Naukowcy z siedmiu polskich jednostek badawczych uczestniczą w międzynarodowym projekcie ASCTRIS. Badają niewidzialne składniki atmosfery – od mikroskopijnych cząstek pyłu po śladowe ilości gazów. Obserwacje prowadzone są nawet do 20 kilometrów nad powierzchnią Ziemi.
Atmosfera to dynamiczny i złożony układ pełen unoszących się w nim mikroskopijnych cząstek, które mają fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania klimatu na Ziemi. Unoszące się w powietrzu aerozole, chmury czy gazy śladowe decydują o temperaturze, przejrzystości atmosfery i jakości powietrza, które wdychamy. Zrozumienie tych zjawisk wymaga stałych i precyzyjnych pomiarów prowadzonych w różnych częściach Europy. Odpowiedzią na to jest projekt ACTRIS (Aerosol, Clouds and Trace Gases Research Infrastructure), czyli ogólnoeuropejska infrastruktura badawcza zajmująca się kompleksową obserwacją atmosfery.
Liderem polskiego konsorcjum ACTRIS jest Uniwersytet Wrocławski, a w jego skład wchodzą także: Instytut Geofizyki PAN, Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Śląski oraz Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. Naukowcy z tych ośrodków badają, co naprawdę dzieje się w powietrzu nad naszymi głowami.
Obserwacje prowadzimy nawet do 20 kilometrów nad powierzchnią Ziemi, czyli w całym zakresie atmosfery, która wpływa na nasze życie – wyjaśnia dr hab. Bogdan Chojnicki z Pracowni Bioklimatologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. – Skupiamy się na pomiarach aerozoli, chmur i gazów śladowych, traktując atmosferę jako zintegrowany system bio-geo-chemiczny – dodaje.
ACTRIS zapewnia dostęp do wysokiej jakości danych dotyczących tzw. krótkożyciowych składników atmosfery – cząstek, które wpływają na klimat, zdrowie ludzi, jakość powietrza i produktywność ekosystemów. Dane te są także niezbędne do poprawnej interpretacji zdjęć satelitarnych.
Satelity „patrzą” na Ziemię przez atmosferę – jeśli dobrze rozumiemy, co się w niej znajduje, możemy lepiej analizować to, co widzimy z kosmosu – tłumaczy bioklimatolog UPP.
W ramach projektu rozbudowana została infrastruktura badawcza m.in. w torfowiskowej stacji doświadczalnej Rzecinie należącej do Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu Pracowni Bioklimatologii, która wcześniej realizowała m.in. projekt POLIMOS-ESA, stacja w Rzecinie może stać się jednym z kluczowych ośrodków ciągłych pomiarów atmosferycznych w Polsce.
Dzięki nowej infrastrukturze będziemy mogli prowadzić długoterminowe obserwacje aerozoli i chmur, co pozwoli na umieszczenie Rzecina na europejskiej mapie naukowej ACTRIS – podkreśla prof. Chojnicki.
ACTRIS Polska to sieć stacji badawczych zlokalizowanych w różnych typach środowiska. Uniwersytet Śląski prowadzi badania z wykorzystaniem balonów pomiarowych, Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Wrocławski koncentrują się na obserwacjach miejskich, zaś stacja UPP w Rzecinie umożliwia badania atmosfery w środowisku mniej przekształconym przez człowieka. Dzięki tej różnorodności możliwe jest monitorowanie zjawisk o szerokim zasięgu, takich jak napływ pyłu saharyjskiego czy sadzy z płonących terenów Kanady, Rosji i Ukrainy.
Projekt ACTRIS nie tylko integruje wiedzę o atmosferze, ale też łączy wysiłki badawcze wielu krajów i instytucji. Udział Polski w tym przedsięwzięciu to kolejny krok ku globalnej współpracy badawczej. Co więcej, część krajowych urządzeń pomiarowych włączona została do globalnych sieci obserwacyjnych zarządzanych m.in. przez NASA. Infrastruktura ACTRIS będzie miała również wpływ na rozwój potencjału badawczo-rozwojowego Polski, służąc nie tylko nauce, ale także administracji publicznej i sektorowi innowacji.
Placówki ACTRIS ERIC są zlokalizowane w 17 krajach: Austrii, Belgii, Bułgarii, Cyprze, Czechach, Danii, Finlandii, Francji, Niemczech, Włoszech, Holandii, Norwegii, Polsce, Rumunii, Hiszpanii, Szwecji i Szwajcarii. Siedzibą jest Finlandia, a dostępem do usług konsorcjum zarządzają Włosi.
Infrastrukturę badawczą ACTRIS powołano w 2011 roku. Dwa lata temu, decyzją Komisji Europejskiej, konsorcjum uzyskało status europejskiej infrastruktury badawczej ERIC (European Research Infrastructure Consortium). Tym samym 17 krajów założycielskich otworzyło dostęp do szerokiej gamy technologii, usług i zasobów w dziedzinie nauk o atmosferze. Naukowcy dołączający do ACTRIS mogą prowadzić multidyscyplinarne badania zarówno podstawowe, jak i stosowane.
MK, źródło: UPP