Nagroda im. Pierwszego Rektora Uniwersytetu Łódzkiego Prof. Tadeusza Kotarbińskiego to jedyne tego typu wyróżnienie w Polsce przyznawane naukowcom przez uczelnię. Uniwersytet Łódzki honoruje w ten sposób wybitne prace z zakresu nauk humanistycznych.
W jedenastej edycji konkursu zgłoszono 73 prace, spośród których do ścisłego finału wybrano pięć dzieł. Werdykt ogłoszono w niedzielę, 30 listopada, podczas gali w Filharmonii Łódzkiej. Za najlepszą pracę z zakresu humanistyki kapituła uznała książkę prof. Przemysława Czaplińskiego „Rozbieżne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976–2020”. Pozycja została wydana przez Wydawnictwo Literackie. To „trochę podręcznik, trochę przewodnik, multisynteza, quasi-monografia i historycznoliteracki monster truck w jednym”.
Książka liczy 850 stron, składa się z 17 rozdziałów, więc jej lektura jest aktem o podwyższonej szkodliwości społecznej – z właściwym sobie humorem rozpoczął podziękowania prof. Czapliński. – Jak poradzić sobie z moją książką? Spróbujcie Państwo włączyć cichą muzykę, zrobić sobie duży kubek kawy czy herbaty, wziąć książkę do ręki i nawet osiemset stron was nie przestraszy.
Dodał, że humanistyka traktowana jest dzisiaj jako nieproduktywna i nieweryfikowalna – z punktu widzenia nauk ścisłych nie jest nauką, a z punktu widzenia przemysłu jest mało pożyteczna.
W wypowiedziach sponsorów nagrody, które dziś usłyszeliśmy, pojawiała się przestroga, a jednocześnie wyraz wiary w to, że humanistyka jest w stanie przytrzymać rękę, powstrzymać zbyt pospieszny rozwój technologii, tak by ta technologiczna pętla nie zacisnęła się na społecznym gardle, tak aby ta utopia doskonałości nie okazała się zbyt doskonała dla człowieka. Ta funkcja ostrzegawcza jest niesłychanie istotna. Również dlatego, by próbować wiązać istniejące rozgardiasze w świecie, a więc całą tę wielość elementów: ludzi, przedmiotów, urządzeń, technologii w syntezy. Daje nam to możliwość zrozumienia różnorodnych perspektyw, z których dzisiejsze społeczeństwo powinno być oglądane i dzięki którym może ono dojść do głosu – mówił laureat.
„Rozbieżne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976–2020” to opowieść o najnowszej prozie – o wolności, jej granicach, o doświadczeniach społeczeństwa polskiego po 1976 roku. Książka pokazuje, jak literatura mierzy się z przemianami politycznymi, ekonomicznymi i kulturowymi, a jednocześnie jak kształtuje naszą wrażliwość i wyobraźnię.
Prof. Czapliński jest jednym z najwybitniejszych współczesnych polskich krytyków literackich. Pracuje na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W obszarze jego zainteresowań badawczych znajdują się: historia literatury XX i XXI wieku (ze szczególnym uwzględnieniem prozy); socjologia literatury (czytelnictwo; rynek książki; instytucje życia literackiego: nagrody literackie, czasopisma, ośrodki kształcenia); literatura jako medium (przemiany literatury – od twórczości ustnej, poprzez książkę papierową, do medium elektronicznego); przemiany sarmatyzmu w kulturze polskiej XX i XXI wieku; literatura i historia społecznych emocji (gniew, strach, duma, odraza, wstyd). Zasadniczym przedmiotem swoich zainteresowań uczynił konfrontację literatury z nowoczesnością i wynikające stąd problemy: konflikt modernizacji i tradycji, przemoc nowoczesna (wojna, obozy, Zagłada) jako narzędzie przebudowy człowieka i społeczeństwa, zanik i powrót utopii jako rezultaty kryzysu projektowania przyszłości. Jest laureatem Nagrody im. Kościelskich (1998), Nagrody im. Kazimierza Wyki (2004) i Nagrody im. Jana Długosza (2017). W 2016 roku został wybrany na członka-korespondenta Polskiej Akademii Nauk.
Decyzją kapituły wyróżnienia i nagrody w wysokości 3 tysięcy złotych otrzymały także pozostałe cztery osoby, których książki znalazły się w finale konkursu:
Na konkurs ustanowiony w 2015 roku przez Uniwersytet Łódzki wpłynęło dotąd blisko 700 prac z 200 ośrodków naukowych. W finałach wszystkich edycji znalazło się już 55 wybitnych książek. Dotychczasowi laureaci to: prof. Jan Strelau, dr hab. Ewa Kołodziejczyk, dr hab. Dorota Sajewska, prof. Andrzej Friszke, prof. Grzegorz Ziółkowski, prof. Jerzy Zajadło, dr hab. Zbigniew Szmyt, dr Maciej Świerkocki, dr Jakub Gałęziowski, prof. Andrzej Turowski.
Patronem nagrody jest prof. Tadeusz Kotarbiński, wybitny filozof, logik i etyk, przedstawiciel lwowsko-warszawskiej szkoły filozoficznej. Po II wojnie światowej przeniósł się do Łodzi, gdzie był jednym z założycieli Uniwersytetu Łódzkiego i został jego pierwszym rektorem. Najbardziej znanym dziełem prof. Kotarbińskiego jest „Traktat o dobrej robocie” poświęcony prakseologii, czyli teorii sprawnego działania. Patronat medialny nad konkursem sprawuje „Forum Akademickie”.
Mariusz Karwowski
Czy przedstawiciele nauki to widzą i/lub słyszą? Co tam wasze badania, laboratoria, eksperymenty, twierdzenia i dowody czy hipotezy i weryfikacje: wystarczy wyprodukować "trochę podręcznik, trochę przewodnik, multisynteza, quasi-monografia i historycznoliteracki monster truck w jednym" i już paradować z tytułami naukowymi na salonach. I żalić się, że "humanistyka traktowana jest dzisiaj jako nieproduktywna i nieweryfikowalna – z punktu widzenia nauk ścisłych nie jest nauką, a z punktu widzenia przemysłu jest mało pożyteczna".
I tylko z zasady przypomnę: humanistyka to nie nauka.
Cyt."Decyzją kapituły wyróżnienia i nagrody w wysokości 3 tysięcy złotych otrzymały także pozostałe cztery osoby, których książki znalazły się w finale konkursu:
[...]
dr hab. Przemysław Wiatr za „Peter Sloterdijk – ćwiczenia z prowokacji. Rzecz o niedogmatycznej teorii mediów”"
Przypomniała mi się "afera Sokala", w której główny bohater zastosował właśnie prowokację, publikując pracę pt."Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity (dosłownie Transgresja granic: ku transformatywnej hermeneutyce grawitacji kwantowej)".