Aktualności
Instytuty naukowe
23 Lipca
Fot. Mikołaj Kuras
Opublikowano: 2025-07-23

Nowy instytut PAN coraz bliżej

W Toruniu podpisano porozumienie między władzami samorządowymi województwa kujawsko-pomorskiego a Polską Akademią Nauk w sprawie utworzenia Międzynarodowego Instytutu Chemii Analitycznej PAN. Jednostka będzie prowadziła badania naukowe i prace badawczo-rozwojowe w dziedzinie ochrony środowiska, zdrowia i bezpieczeństwa żywności.

O inicjatywie informowaliśmy jako pierwsi na początku czerwca. Właśnie wtedy na biurko prezesa PAN trafiły pozytywne opinie dotyczące powołania trzech nowych placówek. Rekomendacje przedstawiły utworzone specjalnie w tym celu zespoły. Wszystkie placówki mają działać w ramach Wydziału III Nauk Ścisłych i Nauk o Ziemi PAN.

Jedna z tych propozycji to właśnie Międzynarodowy Instytut Chemii Analitycznej PAN. Porozumienie w sprawie jego utworzenia podpisali: Piotr Całbecki – marszałek województwa kujawsko-pomorskiego, prof. Bogusław Buszewski – prezes Kujawsko-Pomorskiego Centrum Naukowo-Technologicznego im. Jana Czochralskiego, prof. Marek Konarzewski – prezes PAN oraz prof. Mirosława Ostrowska – wiceprezes PAN. Będzie to pierwsza w Polsce jednostka poświęcona w całości chemii analitycznej – dziedziny niezwykle ważnej dla ochrony zdrowia, środowiska oraz rozwoju technologii diagnostycznych i przemysłowych.

To pierwszy instytut PAN w tej części Polski. Wypełnimy tym samym mapę naukową kraju, ale przede wszystkim mapę kompetencyjną, bo nowa jednostka połączy nauki podstawowe, które wyjaśniają świat, z badaniami aplikacyjnymi i budowaniem pomostów z przemysłem – zapowiada prezes Polskiej Akademii Nauk.

Zakres działalności instytutu obejmie zagadnienia związane z jakością powietrza i żywności, toksykologią środowiskową, oceną ryzyka chemicznego oraz badaniami nad substancjami szkodliwymi obecnymi w środowisku i produktach konsumenckich. Celem powstającej placówki jest nie tylko prowadzenie badań naukowych na najwyższym poziomie, ale również wdrażanie ich efektów do praktyki gospodarczej i społecznej.

Ten projekt stanowi odpowiedź na rosnące potrzeby w zakresie badań interdyscyplinarnych, łączących chemię analityczną z aktualnymi wyzwaniami cywilizacyjnymi. Dzięki nowoczesnej infrastrukturze badawczej oraz ścisłej współpracy z lokalnym i międzynarodowym środowiskiem naukowym, mamy szansę stać się jednym z kluczowych ośrodków naukowych w Europie Środkowo-Wschodniej – podkreśla prof. Bogusław Buszewski, twórca polskiej szkoły chromatografii i pomysłodawca nowej placówki.

Wedle założeń Międzynarodowy Instytut Chemii Analitycznej PAN docelowo będzie miał rozproszoną strukturę organizacyjną. Główna siedziba i centralne laboratorium zlokalizowane zostaną w Toruniu, a oddziały powstaną w Gdańsku (analiza morza i ekoanalityka, metrologia), Białymstoku (analiza specjacyjna i analityka farmaceutyczna), Warszawie (materiały odniesienia, elektrochemia, certyfikacja), Lublinie (analiza fitochemiczna, analiza żywności), Krakowie (analityka sądowa i toksykologiczna, elektrochemia), Łodzi (analityka przemysłowa), Poznaniu (chemia materiałowa i biokompozyty, chemia kosmetyczna) i Wrocławiu (analityka i chemia rolna).

W instytucie realizowane mają być badania ukierunkowane na opis procesów zachodzących w organizmach żywych i w środowisku oraz poznawanie mechanizmów tych procesów. Naukowcy opracują nowatorskie protokoły analityczne pozwalające na prowadzenie przełomowych badań procesów metabolicznych na poziomie komórkowym. Przygotowywane będą także niestandardowe scenariusze badawcze pozwalające na poznanie i wyjaśnienie procesów zachodzących w środowisku, od układów ekosystemu, poprzez organizmy, aż do poziomu komórkowego. Planuje się także wytwarzanie wzorców substancji chemicznych do specyficznych i unikatowych pomiarów wspomagających badania multiomiczne i opracowanie specyficznych preparatów farmaceutycznych.

Marzenia trzeba mieć! Środowisko, jakość żywności, zdrowie – te trzy elementy zapewniają postęp cywilizacyjny. Łączenie badań podstawowych i badań aplikacyjnych oraz możliwość współdziałania z podmiotami biznesowymi, małymi i średnimi przedsiębiorstwami, dają szansę realizacji ambitnych planów – dodaje prof. Buszewski.

W myśl podpisanego porozumienia samorząd województwa zadba o stronę materialną przedsięwzięcia (baza lokalowa, środki z programu regionalnego na stworzenie infrastruktury badawczej, udostępnienie istniejących zasobów laboratoryjnych i technicznych). Po stronie Centrum Czochralskiego leży m.in. stworzenie infrastruktury badawczej w ramach projektu finansowanego ze środków Funduszy Europejskich dla Kujaw i Pomorza (w partnerstwie z samorządem województwa). Zabezpieczono na ten cel 38 mln euro. Polska Akademia Nauk  odpowiada z kolei za przeprowadzenie procedury prawnej prowadzącej do powołania instytutu. W ocenie prezesa PAN powinno to nastąpić w przyszłym roku, po ostatecznej decyzji Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Przypomnijmy, że w kolejce do utworzenia czekają także Międzynarodowy Instytut Nauk Obliczeniowych i Matematycznych PAN oraz Instytut Astrofizyki Cząstek Astrocent PAN.

MK, źródło: UMWKP, PAN

Dyskusja (9 komentarzy)
  • ~Anonim 08.10.2025 08:39

    Zakładamy nowe, a między czasie dobijamy stare. BRAWO!!

  • ~Aaaa 25.07.2025 12:55

    a ja kierownik jednej z podjednostek odejdzie z tego świata, to jak będą uzupełniane luki? konkurs, spadek labu?
    i gdzie te laby są? przecież one już muszą być w strukturach innych jednostek? chyba nikt nie ma labu w garażu, z całym sprzętem, administracją, dział zamówień, HR itd... zaraz będa płacze, że nie mogą prowadzić badań, bo nic nie działa...
    nowe instytuty powinny powstawać, ale nie takie patchworkowe... to jakaś kolejna patologia o polsku

  • ~Ferdynand 24.07.2025 15:32

    Trzeba powołać koordynatora do nadzoru na placówkami zaangażowanymi w projekt. Niestety erek już jest zajęty.

  • ~Marcin Przewloka 23.07.2025 15:53

    Poniewaz sie nie znam, wiec sie zapytam: czy wyraz "Międzynarodowy" w nazwie cos zmienia? Co on w praktyce oznacza?
    Ja rozumiem, ze zwykle instytuty PAN (bez "międzynarodowy" w nazwie) tez moga zatrudniac osoby miedzynarodowe.
    Na czym wiec polega roznica?

    I dodam jeszcze obserwacje.
    W nauce zachodniej nie zauwazylem na razie tendencji do tworzenia instytucji z "rozproszoną strukturą organizacyjną". I tez nie bardzo takiej struktury rozumiem.
    Istota pracy instytutu jest to, ze jest on w jednym miejscu. Naukowcy codziennie spotykaja sie gdzies na korytarzu, przypadkowo, czy w labie, i rozmawiaja, interaguja. Uczestnicza wspolnie w seminariach, a po seminariach dalej dyskutuja. Chodza razem na kawe, albo cos zjesc, i dalej dyskutuja. W czasie rzeczywistym i fizycznie prowadza wiele wspolnych aktywnosci, bardzo czesto sie spotykaja i wymieniaja pomyslami. W "instytucie rozproszonym" ta czesc pracy naukowej nie istnieje, nie wiem wiec do konca w jakim sensie ta instytucja to jeden i ten sam instytut. Wspolne finansowanie - tak, jest to mozliwe. Wspolne robienie nauki - nie bardzo. W tym sensie ten instytut nie bedzie sie zapewne roznil od zwyklych interakcji pomiedzy grupami naukowymi pracujacymi w roznych instytucjach (np. w innych krajach), ktore po prostu ze soba wspolpracuja. To oczywiscie jest swietnie i tak wlasnie nauka jest wspolczesnie robiona, ale do tego nie jest potrzebny nowy instytut.
    Pewnie czegos nie zauwazam, tylko czego?

    • ~Profesor PAN 23.07.2025 16:46

      Już zapomniał pan ojczyznę, co? My bardzo dobrze wiemy, po co ten instytut powstał. Niżej jest dość detalicznie opisane.

    • ~Dwa w jednym 23.07.2025 16:29

      O nie rozumie, robi się to samo tu i tam, a pensje idą z dwóch źródeł. Dwa w jednym, jak szampon, w PAN w krajowym i międzynarodowym.

  • ~Profesor PAN 23.07.2025 09:43

    Czyli głodzimy już istniejące instytuty PAN a pieniążki dajemy nowemu? Ja na miejscu dzierżycieli nowych wspaniałych posad w nowym wspaniałym instytucie bym się tak nie cieszył, za rok będzie on już stary i spotka go ta sama nędza co pozostałe. A przez rok w PANie nie da się specjalnie nachapać. Choć pewnie lepszy rydz niż nic.

    • ~My PANY 23.07.2025 11:53

      Cieszyć nie cieszyć, ale nadymać się będziemy, jacy to my wielcy naukowcy, światowej sławy, bo PANY, No nie? A dziadostwo w instytutach PAN już jest i nie zanosi się na poprawę.

  • ~janek 23.07.2025 08:59

    "Wedle założeń Międzynarodowy Instytut Chemii Analitycznej PAN docelowo będzie miał rozproszoną strukturę organizacyjną. Główna siedziba i centralne laboratorium zlokalizowane zostaną w Toruniu, a oddziały powstaną w Gdańsku (analiza morza i ekoanalityka, metrologia), Białymstoku (analiza specjacyjna i analityka farmaceutyczna), Warszawie (materiały odniesienia, elektrochemia, certyfikacja), Lublinie (analiza fitochemiczna, analiza żywności), Krakowie (analityka sądowa i toksykologiczna, elektrochemia), Łodzi (analityka przemysłowa), Poznaniu (chemia materiałowa i biokompozyty, chemia kosmetyczna) i Wrocławiu (analityka i chemia rolna)" - oczywiscie,eby przybyło ważnych kierowników jednostek i jednostek podjednostek bo przecież nie można po prostu działać na zasadzie współpracy z już działającymi ośrodkami:) Ludzie ludzie i jak ta nauka w Polsce ma się zmienić.