace te łączą rzetelną analizę historyczną z wrażliwością społeczną, przyczyniając się do poszerzania świadomości społecznej na temat dziedzictwa niewolnictwa, przemocy strukturalnej oraz mechanizmów marginalizacji i wykluczenia. Na szczególne podkreślenie zasługują także artykuły w prestiżowych czasopismach i tomach zbiorowych. Wśród nich, między innymi, w „The Journal of African History” zaproponowała nowatorską analizę afrykańskich archiwów kolonialnych, ujawniając systemowe uprzedzenia w procesach digitalizacji oraz ograniczenia modeli sztucznej inteligencji nieprzystosowanych do afrykańskich korpusów historycznych. W „Journal of
History” oraz w tomie „The Digital Black Atlantic” rozwinęła badania nad społecznymi sieciami komunikacji osób zniewolonych, wyzwoleńców, ludności rdzennej i afrykańskiej w portugalskim imperium atlantyckim, rekonstruując ich sprawczość mimo strukturalnej opresji. Artykuł w „Social Networks” wniósł innowacyjny wkład metodologiczny, łącząc analizę sieciową z historią nowożytną.
W projektach poświęconych Globalnemu Południu rozwija interdyscyplinarne badania nad przepływami informacji, komunikacją i kryzysami w świecie nowożytnym, reinterpretując te procesy z perspektywy społeczności podporządkowanych oraz krytycznie podważając eurocentryczne modele opisu przeszłości i produkcji wiedzy, dążąc do sprawiedliwości epistemicznej i realnej zmiany sposobu opowiadania historii kolonialnej. Równolegle prowadzi działalność popularyzatorską.
Jej istotnym osiągnięciem interdyscyplinarnym jest stworzenie MAPE Engine, narzędzia AI wspierającego krytyczną analizę archiwów kolonialnych poza ograniczeniami dawnych kategorii administracyjnych, uhonorowanego Dyplomem Uznania Universidade Jean Piaget (Republika Zielonego Przylądka). W działalności dydaktycznej prowadziła liczne kursy w czterech językach, kształtując kompetencje międzykulturowe, krytyczne myślenie oraz wrażliwość na kolonialne uwarunkowania produkcji wiedzy i potrzebę dekolonizacji narracji historycznych. Była współorganizatorką międzynarodowego kongresu Mundos Indígenas w Polsce poświęconego globalnej współpracy w badaniach nad rdzennymi społecznościami, na które zaprosiła do Warszawy przedstawicieli rdzennych grup Tupinambá, Wapichana, Potiguara i Tarairiú. W projekcie OPUS/NCN zatrudniła jako senior researcher rdzenną badaczkę i aktywistkę. Jest organizatorką międzynarodowego warsztatu „Non-European Approaches in European Academia”, który służy wypracowaniu praktycznych strategii dekolonizacji metod badawczych.
Nagroda im. Artura Rojszczaka przyznawana jest młodym uczonym, którzy obronili pracę doktorską w ciągu ostatnich siedmiu lat od złożenia wniosku. Laureaci muszą wyróżniać się humanistyczną postawą, uczciwością i pasją naukową, osiągnięciami w pracy badawczej (w dowolnej dziedzinie), dydaktycznej lub społecznej, oraz umiejętnościami przekraczania granic swojej specjalizacji. Kandydatów zgłaszają członkowie Klubu na podstawie informacji własnych i przekazanych im przez środowisko naukowe.
Nagrodę ustanowiono dla upamiętnienia tragicznie zmarłego dr. Artura Rojszczaka, jednego z założycieli Klubu Stypendystów Zagranicznych FNP. Był filozofem analitycznym i historykiem filozofii, znawcą pism i tradycji Franza Brentany. Obronił doktorat pod kierownictwem Jana Woleńskiego w 1997 roku. Pracował kolejno na Uniwersytecie Jagiellońskim, Salzburskim (1994) i na State University of New York. Dzięki stypendium Fundacji na rzecz Nauki Polskiej prowadził także badania na Uniwersytecie Buffalo (1998–99). W 1999 roku współorganizował XI Międzynarodowy Kongres Logiki, Metodologii i Filozofii Nauki (11th International Congress of Logic Methodology and Philosophy of Science) w Krakowie.
Mariusz Karwowski
Jak napisano, Pan Dr Rojszczak Cyt."W 1999 roku współorganizował XI Międzynarodowy Kongres Logiki, Metodologii i Filozofii Nauki (11th International Congress of Logic Methodology and Philosophy of Science) w Krakowie."
DOBRZE pamiętam tamten czas, gdyż przygotowywałem się wtedy na egzamin wstępny na studia doktoranckie. Gdy dowiedziałem się parę lat później, że Dr Rojszczak został zamordowany, cóż... "zamurowało" mnie, jak chyba zresztą każdego.