Sprawy nauki

15 Maja

RGNiSW z poparciem dla akcji „3% dla nauki, 100% dla Polski”

Apelujemy o przerwanie trwającego od wielu lat systemowego niedofinansowania polskich badań naukowych i szkolnictwa wyższego (…) Nasz głos kierujemy do całej sceny politycznej, zwracając się o wspólne działanie w sprawie kluczowej dla przyszłości Polski i jej obywateli – napisała Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wyrażając poparcie dla akcji „3% dla nauki, 100% dla Polski”.

Od półtora tygodnia trwa akcja „3% dla nauki, 100% dla Polski”. W jej ramach zbierane są podpisy pod petycją o zwiększenie nakładów finansowych na naukę, w tym na badania podstawowe oraz pensje pracowników tego sektora, a także godziwe warunki dla studentów i doktorantów. Na apel odpowiedziało już blisko 13 tys. osób. Kulminacją przedsięwzięcia ma być organizowany 27 maja protest pod Sejmem, po którym petycja zostanie przekazana m.in. premierowi, a także szefom resortów: finansów oraz nauki i szkolnictwa wyższego.

W ubiegłym tygodniu poparcie dla postulatów wyraziło Prezydium Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich. Teraz podobnie postąpiła Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Gremium kierowane przez dr. hab. Marcina Pałysa przypomina, że inwestycja w naukę to nie koszt, lecz niezbędny fundament nowoczesnego państwa i silnej gospodarki.

Bez takiego finansowania (na poziomie 3% PKB – dop. MK) polskie ośrodki badawcze tracą najzdolniejszych ekspertów, a kraj – szansę na konkurencyjną i innowacyjną gospodarkę. Brak wsparcia finansowego powoduje, że najzdolniejsi i dobrze przygotowani do pracy absolwenci odpływają, najczęściej definitywnie, do ośrodków badawczych w innych krajach, tworząc innowacje, które Polska musi wtórnie kupować. Efektem niedostatku środków na badania i kształcenie w ostatnich dekadach jest jedno z ostatnich miejsc naszego kraju w UE pod względem innowacyjności – czytamy w najnowszej uchwale RGNiSW.

Rada zwraca uwagę, że również finansowanie badań podstawowych jest niewystarczające. Będące tego pokłosiem niskie współczynniki sukcesu w konkursach grantowych, mają – według RGNiSW – skutecznie zniechęcać badaczy do składania wniosków, a tym samym hamować rozwój nauki. Co więcej, podkreśla Rada, powoduje to też, że znaczna część wysiłku środowiska naukowego oraz zasobów systemu finansowania badań koncentruje się na obsłudze procedur konkursowych, a nie na realizacji samych prac badawczych.

Popierając inicjatywę „3% dla nauki, 100% dla Polski”, kolejny raz postulujemy, by naukę traktować jako priorytet i rację stanu. Nasz głos kierujemy do całej sceny politycznej, zwracając się o wspólne działanie w sprawie kluczowej dla przyszłości Polski i jej obywateli – kończy Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Jej szef już półtora roku temu w wypowiedzi dla „Forum Akademickiego” przekonywał, że wzrost nakładów na naukę, jeżeli tylko będzie odpowiednio duży, może dać znakomite rezultaty. Zwracał uwagę, że wprawdzie w niektórych europejskich krajach, ze względów oszczędnościowych, ogranicza się wydatki na naukę, ale właśnie dlatego, jeśli postąpilibyśmy odwrotnie i zainwestowali właśnie teraz w badania, mogłoby to dać o wiele mocniejsze rezultaty niż w jakimkolwiek innym czasie.

Zarówno raport Konferencji Rektorów Uczelni Ekonomicznych, jak i publikacja Instytutu Problemów Współczesnej Cywilizacji o działalności naukowej jako niedocenianym czynniku rozwoju cywilizacyjnego Polski, pokazały, że inwestycje prywatne, które stanowią element niezbędny do rozwoju nauki, uruchamiane są dopiero wtedy, kiedy nakłady publiczne przekroczą określoną granicę. To mniej więcej 1,5% PKB – od tego momentu można mówić o jakichkolwiek zachętach dla sektora prywatnego. Innymi słowy, dopiero po uzyskaniu „masy krytycznej” finansowania publicznego, rozpoczyna się na dobrą sprawę finansowanie prywatne. To pokazuje, że jeżeli nakłady są zbyt małe, stają się po prostu nieefektywne, dopiero powyżej pewnej granicy prowadzą do przyspieszenia rozwoju. Wszystko co poniżej tego progu, jest niczym innym jak zwykłym wydawaniem pieniędzy – mówił dr hab. Marcin Pałys.

Mariusz Karwowski