Jak przygotować historyczne centra miast na coraz częstsze fale upałów i intensywne opady deszczu, zachowując przy tym zabytkowy charakter tych miejsc? Odpowiedzi na to pytanie dostarcza projekt RE-PUBLIC SPACES, którego liderem jest Politechnika Lubelska.
Projekt połączył samorządy, uczelnie i instytucje eksperckie z Polski, Włoch, Słowenii i Chorwacji. Celem współpracy było opracowanie i przetestowanie praktycznych rozwiązań zwiększających odporność historycznych przestrzeni publicznych na skutki zmian klimatu. Szczególnie trudna jest sytuacja dziedzińców, ponieważ brakuje jasnej strategii zarządzania tymi przestrzeniami. Bez odpowiedniej rewitalizacji klimatycznej i nowego podejścia w ich organizacji, zmiany klimatu staną się coraz bardziej odczuwalne przez mieszkańców.
Efektem projektu są cztery pilotażowe inwestycje, pokazujące, że ochrona dziedzictwa kulturowego może skutecznie iść w parze z adaptacją miast do nowych wyzwań klimatycznych.
Podwórko, które zatrzymuje deszczówkę
Najbardziej spektakularny rezultat to pilotaż zrealizowany przy ul. Traugutta 8 w Łodzi. Historyczny dziedziniec o powierzchni 283,8 metrów kwadratowych przed rozpoczęciem inwestycji był niemal całkowicie pokryty betonem. Woda opadowa była natychmiast odprowadzana do kanalizacji, a brak zieleni powodował silne nagrzewanie się przestrzeni w okresie letnim.
W ramach projektu opracowano koncepcję „Water Catcher Courtyard” – podwórka zatrzymującego wodę opadową. Usunięto znaczną część nieprzepuszczalnych nawierzchni, dzięki czemu obecnie niemal połowę powierzchni stanowią nawierzchnie przepuszczalne umożliwiające infiltrację wody do gruntu. Powstały nowe rabaty z roślinnością dobraną do warunków zacienionego śródmiejskiego podwórka, która kwitnie od wiosny do jesieni i tworzy siedliska dla owadów zapylających oraz ptaków.
W ramach inwestycji powstał system gospodarowania wodami opadowymi. Deszczówka z dachów trafia do czterech zbiorników retencyjnych o łącznej pojemności 2600 litrów, skąd wykorzystywana jest do podlewania roślin. Dodatkowo przez dziedziniec poprowadzono charakterystyczną „suchą rzekę” – kamienne koryto spowalniające odpływ wody podczas intensywnych opadów i umożliwiające jej stopniowe wsiąkanie do gruntu. Dzięki temu zmniejszono obciążenie kanalizacji deszczowej, zwiększono lokalną retencję oraz poprawiono mikroklimat podwórka.
Rewitalizacja objęła również stworzenie przyjaznej przestrzeni dla mieszkańców. Pojawiły się ławki, stojaki rowerowe, nowe energooszczędne oświetlenie oraz elementy małej architektury. Jednocześnie zachowano historyczny charakter miejsca, dostosowując wszystkie rozwiązania do wymagań konserwatorskich.
Inwestycja obejmowała także remont miejskiej kamienicy przy ul. Traugutta 8 – wykonano izolację fundamentów, wyremontowano dach, elewację i prześwit bramowy, zmodernizowano kanalizację deszczową oraz instalację nawadniającą. Łączna wartość przedsięwzięcia przekroczyła 2,4 mln zł, z czego blisko 790 tys. zł pochłonęły działania realizowane w ramach projektu RE-PUBLIC SPACES, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
Wspólne rozwiązania dla miast Europy Środkowej
Międzynarodowe konsorcjum RE-PUBLIC SPACES skupia 9 partnerów z czterech państw, w tym instytucji naukowych z Włoch (Fondazione LINKS), Chorwacji (Energy institute Hrvoje Požar) i Słowenii (University of Ljubljana). Prace koordynują badacze z Katedry Konserwacji Zabytków Wydziału Budownictwa i Architektury Politechniki Lubelskiej.
Przed rozpoczęciem prac w Łodzi eksperci Politechniki wykonali szczegółową inwentaryzację z wykorzystaniem skanowania laserowego 3D oraz technologii dronowych, tworząc precyzyjny model cyfrowy podwórka. Pozwoliło to zaprojektować rozwiązania dostosowane zarówno do wymagań konserwatorskich, jak i wyzwań związanych ze zmianami klimatu.
Oprócz Łodzi inwestycje zostały zrealizowane również w Pinerolo (Włochy) i Velenje (Słowenia), natomiast realizacja pilotażu w Osijeku (Chorwacja) znajduje się na końcowym etapie wdrażania. Każde z miast odpowiadało na inne wyzwania klimatyczne, jednak wszystkie rozwiązania zostały opracowane według wspólnej metodologii przygotowanej przez partnerów projektu. Istotnym elementem projektu było także zaangażowanie mieszkańców. We wszystkich miastach przeprowadzono konsultacje społeczne, warsztaty, spacery badawcze i spotkania z interesariuszami, dzięki którym mieszkańcy współdecydowali o kierunku zmian i funkcjach rewitalizowanych przestrzeni.
Projekt RE-PUBLIC SPACES pokazuje, że nawet niewielkie historyczne podwórka mogą stać się ważnym elementem miejskiego systemu adaptacji do zmian klimatu. Wypracowane rozwiązania stanowią praktyczne rekomendacje dla samorządów planujących rewitalizację historycznych przestrzeni publicznych i będą mogły być wykorzystywane przez kolejne miasta w Polsce i Europie Środkowej – przekonują naukowcy.
Budżet projektu wynosi 1,5 mln euro. Środki pochodzą z programu naukowo-wdrożeniowego Interreg Central Europe, którego celem jest znalezienie najlepszych rozwiązań dla wspólnych wyzwań, takich jak zmiany klimatyczne czy transformacja cyfrowa.
MK, źródło: PL
