Po raz pierwszy w historii Polska będzie gospodarzem dorocznego spotkania organizacji zrzeszającej menadżerów narodowych programów antarktycznych. Tegoroczny COMNAP zaplanowano na początek sierpnia w Warszawie.
W logistyce polarnej działa dziś w skali całego globu blisko 1500 specjalistów. Tworzą warunki do prowadzenia badań polarnych, odpowiadają także za funkcjonowanie stacji badawczych, flot transportowych, zaopatrzenia, bezpieczeństwa i infrastruktury w najbardziej ekstremalnych warunkach na Ziemi.
O tym, że utrzymanie całorocznej stacji badawczej w sercu Antarktyki to wyzwanie porównywalne z zarządzaniem bazą kosmiczną, zdążyła się przekonać Agnieszka Kruszewska, dyrektorka ds. administracyjnych Instytutu Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk. Od 2012 roku z ramienia instytutu odpowiada za funkcjonowanie Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego.
Stacja polarna to organizm, który musi działać w pełni samowystarczalnie. Od przysłowiowego jajka po sprzęt geofizyczny – wszystko musi być przewidziane, spakowane, dostarczone i działać bez serwisu przez wiele miesięcy – opisuje szeroki zakres swoich obowiązków.
Logistyka polarna to nie tylko transport. To również rekrutacja i przygotowanie ludzi, którzy na rok odcięci będą od świata. Polska stacja znajduje się na Wyspie Króla Jerzego, w archipelagu Szetlandów Południowych, jednym z najgęściej „zaludnionych” przez ludzi rejonów Antarktyki. Działa tam kilkanaście placówek różnych państw.
Tam nie wystarczy być świetnym specjalistą. Trzeba też umieć żyć z grupą w izolacji, bez świeżych owoców i bez możliwości wyjścia z pracy, bo mieszka się tam, gdzie się pracuje – tłumaczy.
Każda osoba przechodzi testy psychologiczne, intensywne szkolenia i bierze udział w treningach symulacyjnych. Pomoc psychologiczna jest dostępna również na miejscu. Na stacji obowiązują rygorystyczne procedury bezpieczeństwa. Nawet drzwi muszą otwierać się do środka, w przeciwnym razie mogłyby zostać zablokowane przez zaspy śnieżne. Zapasy gromadzi się na wiele miesięcy, z myślą o sytuacjach kryzysowych, takich jak sztormy, awarie czy zagrożenia sejsmiczne.
Zarządzanie stacją to przewidywanie tego, co się może wydarzyć, zanim się wydarzy. To projektowanie rzeczywistości, w której ludzie mają przetrwać i pracować – mówi Kruszewska, która od 10 lat zasiada w zarządzie Polskiego Konsorcjum Polarnego.
Naturalne laboratorium
Utrzymywana przez Polskę całoroczna stacja badawcza zlokalizowana na Wyspie Króla Jerzego, funkcjonuje nieprzerwanie od 1977 roku. To jedno z najdłużej działających laboratoriów polarnych w rejonie Antarktyki Zachodniej. Każdego roku zespoły naukowe prowadzą tam monitoringi środowiskowe, badania klimatyczne, geofizyczne i biologiczne. To dane, które stają się podstawą dla badań naukowych, także w obszarze zmian klimatycznych.
Antarktyka to naturalne laboratorium. Każdy zebrany tam pomiar może pomóc nam zrozumieć, co dzieje się z naszym światem – podkreśla i dodaje, że zarządzanie stacją to dla niej nie tylko obowiązek zawodowy, lecz również pasja i misja.
W ostatnich latach zespół stacji zmagał się z dodatkowymi wyzwaniami, w tym z koniecznością modernizacji infrastruktury oraz ochroną przyrody przed presją masowej turystyki i zagrożeniem ptasiej grypy. Polska jako sygnatariusz Układu Antarktycznego i członek Council of Managers of National Antarctic Programs (COMNAP), aktywnie uczestniczy w pracach międzynarodowych grup roboczych, które zajmują się standardami środowiskowymi i operacyjnymi.
Obecność Polski w Antarktyce to nie tylko prestiż związany z udziałem w globalnej nauce. To szansa na wpływ na międzynarodowe decyzje, na odpowiedzialny udział w ochronie najbardziej unikalnego ekosystemu Ziemi. Na końcu świata też trzeba myśleć o etyce, odpowiedzialności i przyszłości – zwraca uwagę Kruszewska.
Premierowo nad Wisłą
W tym roku, po raz pierwszy w historii, gospodarzem dorocznego spotkania organizacji zrzeszającej menadżerów narodowych programów antarktycznych będzie Polska. COMNAP to jedyna międzynarodowa platforma wymiany wiedzy i współpracy między menadżerami programów antarktycznych. Zrzesza przedstawicieli ponad 30 państw, od Stanów Zjednoczonych, przez Koreę Południową, po Chile. Działalność organizacji koncentruje się wokół zapewnienia bezpiecznych i zrównoważonych warunków dla prowadzenia badań naukowych. Doroczne spotkania obejmują m.in. koordynację tras statków i samolotów, uzgadnianie modernizacji infrastruktury, wymianę informacji o sprzęcie technicznym, procedurach ratunkowych i ochronie środowiska.
Antarktyka działa jak system naczyń połączonych. Logistyka na końcu świata to wspólna odpowiedzialność za Antarktykę, a ta nie wybacza improwizacji. Wszystko musi być zaplanowane: transport, zapasy, infrastruktura, dobór ludzi. Ale właśnie dlatego obecność Polski tam, z całoroczną stacją badawczą, to dowód naszej sprawczości i partnerstwa w systemie – podkreśla Kruszewska..
Udział Polski w COMNAP ma długą tradycję. Zespół ludzi pracujących dla Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego należy do najbardziej aktywnych uczestników grup regionalnych i eksperckich, m.in. w zakresie infrastruktury, bezpieczeństwa, rekrutacji i wspierania badań środowiskowych. Polska od 1977 roku ma status strony konsultatywnej Układu Antarktycznego, czyli współdecydowania o zasadach funkcjonowania Antarktyki. To status przyznawany tylko państwom aktywnie prowadzącym całoroczne badania naukowe.
W nadchodzących latach Polska planuje dalsze wzmacnianie swojej obecności logistycznej i naukowej w regionie. Modernizacja zaplecza technicznego Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego, rozwój kompetencji operacyjnych oraz zaangażowanie w projekty międzynarodowe mają służyć nie tylko polskim badaczom, ale całej globalnej społeczności naukowej.
Wybór Warszawy na miejsce tegorocznego spotkania menadżerów narodowych programów antarktycznych stanowi nie tylko organizacyjne wyróżnienie, ale także okazję do podkreślenia znaczenia polskiej obecności na południowym krańcu świata – podsumowuje Agnieszka Kruszewska, która w latach 2017–2021 pełniła rolę wiceprzewodniczącej COMNAP.
Spotkanie Council of Managers of National Antarctic Programs, które zgromadzi kierowników stacji badawczych i ekspertów logistyki polarnej z całego świata, odbędzie się w dniach 5–8 sierpnia. Honorowy patronat nad wydarzeniem objął Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy.
MK